آیا یادگیری زبان خارجی بیست سال دیگر به تاریخ می‌پیوندد؟

در مراسم رونمایی از همکاری جدید شرکت‌های گوگل و سامسونگ، «شهرام ایزدی»، مدیر ایرانی‌تبار مدیر بخش واقعیت گسترده گوگل، ویژگی‌های عینک اکس‌آر (Extended Reality – XR) جدید که محصول این همکاری است را معرفی کرد.

در بخشی از این برنامه، ایزدی و همکار هندی‌تبارش، برای نشان دادن قابلیت ترجمه همزمان مکالمه در این ابزار هوشمند به زبان‌های مادری خود یعنی فارسی و هندی گفتگو کردند. نمونه آزمایشی عینک گوگل اکس‌آر توانست جمله‌های اول این مکالمه را ترجمه کند؛ عینک‌ها در لحظه، هر دو زبان را به انگلیسی ترجمه کردند و به کاربر نمایش دادند. ترجمه‌ای روان، فوری و دقیق.

هرچند ایزدی توضیح داد که این محصول هنوز تنها یک نمونه است و کارآیی کامل ندارد، به نظر می‌رسد در آینده‌ای نه چندان دور با ارتقای قابلیت ترجمه همزمان در عینک‌های هوشمند، شاهد تحولی چشمگیر در ارتباطات باشیم؛ شاید آن روز دیگر نیازی به یادگیری زبان‌های تازه نباشد.

زبان یاد گرفتن برای ترجمه دیگر لازم نیست!

بیست سال پیش، کسی گمان نمی‌کرد یک روز یادگیری زبان برای ترجمه بی‌معنا شود؛ امروز اما با گسترش مدل‌های هوش مصنوعی‌ در ترجمه حرفه‌ای و دقیق متن‌، این لحظه فرا رسیده است. اواسط اردیبهشت‌ماه، انتشارات هرمس ده‌ها کتاب در زمینه فلسفه، علم و روانشناسی که با استفاده از هوش مصنوعی ترجمه شده بود، منتشر کرد. مرتضی کاردر در مراسم رونمایی از این کتاب‌ها، در مورد کاستی‌های هوش مصنوعی در حوزه ویرایش متن فارسی و ماشینی بودن ترجمه‌ها، گفت: «کتاب‌های فعلی که نشر هرمس با هوش مصنوعی ترجمه کرده، زیرنظر نیروی انسانی سه بار ویرایش شده‌اند؛ چراکه ترجمه‌ زبان فارسی با هوش مصنوعی تاکنون از حالت ماشینی خارج نشده است. تاکید ما در این مسیر بر این است که پیکره‌ی زبان فارسی را در این حوزه تقویت کنیم و تا زمانی که پیکره‌ زبان فارسی در هوش مصنوعی گسترش نیابد، نمی‌توان انتظار ترجمه‌ای غیرماشینی داشت.»

هرچند مدل‌های هوش مصنوعی در ترجمه متون همچنان از حالت ماشینی خارج نشده‌اند، این کاستی طی سال‌های آینده می‌تواند جبران شود؛ همانطور که گوگل‌ترنسلیت امروز نسبت به ده سال پیش به مراتب در ترجمه از زبان‌های مختلف، حرفه‌ای‌تر کار می‌کند. حالا به نظر می‌رسد، امروز مترجمان زبان باید جای خود را به هوش مصنوعی بدهند و ویراستاران نیز شاید در سال‌های آینده به همین سرنوشت دچار شوند. با رونمایی از عینک‌های هوش مصنوعی گوگل، شاید در آینده دیگر زبان‌آموزی برای برقراری ارتباط هم بی‌معنا باشد.

امروز نه، اما یک روز دیگر یادگیری زبان لازم نیست

بسیاری از پدر و مادرها فرزندان خود را از سنین کودکی به کلاس زبان می‌فرستند؛ انبوه کلاس‌های آموزشی زبان و گسترش مدارس دوزبانه، تنها بخشی از این اشتیاق برای یادگیری زبان است. گاه حتی، به دانش‌آموزان توصیه می‌شود بیش از درس‌های مدرسه، به یادگیری زبان بپردازند.

پس از رونمایی از عینک هوشمند گوگل، بی‌درنگ این پرسش در ذهن می‌آید که آیا بیست سال دیگر دیگر نیازی به یادگیری زبان نخواهیم داشت؟ پاسخ البته آسان نیست. قابلیت ترجمه همزمان چه از طریق گوگل‌ترنسلیت چه با استفاده از هوش مصنوعی، هنوز در مرحله‌ای قرار ندارد که بتواند پیچیدگی‌های زبانی را درک و منتقل کند. یادگیری زبان نیز فقط دانستن لغات نیست؛ تجربه‌ای است که درک فرهنگ، ظرافت ارتباطات، و حتی تقویت مغز را به دنبال دارد.

شاید بتوان گفت عینک‌های ترجمه همزمان، امروز بیش از آنکه جایگزین زبان‌آموزی باشند، نقش یک ابزار کمکی را ایفا می‌کنند. آن‌ها می‌توانند ترس اولیه از صحبت با غریبه‌ای با زبانی متفاوت را از بین ببرند، سفرها را راحت‌تر کنند، و حتی به مترجمان حرفه‌ای در موقعیت‌های ضروری یاری کنند.

با این همه، امروز همچنان برای تجربه عمیق فرهنگی بیگانه یا درک داستان‌ها و افسانه‌های محلی یک جامعه غریبه، هنوز هم راهی جز یادگیری زبان وجود ندارد. با این همه، سرعت و شکل پیشرفت‌های تکنولوژی در دو دهه اخیر به خصوص معرفی هوش مصنوعی، از پایان این نیاز در آینده‌ای نه چندان دور خبر می‌دهد. شاید با گسترش مدل‌های هوش مصنوعی و همزمان ظهور تراشه‌هایی که با قرار گرفتن در مغز می‌تواند به پردازش اطلاعات بیرونی کمک کند، یادگیری زبان دیگر ضروری نباشد. شاید در آینده، با کمک عینک‌های هوشمند از شنیدن داستان‌های محلی یک خانواده لذت ببرید، حتی اگر هزاران فرسنگ دورتر از خیابان‌های ایران، در قلب بمبئی قدم می‌زنید.