سخت‌گیری‌های عمدی باکو در مرز آستارا | چه کسی خسارت صادرکنندگان ایرانی را می‌پردازد؟!

همزمان با افزایش صادرات محصولات کشاورزی ایران به کشور‌های اوراسیا، به‌ویژه روسیه، مرز زمینی آستارا با صف‌های طولانی کامیون‌های صادراتی مواجه شده است. آنطور که مسئولان محلی می‌گویند علت اصلی این وضعیت، کندی پذیرش و ترخیص کامیون‌ها در گمرک جمهوری باکو عنوان شده است. این کندی در ارسال محصولات کشاورزی منجر به توقف چندروزه کامیون‌ها و افت کیفیت کالا‌های فاسدشدنی و در نتیجه زیان مالی صادرکنندگان شده است.

گزارش‌های دریافتی و ویدیویی که در شبکه‌های اجتماعی منتشر شده، نشان‌گر تجمع تعداد زیادی از کامیون‌های ترانزیتی در مرز آستارا-باکو برای حرکت به سمت روسیه است. پیش از این توافقاتی میان ایران و باکو برای حل این معضل انجام شده است اما گویا مشکل به جای خود باقی است.

سختگیر‌ی‌های عمدی باکو

بررسی‌های فراز نشان می‌دهد مسایل مختلفی در این معضل موثر بوده است. از سختگیری‌های عمدی طرف باکویی در بازرسی‌ها گرفته تا بی‌نظمی و نبود زیرساخت‌های لازم در طرف مرز ایرانی.

معطلی‌های رانندگان کامیون‌ها در این مرز گاه تا دو هفته نیز بطول می‌انجامد. یکی از دلایل این معطلی‌ها، سختگیری در بازرسی‌های طرف باکویی اعلام شده است. باکو دلیل این سختگیری‌ها را ضعف تجهیزات بازرسی در طرف ایرانی عنوان کرده است. همچنین، چندین بار اخباری از کشف مواد مخدر از سمت مرز ایران به باکو توسط رسانه‌های باکو منتشر شده است.

به گفته‌ء یکی از منابع مطلع در مرز آستارا-باکو به خبرنگار فراز، وجود دلایل سیاسی در سختگیری‌های باکو در عبور و مرور کامیون‌ها بی‌تاثیر نیست. به گفته او؛ «بهانه‌های مختلفی برای سختگیری در بازرسی‌ها مطرح می‌شود و گاهی این معطلی‌ها تا ساعت‌ها طول می‌کشد». به گفتهء این منبع آگاه، سختگیری‌ها در مواجهه با کامیون‌داران ایرانی در حالی اعمال می‌شود که ورود از طرف باکو به خاک ایران به راحتی انجام می‌گیرد.

علی درمانی، فرماندار آستارا، با اشاره به توقف چندروزه کامیون‌ها در این شهر گفته است: «با انجام رایزنی‌های دیپلماتیک با گمرک، مرزبانی، سفارت ایران در باکو و سفارت آذربایجان در تهران، پیگیری‌ها برای تسریع تردد کامیون‌های صادراتی ادامه دارد.»

سامان نظری، رئیس اتاق بازرگانی گیلان، نیز با اشاره به اهمیت اقتصادی آستارا گفته است: «با هماهنگی سفیر جمهوری اسلامی ایران در جمهوری آذربایجان و پیگیری‌های استاندار گیلان، رایزنی‌ها برای رفع مشکل پذیرش کامیون‌های ایرانی ادامه دارد و باید از همه ظرفیت‌های قانونی برای حل این معضل استفاده شود.

اختلافات سیاسی میان ایران و باکو

اختلافات سیاسی میان ایران و باکو پس از جنگ ۱۲روزه و انتشار اخباری درباره استفاده اسراییل از خاک باکو در حمله به اهدافی در ایران تشدید شد. جمهوری باکو از معدود دولت‌های اسلامی است که اسرائیل را به رسمیت می‌شناسد. باکو همچنین از تأمین کنندگان نفت اسرائیل به‌شمار می‌رود.

از سوی دیگر جمهوری باکو از مشتریان تسلیحات اسرائیلی است و تاکنون میلیارد‌ها دلار تجهیزات نظامی از اسرائیل خریداری کرده است. اشپیگل آنلاین سال ۱۳۹۷ در مقاله‌ای می‌نویسد که «باکو کانون جاسوسان جهان و اسرائیل است و این شهر به دلیل همسایگی با ایران برای اسرائیل اهمیت دو چندان دارد».

نبود زیرساخت‌های مناسب در مرز آستارا

بخشی دیگر از معضل کامیون‌داران مرز آستارا-باکو اما به طرف ایرانی مربوط می‌شود. نبود زیرساخت‌های جاده‌ای مناسب، نبود پارکینگ برای کامیون‌ها و امکانات بازرسی محدود و قدیمی از عوامل دیگر این مشکل در این منطقه اعلام می‌شود.

نبود امکانات رفاهی و معطلی بیش از حد رانندگان در این منطقه موجب شده است که برخلاف قانون، کامیون‌های ترانزیتی در داخل شهر آستارا به رفت‌و‌آمد مشغول شوند.

کارت‌های بازرگانی اجاره‌ای

در کنار مشکلات مدیریتی در پایانه مرزی آستارا، دستورالعمل اخیر سازمان توسعه تجارت نیز در طولانی‌تر شدن این صف موثر بوده است. بنابر این دستورالعمل اعلام شد که صادرات صادرکنندگان محصولات کشاورزی با کارت بازرگانی فاقد اعتبارسنجی و رتبه‌بندی متوقف شود.

این دستورالعمل از اوایل آذرماه عملیاتی شد اما به دلیل مقاومت و اعتراض برخی صادرکنندگان، سازمان توسعه تجارت اجرای ابلاغیه خود را تا آخر دی ماه به تعویق انداخت. دلیل صدور این دستورالعمل، سوء استفاده برخی از «کارت‌های بازرگانی اجاره‌ای» و باز نگرداندن ارز صادراتی است.

درباره گذرگاه آستارا

گذرگاه مرزی آستارا از مهمترین گذرگاه‌های ایران است که در داخل شهر آستارا و در حاشیه رودخانه مرزی آستاراچای به موازات دو شهر هم‌نام آستارا در ایران و جمهوری آذربایجان کشیده شده است. اتصال دو کشور ایران و جمهوری آذربایجان از طریق یک پل در منتهی‌الیه رودخانه آستاراچای صورت می‌پذیرد.

گذرگاه مرزی آستارا سومین مرز فعال کشور در زمینه صادرات و واردات و از امن‌ترین و پرترددترین مرز‌های زمینی کشور است و بیشترین سهم ارزشی صادرات چمدانی در کشور را دارد. محصولات کشاورزی، مواد غذایی، شوینده‌ها، محصولات شیمیایی، پارچه و صنایع دستی، فرش و موکت، البسه، کیف و کفش، مصالح ساختمانی، مصنوعات پلاستیکی، کالا‌های صنعتی، محصولات معدنی و مصنوعات فلزی عمده کالا‌های صادره شده از گذرگاه مرزی آستارا به مقصد کشور‌های قفقاز نظیر جمهوری آذربایجان، گرجستان و روسیه است.

صف‌های طولانی و کیلومتری کامیون‌ها از ورودی شهر آستارای گیلان تا درب بندر و گمرک این شهرستان، هر چند نشان دهنده رونق صادرات و ترانزیت کالا از سوی ایران به جمهوری آذربایجان، روسیه و منطقه قفقاز است، اما نبود تیرپارک در آستارا و کم عرض بودن تنها پل زمینی مرزی سبب ترافیک و توقف طولانی کامیون‌ها در خیابان‌های شهر می‌شود و مشکلاتی را حتی برای شهروندان ایجاد می‌کند.