۹هزار کامیون پشت مرز بازرگان متوقف ماندند |تجارت ایران گروگان محدودیت همسایگان و ضعف زیرساخت‌ها

به گزارش فراز: در این میان، انتقال بخشی از بار تجارت خارجی از مسیر دریا به جاده، محدودیت پذیرش ناوگان از سوی کشور‌های همسایه و ناهماهنگی دستگاه‌های داخلی، مرز‌های زمینی را به یکی از گلوگاه‌های تجارت خارجی ایران تبدیل کرده است.

از ۱۷ هزار کامیون در سه مرز تا ۲۲۷۱ کامیون در دوغارون

توقف کامیون‌ها در مرز‌های ایران مسئله تازه‌ای نیست، اما اختلال در مسیر‌های حمل‌ونقل دریایی و افزایش فشار بر مسیر‌های زمینی، ابعاد آن را تشدید کرده است.

احسان ملک‌زاده، رئیس هیئت‌مدیره انجمن صنفی شرکت‌های حمل‌ونقل بین‌المللی ایران، پیش تر از میانگین ۱۷ تا ۲۰ روز معطلی کامیون‌ها در مرز‌های خروجی کشور خبر داده بود. او در همان مقطع اعلام کرد حدود ۷ هزار کامیون در بازرگان، ۶ هزار کامیون در دوغارون و ۴ هزار کامیون در پلدشت در انتظار خروج هستند. یعنی مجموعاً ۱۷ هزار دستگاه در سه گذرگاه مرزی.

ملک‌زاده در آن گزارش تأکید کرده بود که تقریباً تمام مرز‌های تجاری کشور با ایستایی و صف‌های طولانی مواجهند و توقف ناوگان می‌تواند بازار‌های صادراتی ایران را که سال‌ها برای به دست آوردن آنها تلاش شده، در معرض از دست رفتن قرار دهد.

در ادامه، پیمان سنندجی، رئیس کمیسیون حمل‌ونقل اتاق بازرگانی تهران، چهاردهم مهرماه از توقف حدود ۴ تا ۵ هزار کامیون در بازرگان و ۳ هزار کامیون در ریمدان خبر داد. او هزینه توقف هر کامیون را روزانه حدود ۱۷۵ دلار برآورد کرد. بر اساس این برآورد، ۲۵ روز توقف یک کامیون می‌تواند معادل ۴۳۷۵ دلار هزینه ایجاد کند.

اما تازه‌ترین آمار مشخصی که از سوی ملک‌زاده در گزارش‌های منتشرشده پیدا می‌شود، مربوط به ۲۵ مهرماه است. زمانی که او از توقف ۲۲۷۱ کامیون در مرز دوغارون برای ورود به افغانستان خبر داد.

ریمدان؛ ۲۸ روز انتظار برای عبور از مرز پاکستان

در مرز شرقی کشور، ریمدان یکی از نقاطی است که گزارش‌های متعددی درباره توقف طولانی کامیون‌ها از آن منتشر شده است.

ملک‌زاده در ۱۹ شهریورماه از حضور ۲۲۴۹ کامیون حامل کالا‌های صادراتی ایران و ۱۵۰ کامیون در بخش ترانزیت این مرز خبر داده بود. به گفته او، ظرفیت پذیرش گمرک پاکستان در آن مقطع ۹۸ کامیون در روز بود و زمان انتظار محموله‌های صادراتی به ۶۸۶ ساعت می‌رسید؛ یعنی حدود ۲۸ روز.

این آمار نشان می‌دهد حتی در شرایطی که مسیر عبور به‌طور کامل بسته نیست، اختلاف میان تعداد کامیون‌های متقاضی عبور و ظرفیت پذیرش طرف مقابل می‌تواند به شکل‌گیری صف‌های چند هفته‌ای منجر شود.

در گزارش‌های بعدی نیز وضعیت ریمدان همچنان مورد توجه قرار گرفت. بر اساس گزارش ۲۶ مهر تین‌نیوز، سید حسین حسینی، مدیرکل دفتر ترانزیت سازمان راهداری، در ۲۵ مهر از توقف فعالیت تجاری در گذرگاه ریمدان ـ گبد خبر داده بود.هرچند تردد مسافران از این مرز ادامه داشت.

چرا کامیون‌ها در مرز‌ها متوقف می‌شوند؟

اختلال در مسیر‌های دریایی و انتقال بخشی از بار تجارت خارجی به جاده، یکی از عوامل تشدید فشار بر مرزهاست. اما مشکل تنها افزایش تعداد کامیون‌ها نیست.

تعدد دستگاه‌های تصمیم‌گیر، نبود مدیریت یکپارچه مرزی، محدودیت ظرفیت پایانه‌ها، مشکلات زیرساختی و ناهماهنگی در تشریفات گمرکی، در کنار محدودیت پذیرش ناوگان در کشور‌های همسایه، مجموعه عواملی هستند که روند عبور کالا را کند کرده‌اند.

در واقع، حتی اگر دستگاه‌های داخلی امکان خروج تعداد بیشتری کامیون را فراهم کنند، تا زمانی که طرف مقابل ظرفیت پذیرش متناسب نداشته باشد، صف‌ها همچنان باقی خواهند ماند.

این همان مسئله‌ای است که فعالان حمل‌ونقل بین‌المللی بر آن تأکید دارند: حل مشکل مرز‌ها تنها با افزایش ظرفیت داخلی ممکن نیست و به دیپلماسی اقتصادی و توافق عملیاتی با کشور‌های همسایه نیز نیاز دارد.

احسان ملک‌زاده، مدیر انجمن صنفی شرکت‌های حمل‌ونقل بین‌المللی ایران، در گفت‌و‌گو با فراز، با اشاره به دلایل افزایش توقف کامیون‌ها در مرز‌های کشور گفت: این مشکل از زمان جنگ رمضان و به دنبال اختلال‌هایی که در بنادر جنوبی کشور ایجاد شد، تشدید شده است.

خبرنگار فراز: آقای ملک‌زاده، مشکلی برای حمل‌ونقل بین‌المللی پیش آمده و کامیون‌هایی در مرز‌های کشور متوقف شده‌اند. می‌خواستم بدانم دلیل این اتفاق چیست، چه اقداماتی برای حل آن انجام داده‌اید و چه پیشنهادی برای برطرف شدن این مشکل دارید؟

احسان ملک‌زاده: بله. این مشکل از امروز ایجاد نشده است. از زمان جنگ رمضان و با توجه به اختلال‌هایی که در بنادر جنوبی کشور ایجاد شد، بخشی از تجارت خارجی که از طریق دریا انجام می‌شد، به جاده منتقل شد. به‌تبع آن، تردد در جاده‌ها و مرز‌های کشور افزایش پیدا کرد.

به هر حال، ما در مرز‌های جاده‌ای محدودیت‌هایی داریم و اصولاً حمل‌ونقل جاده‌ای محدودیت‌های خاص خودش را دارد. تصور کنید باری که با یک کشتی جابه‌جا می‌شود، قرار باشد به تعداد زیادی کامیون تقسیم شود؛ طبیعتاً این روند با محدودیت‌هایی مواجه خواهد شد.

از طرف دیگر، زیرساخت‌های لازم و مواردی که طی سال‌ها باید در حوزه جاده و حمل‌ونقل توسعه پیدا می‌کرد، متأسفانه به اندازه کافی فراهم نشده است. قوانین حاکم بر حمل‌ونقل بین‌المللی، تعدد سازمان‌های تصمیم‌گیر و تعدد سامانه‌هایی که در این حوزه به وجود آمده‌اند، در سمت خودمان مشکلاتی ایجاد کرده‌اند.

انجمن نیز به دلیل اینکه در میدان عمل حضور دارد و در صف حرکت فعالان این حوزه است، تلاش کرده خواسته‌های خود را مطرح و اعلام کند؛ خواسته‌هایی که می‌تواند به تجارت کشور کمک کند. در این مدت، برخی موارد اصلاح شده است.

از طرف دیگر، پذیرش کامیون در سمت دیگر مرز هم اهمیت دارد. یعنی اگر ما در این طرف مرز ظرفیت پذیرش داشته باشیم، اما کشور همسایه در طرف مقابل نتواند کامیون‌ها را بپذیرد، مشکل همچنان باقی می‌ماند.

با ورود انجمن و استفاده از ظرفیت دیپلماسی بخش خصوصی، توانستیم میزان پذیرش کامیون را در مرز بازرگان به حدود ۴۰۰ دستگاه در روز افزایش دهیم. این اقدام در آن مقطع بسیار مؤثر بود؛ اما متأسفانه به دلایل مختلف و فشار‌های سیاسی، چه در پاکستان و چه در ترکیه و سایر مرزها، محدودیت‌هایی ایجاد شد. اکنون در همه مرز‌های کشور با ایستایی و توقف کامیون‌ها مواجه هستیم.

بیشترین آمار توقف در حال حاضر مربوط به مرز بازرگان است؛ حدود ۹ هزار کامیون به مدت ۲۰ روزاست که در آنجا متوقف شده‌اند. البته در مرز‌های دیگر هم مشکلات مشابهی وجود دارد.باید راه‌حل‌هایی پیدا کنیم تا بتوانیم دست‌کم اقدامات ضروری را در این شرایط سخت  حداقل ترین کارهای لازم را انجام دهیم.

خبرنگار فراز: انتظارتان از دولت و مجلس چیست؟ چه اقداماتی باید انجام دهند تا این مشکلات برای کامیون‌داران پیش نیاید؟

احسان ملک‌زاده: ببینید، به هر حال باید کمی به عقب برگردیم. ما به‌عنوان بخش خصوصی، سال‌هاست مسائل و مطالبات خود را مطرح کرده‌ایم. خواسته‌های ما همیشه مشخص و روشن بوده، اما به آنها توجه کافی نشده است. و می گذاریم تا دقیه 90 که مشکل به وجود می آید. هر مرزی شرایط خاص خودش را دارد .دولت یک سری اختیاراتی را به استانداران داده که می توانند در این مواردمدیریت کنند و کامیون های بومی را در این ترددها مدیریت کنند چون مرز یک مسئله ملی است و مدسرست باید از بالا صورت بگیرد.

البته اقداماتی انجام شده و کار‌های زیادی هم در حال انجام است، اما همچنان موارد دیگری وجود دارد که باید پیگیری و اجرا شود.

خبرنگار فراز: با توجه به اینکه ما تحریم هستیم، کشور‌های همسایه نیز محدودیت‌هایی برای عبورومرور و حمل‌ونقل جاده‌ای در مرزهایشان اعمال کرده‌اند. برای مثال، در مرز‌های هند و پاکستان، ما از سال‌های گذشته قرارداد‌هایی با این کشور‌ها داریم که مشمول تحریم‌های جدید نمی‌شوند و بر اساس آنها باید همکاری‌هایشان با ما ادامه داشته باشد؛ اما این کشور‌ها اکنون همکاری‌های خود را محدود کرده‌اند. به نظر می‌رسد این مسئله هم یکی از مشکلات کامیون‌داران است. درست است؟

احسان ملک‌زاده: به هر حال، دلایل متعددی وجود دارد. ما باید بپذیریم که در شرایط جنگی قرار داریم و حمل‌ونقل بین‌المللی کالا نیز درگیر تبعات جنگ است. این مسئله را باید بپذیریم و متناسب با آن، تسهیلات و تمهیداتی برای خودمان در نظر بگیریم.

این موضوع بسیار مهم است و قطعاً فشار‌های سیاسی هم ایجاد می‌شود. به‌طوری‌که کشور‌های همسایه ممکن است در انجام همکاری‌هایی که ما انتظار داریم، همراهی لازم را نداشته باشند.

خبرنگار فراز: فکر می‌کنم با توجه به قرارداد‌هایی که از قبل با این کشور‌ها داشته‌ایم، محدود کردن همکاری‌ها نوعی تخلف از توافق‌های قبلی محسوب می‌شود.

احسان ملک زاده:درست است. برای مثال، قرار بوده روزانه ۸۰۰ کامیون با پاکستان رفت‌وآمد داشته باشند، اما اکنون این همکاری محدود شده است.

از طرف دیگر، ویدئو‌هایی در اینستاگرام منتشر می‌شود که نشان می‌دهد تخم‌مرغ‌ها، گوشت، میوه و خرما در جریان توقف کامیون‌ها فاسد شده‌اند. خسارت این کالا‌ها را چه کسی پرداخت می‌کند؟ مسئولیت خسارت ناشی از این تأخیر‌ها با چه کسی است؟

احسان ملک‌زاده: ابتدا می‌خواهم چند نکته را مطرح کنم. یک‌ی اینکه درباره این اخبار زردی که در اینستاگرام یا جا‌های دیگر منتشر می‌شود، باید دقت کرد. این اخبار با سرعت زیادی پخش می‌شوند و ممکن است تبعات منفی در جامعه داشته باشند؛ در حالی که با واقعیت هم منطبق نباشند.

نکته دیگر اینکه از صاحبان کالا درخواست می‌کنم حتماً با شرکت‌های معتبر، دارای پروانه فعالیت و عضو تشکل‌های حمل‌ونقلی همکاری کنند. این مسئله بسیار مهم است و می‌تواند مشکلات را کمتر کند.

خبرنگار فراز: یعنی در حال حاضر درباره کالا‌هایی که از بین رفته‌اند، برای جبران خسارت صاحبان آنها چه اقدامی اندیشیده شده است؟ برای مثال، در مرز پاکستان که مشکل ایجاد شده، آیا سردخانه‌ها یا گمرک اجازه دارند کالا‌ها را تخلیه کنند تا فاسد نشوند؟ آیا سازوکاری برای این موضوع ایجاد شده است؟

احسان ملک زاده: به هر حال، کالا‌ها متفاوتند. ممکن است یک محموله کالای یخچالی باشد که در صورت توقف خراب شود و شرایط آن با یک کالای معمولی متفاوت است. بله در مرز پاکستان یک سردخانه بزرگ ساخته شده و شرایطی برای تخلیه کالاهای فاسد شدنی ایجاد شده است.صاحبان کالایی هم باید حتما کالای خود را بیمه کنند تا خسارت نبینند.

خبرنگار فراز: این مشکل چه زمانی حل می‌شود؟

احسان ملک‌زاده:ن‌شاءالله همه‌چیز درست خواهد شد. این مشکل به هر حال باید حل شود. شرایط مملکت را ببینید. ما در شرایط جنگی هستیم و این محدودیت‌ها هم وجود دارد. به هر حال باید با توجه به شرایط موجود عمل کنیم.