پیشنهاد رفراندوم

شب گذشته(۲۳ دی ماه) سید حسن خمینی در گفت‌وگویی که از شبکه خبر پخش می‌شد در اظهاراتی درباره حوادث اخیر در کشور و اعتراضات مردمی گفت: شما در مورد یارانه‌‌ها از مردم همه پرسی کنید، چه اشکالی دارد؟ از مردم مشورت بگیرید. ظرفیت قانون اساسی است.

اشاره سید حسن خمینی به اصل ۵۹ قانون اساسی است که براساس این اصل «در مسائل بسیار مهم اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی ممکن است اعمال قوه مقننه از راه همه پرسی و مراجعه مستقیم به آرا مردم صورت گیرد. در خواست مراجعه به آراء عمومی باید به تصویب دو سوم مجموع نمایندگان مجلس برسد.»

در نظام جمهوری اسلامی به تصریح اصل ششم قانون اساسی «امور کشور باید به اتکا آراء عمومی اداره شود از راه انتخابات... یا از راه همه پرسی».

رفراندوم در قانون اساسی

اصل اول قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نیز مقرر می‌دارد: «حکومت ایران جمهوری اسلامی است که ملت ایران،...در همه پرسی دهم و یازدهم فروردین ماه سال ۱۳۵۸ با اکثریت ۲/۹۸ درصد کلیه کسانی که حق رای داشتند، به آن رای مثبت داد» یعنی بر طبق این اصل حکومت جمهوری اسلامی با رای مردم ایجاد شده است.

در اصل ۱۱۰ هم به فرمان همه‌پرسی ذیل وظایف و اختیارات رهبری اشاره شده است که در واقع به ‌معنای لزوم تأیید مصوبه مجلس و صدور فرمان همه‌پرسی از سوی رهبری است.

اصل ۹۹ نیز می‌گوید: شورای نگهبان نظارت بر انتخابات مجلس خبرگان رهبری، ریاست‌جمهوری، مجلس شورای اسلامی و مراجعه به آرای عمومی و همه‌‌پرسی را بر عهده دارد.

ذیل اصل ۵۹ و قبل از برگزاری آخرین همه‌پرسی در مردادماه سال ۶۸، همان سال قانونی مشتمل بر ۳۹ ماده و ۱۳ تبصره در مجلس شورای‌اسلامی تصویب شد که مبنای تصویب و برگزاری رفراندوم در ایران است.

ماده یک این قانون در تعریف همه‌پرسی آورده است: همه‌پرسی از آحاد ملت مطابق مقررات این قانون انجام می‌گیرد به‌نحوی که همه اقشار جامعه با آزادی کامل نظر خود را درباره موضوعی‌ که به آرای عمومی گذارده می‌شود به یکی از دو صورت آری یا نه اعلام کنند.

سازوکار اشاره شده مسیری است که در قانون اساسی و قوانین پایین‌دستی برای مراجعه به آرای مردم تدوین شده است.

موافقان و مخالفان رفراندوم

هرچند برگزاری رفراندوم همواره مخالفانی داشته است و بسیاری از این مخالفت‌ها بر مبنای «کارشناسی نبودن نظرات مردم» بنا شده است اما بسیاری دیگر معتقدند جدای از برخی از مسائل خاص مانند موضوعات مربوط حوزه حاکمیتی، اما در دیگر مسائل خرد مانند افزایش قیمت بنزین یا نحوه تخصیص یارانه‌ها، نظام می‌تواند بر اساس قانون اساسی نظر مردم را در تصمیم‌گیری‌ها دخالت دهد.

سوئیس یکی از کشور‌هایی است که تجربه برگزاری رفراندومهایی از این دست را در بسیاری از مسائل دارد و با درخواست و جمع‌آوری امضای یکصد هزار نفر می‌توان هر موضوعی را به رفراندوم گذاشت و دولت موظف به برگزاری رفراندوم است.

به نظر کارشناسان با تعیین تمهیدات برای آگاهی بخشی به مردم و بیان دیدگاه‌های موافق و مخالف در صداوسیما و دیگر رسانه‌ها می‌توان در موضوعات مختلفی مانند نحوه پرداخت یارانه‌ها، نرخ بنزین، حجاب و حتی موضوع اخیر یعنی تک نرخی کردن ارز به نظر و خواست مردم رجوع و تصمیم‌گیری کرد.

به عقیده موافقان برگزاری همه‌پرسی و رفراندوم، و بطور کلی نظرخواهی از مردم در مسائل گوناگون کشور از جنبه‌های مختلفی نظیر افزایش مشارکت سیاسی، افزایش مشروعیت، احساس مسئولیت اجتماعی و حتی فروکش کردن خشم معترضان می‌تواند مفید واقع شود.