چه کسی چرخه خشونت را بشکند؟ تولیدکننده امنیت، دستگاه‌های اقتصادی‌اند نه پلیس!

پس از هر ناآرامی در کشور، میزان خشونت به کار برده شده توسط طرفین ناآرامی‌ها مورد بحث قرار می‌گیرد. با توجه به نزدیک‌تر شدن دوره‌ی اعتراضات و ناآرامی‌های خیابانی در کشور، سطح تنش و خشونت در هر رخداد، به مراتب بیشتر از دفعات گذشته به چشم می‌خورد. ناآرامی‌های دی‌ماه ۱۴۰۴ نیز از این جنبه بسیار قابل توجه است.

پرسش مهمی که در این بحث مطرح می‌شود این است که خشم اجتماعی، چطور در نهایت به خیابان کشیده می‌شود؟ چه رفتارهایی به چرخه خشونت دامن می‌زنند؟ و مهم‌تر از آن، چه کسی مسوول پایان دادن به چرخه خشونت است؟

روزنامه اینترنتی فراز در این باره با «علیرضا شریفی یزدی»، روان‌شناس اجتماعی گفت‌وگو کرده است.

آغازگر خشونت کیست؟

«علیرضا شریفی یزدی» در پاسخ به این پرسش که آغازگر خشونت در جامعه کیست، گفت: «ابتدا باید گونه‌های خشونت را بشناسیم. خشونت انواع مختلفی دارد. خشونت‌ها می‌توانند مستقیم باشند؛ مثل خشونت فیزیکی، کلامی یا جنسی. دسته دوم، خشونت‌های روانی هستند که از جنس تهدید، تحقیر، کنترل و بی‌اعتنایی به نیاز‌های فرد، گروه یا جامعه‌اند. دسته سوم، خشونت سیستماتیک است. در این نوع از خشونت، فقر سیستماتیک، تبعیض‌های جنسیتی، قومی، مذهبی، زبانی و نسلی و نابرابری آموزشی، انواعی از این خشونت محسوب می‌شوند. خشونت فرهنگی هم داریم که عادی‌سازی خشونت در رسانه مولفه مهمی از آن است؛ مثل بنر‌هایی با تصاویر اسلحه و جنگ که با شمار زیادی در خیابان‌ها می‌بینیم».

او در ادامه گفت: «جامعه‌ای که احساس تحقیر، تهدید، کنترل‌شدگی و بی‌اعتنایی به نیاز‌های معیشتی و مدنی‌اش را دارد، به طور طبیعی خشم نهفته‌ای را با خود یدک می‌کشد. این خشم می‌تواند هر لحظه و با هر عامل کوچکی، تبدیل به پرخاش و ناآرامی شود».

چه کسی باید چرخه خشونت را قطع کند؟

این روان‌شناس اجتماعی با اشاره به مسوولیت پایان دادن به چرخه خشونت گفت: «تکلیف معلوم است. تا زمانی که عوامل اصلی خشونت برای ما مشخص نشده باشد و تا زمانی که دلایل اصلی خشونت در جامعه را کاهش ندهیم، این خشونت به قوه خودش باقی خواهد ماند. به نظر من، بخش مهمی از عوامل اصلی خشونت در جامعه، در مسایل معیشتی و بی‌ثباتی اقتصادی ریشه دارد. عامل دیگری از این خشونت، تهدید‌هایی است که در جامعه اعمال می‌شود؛ مثل لایحه عفاف و حجاب یا مساله گشت‌های ارشاد».

او در ادامه گفت: «چه کسی باید این چرخه را تمام کند؟ البته که نظام حکمرانی. نظام حکمرانی در گام نخست باید عوامل خشونت در جامعه را شناسایی کند و در گام دوم -اگر می‌تواند- این عوامل را کاهش دهد».

چرا خشونت به خیابان کشیده می‌شود؟

«علیرضا شریفی یزدی» با اشاره به جلوه‌های بروز خشونت در جامعه گفت: «افراد در جامعه‌ای که خشم در آن تکثیر شده، خشونت را به طور یکسان جلوه نمی‌دهند. سن و جنسیت، پایگاه و طبقه اجتماعی، جغرافیا و زیست‌جهان افراد در شیوه‌های بروز خشونت تاثیرگذار است. عده‌ای از افراد هستند که به دلیل سرخوردگی و ناامیدی از شرایط، احساس تعلق اجتماعی را از دست می‌دهند. بیشتر این افراد، خشم‌شان را با تصمیم به مهاجرت از کشور بروز می‌دهند. گروهی دیگر، به سمت آسیب‌های اجتماعی مثل اعتیاد سوق پیدا می‌کنند؛ یعنی خشم را با انزوا و آسیب به خودش بروز می‌دهند. گروه دیگری از افراد، این خشم را به درون خانه برده و به خشونت خانگی تبدیل می‌کنند. عدم مشارکت در انتخابات هم شیوه‌ی مدنی‌تر از بروز خشونت است».

او در ادامه گفت: «گروه دیگر، اما افرادی هستند که احساس می‌کنند چیزی برای از دست دادن ندارند. دسته‌ای از این گروه، خشم و پرخاش را در قالب خودکشی و خودزنی نشان می‌دهند و دسته‌ای دیگر خشونت را به سطح خیابان می‌برند».

تولیدکننده امنیت کیست؟ پلیس یا دستگاه‌های اقتصادی؟

«علیرضا شریفی یزدی» با بیان این که در بحث پایان دادن به چرخه خشونت، دچار اشتباه هستیم، گفت: «ما فکر می‌کنیم نیرو‌های انتظامی و نظامی، تولیدکننده امنیت هستند. در حالی که نیرو‌های امنیتی، نظامی و امنیتی، نگهدارنده امنیت‌اند، نه تولیدکننده امنیت؛ تولیدکننده امنیت، وزارت اقتصاد، وزارت آموزش و پروش، وزارت ارشاد و رسانه‌ها هستند. تمام اشتباه حاکمیت در سال‌های گذشته این بوده که امنیت را از دستگاه قضایی و انتظامی طلب کرده است. اگر اقتصاد، فرهنگ، بهداشت، آموزش و سیاست سالم داشته باشید، جامعه نیز در همین حوزه‌ها از امنیت نسبی برخوردار خواهد بود».

این روان‌شناس در پایان گفت: «اگر تفاوت بین تولیدکنندگان امنیت و نگهدارندگان امنیت را اگر نفهمیم یا نخواهیم بفهمیم، روز به روز بر تعداد افرادی که ایجاد ناامنی می‌کند افزوده خواهد شد. حاکمیت هم مجبور است به همان اندازه، از نیرو‌های نظامی و انتظامی استفاده کند. این دقیقا همان چرخه خشونت است. تعداد کشته‌شده‌ها و زخمی‌های سال‌های ۸۸، ۹۶، ۹۸ و ۱۴۰۱ و حجم خشونت را با امروز مقایسه کنید. یقینا در حرکت بعدی، میزان خشونت از هر دو طرف بالاتر خواهد رفت».