دولت فرصت راستی‌آزمایی تعداد جان‌باختگان را به خبرنگاران می‌دهد؟

«سید مهدی طباطبایی»، معاون ارتباطات و اطلاع‌رسانی دفتر مسعود پزشکیان، شامگاه چهارشنبه ۸ دی‌ماه در شبکه ایکس (توییتر) نوشت: «با دستور رییس جمهور، اسمی و مشخصات کلیه جان باختگان حوادث اخیر به صورت علنی منتشر خواهد شد. سازوکاری نیر تمهید شده تا هر اطلاعات و گزاره‌ای مغایر نیز به طور دقیق بررسی و راستی‌آزمایی شود. این اقدام پاسخ روشنی به جعلیات و آمارسازی‌هاست. تا سیه‌روی شود هرکه درو غش باشد...»

جان آدمی یا جنگ آماری؟

با گذشت چند روز از ناآرامی‌های دی‌ماه، حرف و حدیث‌های ضد و نقیض در مورد تعداد جان‌باختگان دو شب ناآرامی در حدود ۲۳ استان کشور در رسانه‌ها منتشر شد. شبکه اینترنشنال، صدای اسراییل به فارسی، در هفته نخست پس از ناآرامی‌ها در حالی که دسترسی به اینترنت از ایران مسدود بود و آمار درستی نیز در میزان تلفات در دست نبود، مدعی شد که تعداد جان باختگان «بیش از ۱۲ هزار نفر» است.

چیزی از این ادعا نگذشته بود که این شبکه ادعا کرد که «بر اساس آمار تازه»، تعداد جان باختگان «بیش از ۳۶ هزار نفر» است. این ادعا با توجه به قطع سراسری اینترنت جهانی در ایران و عدم دسترسی افکار عمومی به رسانه‌های داخلی، به مرور به روایت غالب در افکار عمومی تبدیل شد. به عبارت بهتر، در حالی که جان‌باختن حتی ۳ تن از شهروندان ایران را می‌توان یک «فاجعه ملی» تلقی کرد، رسانه‌های غیرایرانی فارسی زبان در تلاشند که با افزایش بدون پشتوانه آمار جان‌باختگان، خود را پیروز زورآزمایی رسانه‌ای معرفی کنند.

بارگشت مرجعیت رسانه به داخل

از سوی دیگر، بنیاد شهید و امور ایثارگران روز چهارشنبه یکم بهمن‌ماه در اطلاعیه‌ای، مجموع تعداد جان‌باختگان ناآرامی‌های دی‌ماه را ۳ هزار و ۱۱۷ نفر اعلام کرد. این تعداد تا امروز، آمار رسمی و مورد تایید دولت جمهوری اسلامی ایران است. اما با توجه به خدشه‌دار شدن اعتماد عمومی و کم‌رمق شدن مرجعیت رسانه‌های داخلی در افکار عمومی، بخش عمده‌ای از جامعه، تمایل کمی به پذیرش آمار‌های رسمی دارند.

با این حال، دستور مسعود پزشکیان به انتشار عمومی اسامی و مشخصات جان‌باختگان دی‌ماه ۱۴۰۴ را می‌توان گامی مثبت در راستای اجرای نظام راستی‌آزمایی و جلب اعتماد عمومی تلقی کرد. در پی این تصمیم دولت، حالا فرصت صحت‌سنجی و انتشار اسامی و مشخصات جان‌باختگان را می‌توان در اختیار رسانه‌ها و خبرنگاران داخل کشور قرار داد.

دولت، دست خبرنگاران را باز می‌گذارد؟

چنانکه در روز‌های اخیر مشاهده شد، تعدادی از نام‌هایی که در رسانه‌های فارسی‌زبان غیرایرانی به عنوان جان‌باختگان اعتراضات یا ناآرامی‌های دی‌ماه معرفی شده بودند، یا همچنان در قید حیاتند و یا به دلایل دیگری مثل تصادف رانندگی کشته شده‌اند. با دستور اخیر دولت، اما ادعای جان‌باختن هر شهروند بیش از ۳ هزار و ۱۱۷ تن آمار رسمی، با رجوع رسانه‌ها و خبرنگاران به نهاد‌های ذی‌ربط از جمله وزارت بهداشت، بیمارستان‌ها، پزشکی قانونی و نیروی انتظامی قابل راستی آزمایی است.

با این حال، بازپس‌گیری روایت غالب از رسانه‌هایی که به روشنی در زمین بدخواهان مردم ایران توپ می‌زنند، مستلزم چرخشی اساسی در سیاست‌های رسانه‌ای و نحوه برخورد با رسانه‌های داخلی است. با این وجود باید امید داشت که در پی دستور اخیر دولت، این فرصت به خبرنگاران داده شود.