فارن پالیسی: تعهد به تجارت با آمریکا در ازای رفع بخشی از تحریمها
این تحلیل با تاکید بر اینکه دلایل زیادی برای بدبینی نسبت به مذاکرات پیشروی ایران و آمریکا وجود دارد، تاکید کرده، مذاکرهکنندگان در سایه بار سیاسی سنگین پنج دور مذاکرات غیرمستقیم در بهار امسال، پشت میز مذاکره مینشینند.
این مذاکرات در حالی برگزار شد که دولت ترامپ احتمالا بهدنبال امتیازاتی فراتر از برنامه هستهای از ایران است؛ از جمله محدودسازی برنامه موشکهای بالستیک ایران، کاهش حمایت از همپیمانهای منطقهای و تغییر رفتار با معترضان داخلی. در مقابل، ایرانیها نیز احتمالاً تلاش خواهند کرد برنامه هستهای خود را که در پی جنگ ۱۲ روزه به دست آمریکا آسیب خورد، با لغو گسترده تحریمها مبادله کنند. تجربه سوریه نیز نشان میدهد، دولت ترامپ اگر اراده سیاسی داشته باشد، میتواند تمام ابزار و ادوات لازم برای لغو تحریمها را فراهم کند.
اما ممکن است، دولت ترامپ از نظر سیاسی و فنی قادر به کاهش تحریمها نباشد، آیا در این صورت این به معنای شکست مذاکرات خواهد بود؟ این بار نیز تجربه ونزوئلا نشان میدهد خیر، این گونه نخواهد بود. ترامپ در ونزوئلا به جای لغو تحریمها، تصمیم گرفت به این کشور با درآمدهای حاصل از «فروش منابع طبیعی» وضعیت ویژهای اعطا کند. دولت ترامپ هرگونه «توقیف، حکم قضایی، فرمان یا هر فرآیند قضایی دیگر» را که میتوانست دسترسی آمریکا به درآمدهای منابع طبیعی ونزوئلا را محدود کند، ممنوع کرد. در کنار آن از «تصرف» این وجوه خبر داد و تأکید کرد، هرچند درآمدهای نفتی ونزوئلا «دارایی» آن خواهند بود، اما دولت آمریکا این وجود را به صورت «امانت» در حسابهای دولت آمریکا در قطر در اختیار خود خواهد داشت.
این نخستین بار نیست که وزارت خزانهداری آمریکا از قطر برای یک کانال مالی ویژه استفاده میکند. در سپتامبر ۲۰۲۳ نیز دولت بایدن در چارچوب تبادل زندانی با ایران، با صدور مجوز انتقال ۶ میلیارد دلار از ذخایر مسدودشده ایران از کره جنوبی به قطر موافقت کرد. البته این کانال مالی هرگز عملیاتی نشد و دولت بایدن پس از حملات ۷ اکتبر ۲۰۲۳ حماس، دسترسی ایران به این پول را مسدود کرد.
البته اقدام اخیر دولت ترامپ در قبال صنعت نفت ونزوئلا نقض آشکار حاکمیت ونزوئلا است و به همین دلیل نیز احتمالا رهبری ایران حاضر به اعمال الگوی ونزوئلا در ایران نخواهد شد. بویژه که اصل ۱۵۳ قانون اساسی ایران تصریح میکند «هرگونه قراردادی که موجب سلطه بیگانه بر منابع طبیعی شود… ممنوع است.».
اما حاکمیت اقتصادی ایران هماکنون بهطور قابلتوجهی بهواسطه قدرت تحریمهای ثانویه آمریکا محدود شده است. ایران نمیتواند آزادانه در اقتصاد جهانی تجارت کند و سال ۲۰۱۸ که ترامپ تحریمها علیه ایران را دوباره اعمال کرد، درگیر بحرانی اقتصادیِ کند و فرسایشی بوده است؛ بنابراین اکنون این پرسش در میان سیاستمداران ایران مطرح است که آیا میتوانند رابطهای اقتصادی کمتر خصمانهای با ایالات متحده طراحی کنند و با لغو تحریمها به تسکین اقتصادی دست یابند یا خیر. احتمالا از نظر برخی از آنها الگوی ونزوئلا میتواند کارساز باشد.
ذخایر بینالمللی ایران به بیش از ۱۲۰ میلیارد دلار میرسد، اما بنا بر برآوردهای صندوق بینالمللی پول، تهران تنها به حدود یکچهارم از این ذخایر دسترسی دارد؛ بنابراین اگر دولت ترامپ دسترسی ایران به ذخایرش را بیشتر کند و به بانک مرکزی این کشور امکان دهد، با نوسانات بازار ارز و کاهش ارزش پول ملی مبارزه کند، تهران از این وضعیت راضی خواهد بود. به ویژه که توافق سال ۲۰۲۳ ایران با دولت بایدن نشان میدهد مقامهای ایرانی حاضرند در ازای دسترسی به ذخایر خود تا حدودی با نظارت مقامهای آمریکایی موافقت کنند.
اما این بار ممکن است، دولت آمریکا براحتی حاضر به چنین اقداماتی نشود. در این صورت باید دید آیا ایران میتواند دست به ابتکاری جدید زند و برای مثال به آمریکاییها سهمی در آزادسازی داراییهای ایران بدهد؟
برای مثال، ایران میتواند متعهد شود هر سال دستکم یک میلیارد دلار کالا و محصولات از ایالات متحده وارد کند. با نرخ بهره مبنا در قطر که معادل ۳.۸۵ درصد است، دولت ترامپ تنها کافی است به ایران دسترسی به ۲۵ میلیارد دلار از ذخایرش را بدهد تا پرداخت سالانه یک میلیارد دلاری خود را تضمین کند. ضمن اینکه ایران میتواند با گذشت زمان تعهدات خود برای تعامل تجاری با ایالات متحده را افزایش دهد، بهویژه اگر کاهش تحریمها به شرکتهای آمریکایی این فرصت را بدهد تا تجهیزات و ماشینآلاتی را که ایران بهشدت به آنها نیاز دارد، به این کشور صادر کنند.
اکنون هشت سال از زمانی که دولت ترامپ از توافق برجام خارج شد و تحریمهای فشار حداکثری را در پیش گرفت، گذشته است؛ اقدامی که ایران را به بحرانی شبیه وضعیت جنگی فرو برده است. باید دید در دور بعدی مذاکرات ایران و آمریکا به میزبانی عمان، پیشرفت منجر به خروج نسبی از شرایط کنونی حاصل خواهد شد یا نه.
در گفتوگو با هاشم اورعی رییس اتحادیه انجمنهای انرژی ایران، مطرح شد
حسین راغفر در گفتوگو با فراز مطرح کرد
- تازهها
- پربازدیدها
آزمون صداقت میدری؛ در گفتوگو با سمیه گلپور بررسی شد
امسال واکسن آنفولانزا وارد میشود؟
در گفتوگو با هاشم اورعی رییس اتحادیه انجمنهای انرژی ایران، مطرح شد
گفتوگوی فراز با سخنگوی صنعت آب کشور
گزارش تصویری اختصاصی فراز از مراسم بدرقه رهبر جانفدا
علی باقری دبیر کل حزب اطلاحطلب «عهد» در گفتگو با فراز: