چرا پرستاران مهاجرت می‌کنند؟ | دستمزد پرستاران ایران، فقط ۶ درصد میانگین منطقه!

وضعیت شغل پرستاری در کشور، با مشکلات زیادی مواجه است. شغلی که در خط مقدم نظام بهداشت و سلامت کشور قرار دارد و کمیت و کیفیت افراد شاغل در این حوزه، اثر قابل توجهی در نظام سلامت کشور دارد.

آمار‌ها نشان می‌دهد ایران به ازای هر ۱۰۰۰ نفر جمعیت، ۱.۶ پرستار در اختیار دارد. این درحالی است که میانگین جهانی این آمار سه نفر است و در کشور‌های توسعه یافته این رقم بسیار فراتر از میانگین جهانی قرار دارد. به ازای هر ۱۰۰۰ نفر جمعیت، در نروژ ۱۸ پرستار، آلمان ۱۴ پرستار و در آمریکا ۱۲ پرستار مشغول به کار هستند. به عبارتی در ایران کمبود فاحشی از پرستار وجود دارد.

این کمبود درحالی در نظام پزشکی رخ داده که بنابر گفته معاون پرستاری وزارت بهداشت، از سال ۱۳۹۶ ظرفیت آموزش پرستاری از ۸ هزار نفر در کشور به ۱۳ هزار نفر رسیده است. علی‌رغم افزایش ظرفیتی که رخ داده، سالانه تنها ۴ الی ۵ هزار نفر جذب بازار کار پرستاری می‌شوند. تعدادی از دانشجویان این مسیر به دلایلی همچون فشار کاری، فرسودگی شغلی و نابرابری در توزیع نیرو ترک خدمت کرده‌اند. بخشی دیگر از پرستاران کشور به دلیل درآمد ناکافی که در ایران با تاخیر‌های چندماهه از وزارت بهداشت دریافت می‌کنند، مهاجرت را ترجیح می‌دهند.

در ایران میانگین حقوق پرستاران بین ۱۵ تا ۲۵ میلیون تومان است. حقوقی که باوجود اینکه نسبت به شغل سختی که دارند، رقم مناسبی محسوب نمی‌شود. با این وجود مطالبات پرستاران از وزارت بهداشت معمولا با گذشت چندماه تاخیر و معوق پرداخت می‌شود. در کشوری که تورم سالانه ۵۰ درصد را سپری می‌کند، هر یک ماه تاخیر در پرداخت حقوق معادل حدود ۵ درصد کاهش ارزش پول است. به عبارتی پرستاران از حقوق ناکافی خود نیز به وزارت بهداشت تخفیف می‌دهند.

مقایسه حقوق و قدرت خرید پرستار در ایران و کشور‌های همسایه

حقوق ۲۰ میلیون تومانی پرستاران با دلار ۱۶۰ هزار تومانی کشور، معادل ۱۲۵ دلار در ماه است. این در حالی است که در ترکیه متوسط حقوق ماهانه پرستاران ۶۰۰ دلار، در امارات ۲۷۰۰ دلار، در قطر ۲۵۰۰ دلار و در عمان ۱۶۰۰ دلار است. در کانادا نیز که به عنوان یکی از مقاصد پرستاران برای مهاجرت محسوب می‌شود، پرستاران به طور متوسط ماهانه ۷ هزار دلار حقوق دریافت می‌کنند.

شاید برخی محاسبه دلاری حقوق را نادرست بدانند و معتقد باشند در ایران هزینه‌ها ریالی است چرا باید دلاری محاسبه کنیم. از همین رو به قدرت خرید مسکن پرستاران در کشور‌های مختلف می‌پردازیم تا شاید بهتر بتوان دلیل مهاجرت پرستاران را درک کرد.

اگر فرض را خرید خانه ۷۰ متری در محله متوسط درنظر بگیریم؛ در تهران قیمت هر متر مربع آپارتمان به طور متوسط ۹۰۰ دلار است که برای خرید آپارتمان ۸۰ متری، نیاز به ۵۰۴ ماه یا ۴۲ سال پس‌انداز کامل حقوق است. در امارات متوسط قیمت هر متر مربع آپارتمان در مراکز شهری حدود ۶۰۰۰ دلار است که با توجه به حقوق ۲۷۰۰ دلاری پرستاران، برای خرید خانه ۷۰ متری نیاز به ۱۵۵ ماه یا کمتر از ۱۳ سال پس‌انداز کامل حقوق پرستاران است. این عدد در قطر ۱۴۰ ماه یا کمتر از ۱۲ سال، در عمان به ۷۰ ماه یا کمتر از ۶ سال و در کانادا ۹۰ ماه یا ۷.۵ سال است.

مقایسه هزینه تحصیل رشته پرستاری

در این میان برخی هزینه‌های تحصیل در رشته پرستاری در ایران را مطرح می‌کنند و معتقدند اگرچه درآمد پرستاری در ایران کمتر از کشور‌های همسایه است، هزینه پرستاری نیز همین گونه است. رشته کارشناسی پرستاری از ۸ ترم تشکیل شده است که طی ۴ سال افراد می‌توانند در این رشته فارغ‌التحصیل شوند.

جمع هزینه کل ۴ سال تحصیل در رشته کارشناسی پرستاری در دانشگاه‌های خصوصی ترکیه، میانگین ۲۰ هزار دلار است. این هزینه در دانشگاه‌های کانادا به ۸۰ هزار دلار نیز می‌رسد، درحالی که در ایران هزینه هر ترم پرستاری در دانشگاه‌های خصوصی کشور حدود ۴۰ میلیون تومان است که ۸ ترم تحصیل معادل ۳۲۰ میلیون تومان می‌شود.

۳۲۰ میلیون تومان هزینه تحصیل کارشناسی پرستاری در ایران، معادل ۱۶ ماه متوسط درآمد پرستاران در کشور است. این نسبت در ترکیه ۳۳ ماه و در کانادا ۱۱ ماه است. درواقع هزینه تحصیل در دانشگاه خصوصی نسبت به متوسط درآمد پرستاران در ایران ارزان‌تر از ترکیه و گران‌تر از کانادا است. البته تحصیل در دانشگاه‌های دولتی کشور تا حدودی رایگان است و از این جهت برای پرستاری که قصد ماندن در ایران را دارد، ایران ارزان‌ترین کشور برای تحصیل محسوب می‌شود و این مزیت را نسبت به کشور‌های دیگر دارد.

اقتصاد؛ علت اصلی کمبود پرستاری در کشور.

اما متاسفانه به دلیل شرایط سخت شغل پرستاری در ایران، از درآمد ناکافی گرفته تا فشار کاری و بی‌انگیزگی که در نهایت به فرسودگی شغلی منتهی می‌شود، باعث شده برخی از پرستاران کشور که براساس آمار‌های پراکنده به ۲۵ درصد جمعیت پرستاران نیز می‌رسد، به دنبال مهاجرت از کشور باشند.

دلیل اصلی مهاجرت پرستاران یا استقبال کم دانشجویان به بازار کار این شغل را می‌توان درآمد ناکافی و قدرت خرید پایین افراد عنوان کرد. قدرت خریدی که در ایران فاصله چشم‌گیری با کشور‌های همسایه حتی ترکیه‌ای که تا ۶۰ درصد تورم را تجربه کرده، دارد. در ایران اگرچه هزینه‌ها به صورت ریالی است، اما غالب هزینه‌های کشور به جز نرخ سوخت، اختلاف زیادی با نرخ‌های جهانی ندارد، اما درآمد مردم و به خصوص این قشر فداکار، حداقل یک پنجم کشور‌های همسایه است.

به همین دلیل ساده اقتصادی، افراد انگیزه‌ای به اشتغال در این رشته و در ایران پیدا نمی‌کنند و این شغل مهم و اثرگذار در ایران با مشکلات زیادی مواجه است. مشکلاتی که اگر فکری به حال آن نشود، آینده سلامت جامعه را به خطر می‌اندازد.