بازگشت بازرسان آژانس در آستانه مذاکرات ژنو؟

به گزارش روزنامه اینترنتی فراز، نشست سرنوشت‌ساز ایران و آمریکا امروز سه‌شنبه در حالی در سفارت عمان در شهر ژنو برگزار می‌شود که همزمان با این گفت‌وگوها، موضوعات فنی مرتبط با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نیز به‌عنوان یکی از محور‌های اصلی پرونده هسته‌ای ایران مطرح است. ایران با تیمی کامل متشکل از اعضای سیاسی، حقوقی، اقتصادی و فنی در ژنو حضور یافته و به گفته سید عباس عراقچی با ابتکارات واقعی، از جمله مشوق‌های اقتصادی، وارد روند گفت‌و‌گو‌ها شده است؛ مسیری که مسائل فنی با محوریت آژانس، بخش مهمی از آن را تشکیل می‌دهد.

از این منظر، نقش آژانس به‌عنوان نهاد ناظر می‌تواند جایگاهی تعیین‌کننده در تحولات مرتبط با پرونده هسته‌ای ایران و تعاملات تهران و واشنگتن داشته باشد. موضوعی که یک روز پیش از آغاز مذاکرات، در دیدار وزیر امور خارجه ایران با رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، مورد گفت‌و‌گو قرار گرفت.

از قاهره تا ژنو

امروز سه‌شنبه، ۱۷ فوریه ۲۰۲۶، ژنو بار دیگر به محل برگزاری گفت‌و‌گو‌های حساس دیپلماتیک تبدیل شده است. دیپلمات‌های ایرانی و آمریکایی با میانجی‌گری عمان پشت میز مذاکره نشسته‌اند؛ گفت‌و‌گو‌هایی که در شرایط تداوم تنش‌های منطقه‌ای برگزار می‌شود. در این میان، ژنو به‌عنوان میزبان این نشست، بار دیگر در مرکز تحولات دیپلماتیک قرار گرفته است.

سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، صبح دوشنبه با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «با ابتکارات واقعی برای دستیابی به توافقی عادلانه و متوازن به ژنو آمده‌ام. آنچه مطلقا در دستور کار نیست: تسلیم در برابر تهدیدها.»

این در حالی است که دور جدید مذاکرات غیرمستقیم تهران و واشنگتن روز جمعه ۱۷ بهمن ۱۴۰۴ در مسقط برگزار شد و هیات‌های مذاکره‌کننده دو طرف، دیدگاه‌ها و ملاحظات خود را از طریق بدرالبوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان، به یکدیگر منتقل کردند.

نشست امروز ژنو در شرایطی برگزار می‌شود که روز دوشنبه، فضای این شهر شاهد رایزنی‌های فشرده دیپلماتیک بود. وزیر امور خارجه ایران در دیداری با رافائل گروسی، مدیرکل آژانس، به بررسی مسائل باقی‌مانده در پرونده هسته‌ای ایران پرداخت.

پس از این دیدار، گروسی در پیامی در شبکه ایکس اعلام کرد: «هم‌اینک مذاکرات فنی عمیقی با وزیر امور خارجه ایران در راستای آماده‌سازی برای مذاکرات مهمی که قرار است در ژنو برگزار شود، به پایان رساندم.»

این دیدار برای بسیاری یادآور توافق قاهره است؛ توافقی که پیش‌تر میان ایران و آژانس درباره همکاری‌های جدید دوجانبه حاصل شد، اما پس از صدور قطعنامه شورای حکام در نوامبر و فعال شدن مکانیسم ماشه از سوی سه کشور اروپایی، مقام‌های ایرانی لغو آن را اعلام کردند.

با این حال، در آستانه نشست ژنو، رایزنی‌های اخیر عراقچی و گروسی نشان می‌دهد گفت‌و‌گو‌های فنی همچنان بخشی از روند جاری است؛ آن هم در شرایطی که پس از تنش‌های موسوم به جنگ ۱۲روزه، انتظارات از آژانس برای ایفای نقش در کاهش تنش‌ها افزایش یافته است.

آژانس؛ نقش محوری در روند توافق

در صورت شکل‌گیری هرگونه توافق احتمالی در ژنو، جایگاه آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به‌عنوان نهاد ناظر، نقش اصلی در راستی‌آزمایی تعهدات خواهد داشت. ایران به‌عنوان عضو پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (NPT)، همواره بر حق خود برای استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای تاکید کرده و نظارت‌های آژانس را پذیرفته است.

در این چارچوب، هرگونه توافق درباره سطح غنی‌سازی یا موضوعاتی مانند رقیق‌سازی اورانیوم و خروج بخشی از مواد غنی‌شده، بدون حضور و نظارت بازرسان آژانس امکان‌پذیر نخواهد بود. بازگشت بازرسان آژانس و حتی طرح حضور بازرسان آمریکایی در تاسیسات هسته‌ای آسیب‌دیده ایران، موضوعی است که طی ماه‌های اخیر از سوی گروسی مطرح شده و در کنار ابعاد فنی، پیام سیاسی مشخصی نیز دارد.

ایران بار‌ها اعلام کرده فعالیت‌های هسته‌ای خود را در چارچوب پادمان ادامه می‌دهد. در همین راستا، علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، گفت تهران برای نشان دادن عدم تمایل به تولید سلاح هسته‌ای، بازرسی‌های آژانس را حتی در تاسیسات زیرزمینی یا کوهستانی می‌پذیرد.

او در گفت‌وگویی با شبکه الجزیره اعلام کرد: «حتی اگر فناوری (هسته‌ای) زیر زمین یا کوه باشد، اشکالی ندارد. آژانس می‌تواند آن را تحت نظارت داشته باشد و ما اجازه این نظارت را می‌دهیم.» لاریجانی در عین حال تاکید کرد ایران درباره برنامه موشکی خود مذاکره نخواهد کرد.

سخنگوی وزارت امور خارجه نیز ۲۷ بهمن اعلام کرد تهران سودی در طولانی شدن مذاکرات نمی‌بیند. اسماعیل بقایی گفت ایران با یک تیم کامل سیاسی، فنی، حقوقی و اقتصادی در ژنو حضور دارد و افزود: «ما در شرایط کاملا بدگمانی و عدم اعتماد مذاکره می‌کنیم. تجارب قبلی را داریم و مجاز نیستیم حتی یک لحظه آنها را از نظر دور کنیم.»

در سوی مقابل، وزیر امور خارجه آمریکا اعلام کرد دولت دونالد ترامپ با وجود دشواری‌ها، همچنان مسیر مذاکره با ایران را دنبال می‌کند. مارکو روبیو گفت: «رسیدن به توافق با ایران آسان نیست…، اما رئیس‌جمهور ترامپ با وجود مشکلات، همچنان به تلاش برای دستیابی به توافق ادامه می‌دهد.»

او افزود: «رئیس‌جمهور آمریکا همواره راه‌حل‌های مسالمت‌آمیز و مبتنی بر مذاکره را ترجیح می‌دهد.»