ترامپ به دنبال پیروزی است، نه جنگ | از ظرفیت ظریف در مذاکرات استفاده کنید

روزنامه اینترنتی فراز د راین باره با سید جلال ساداتیان سفیر پیشین ایران در انگلیس گفت‌و‌گو کرده است. مشروح این گفت‌وگو را در ادامه بخوانید.

مذاکرات ایران و آمریکا را در برهه کنونی چطور ارزیابی می‌کنید؟

وقتی که برجام به نتیجه رسید و امضا شد و در نهایت همه از امضای آن خوشنود بودند، با ورود آمریکا برای فعالیت‌های اقتصادی در ایران مخالفت شد؛ بنابراین پایه و اساس مشکلات نیز از این زمان به بعد گذاشته شد. در نتیجه زمانی که دونالد ترامپ به عنوان رییس جمهوری آمریکا (دوره اول ریاست جمهوری) انتخاب شد، در اولین اظهارنظر درباره برجام، آن را «توافقی بد» خواند و از آن خارج شد. نتیجه خروج از برجام نیز واردشدن خسارت‌های هنگفتی از جمله تحریم‌های حداکثری و فشار‌های سیاسی و اقتصادی حداکثری به کشور بود.

در حالی که اگر در همان زمان امضای برجام، پیشنهاد شرکت در فعالیت‌های اقتصادی به آمریکا از سوی ایران داده می‌شد وضعیت به گونه دیگری بود. فرصت‌های بسیاری در زمان امضای برجام ایجاد شد. در آن زمان هیأت‌های متعدد اروپایی در سطح نخست وزیران، روسای جمهوری و روسای مجلس و همچنین اتحادیه اروپا به ایران آمدند. حتی هیأتی ۷۰ نفره از آلمان به ایران آمدند تا مراوداتشان را با ایران آغاز کنند. اگر آن مناسبات و مراودات آغاز می‌شد و ادامه پیدا می‌کرد، ایران رتبه نخست در بین کشور‌های منطقه بود. چرا که قرار بود طبق سند چشم انداز ۱۴۰۴، رتبه نخست منطقه را در همه حوزه‌ها کسب کنیم که متاسفانه محقق نشد.

چطور می‌توان مطمئن بود که ترامپ به دنبال نفع اقتصادی از توافق احتمالی با ایران است؟

به گفته سخنگوی وزارت امور خارجه، گروهی شامل تیم سیاسی، فنی و حقوقی در مذاکرات شرکت کرده‌اند. در حقیقت ایران و آمریکا به نوعی به دنبال توافقی جامع هستند. آنچه در برجام مطرح شد یک توافق جامع بود و در حال حاضر نیز دو طرف می‌خواهند به سمت یک توافق جامع حرکت کنند. بر اساس پیشنهاد‌هایی که برخی همسایگان از جمله روسیه و ترکیه ارائه کرده‌اند، می‌توان دید که ترامپ به دنبال منافع اقتصادی است. در واقع این موضوع را نیز می‌توان به طور تلویحی از صحبت‌های آقای عراقچی در مصاحبه‌ها هم متوجه شد. به نظر می‌رسد دو طرف پذیرفته‌اند متنی را به طور جداگانه تهیه کنند تا این متن را در دور سوم مذاکرات روی میز قرار دهند و ببیند چه مواردی را در قرارداد درج کنند. اگر این موضوع مطرح باشد به نوعی امری مثبت است.

به نظر می‌رسد توافق یاد شده شامل برنامه هسته‌ای، تبادلات اقتصادی و رفع تحریم‌ها است. به بیانی دیگر بخشی از تحریم‌ها با توجه به موضوعات توافق رفع خواهد شد. یعنی اگر آمریکایی‌ها در حوزه هواپیما و نفت وارد مشارکت با ایران شوند، یقینا تحریم‌های مربوط به همان بخش‌ها را رفع خواهند کرد. از سوی دیگر عمده‌ترین مسائلی که در موضوع هسته‌ای مطرح شده، نخست این است که بازرسان آژانس به ایران بیایند، دوم: آنچه غنی سازی ۶۰ درصدی بوده رقیق شود. سوم: احتمالا بخشی از اورانیوم غنی شده به خارج از ایران منتقل شود که البته ایران، این موضوع را نفی کرده است، اما ممکن است در فرایند مذاکرات به توافق برسد. چهارم: غنی سازی در داخل ایران، اما با نظارت‌های دقیق صورت گیرد. عمده اختلافات همین موارد یاد شده است. تا اینجا، مذاکرات مثبت و سازنده بوده است.

به نظر شما جنگ می‌شود یا توافق؟

اسراییل و لابی‌اش «آی پک» و افرادی مثل «لینزی گراهام» که در کنفرانس امنیتی مونیخ سخنرانی کرد، در داخل آمریکا و کنگره حضور دارند و با ادبیات دستوری و غیردیپلماتیک درباره کشور‌ها سخن می‌گویند. به هر حال همه این‌ها مطرح است اما این بار شرایط تا حدود زیادی متفاوت است. آمریکا و اسراییل با برنامه‌های از قبل تعیین شده ۱۰ ساله در جنگ ۱۲ روزه علیه ایران حملاتی انجام دادند و فرماندهان نظامی ما را به شهادت رساندند و خسارت‌هایی را به کشورمان وارد کردند. درنتیجه این خسارت‌ها کم نبود، اما این بار تا حدودی صحنه تغییر کرده است در واقع ادعاهایی که اسراییل در این مدت کرده، اعراب و همسایگان ایران از جمله ترکیه را نگران کرده است. آن‌ها نگرانند که اگر اسراییل بتواند مقاومت ایران را از بین ببرد یقینا می‌تواند به همه این کشور‌ها نیز زور بگوید٫؛ پس به این نتیجه رسیده‌اند که ایران را حفظ کنند.

نکته دوم، کشور‌هایی مثل عربستان، عمان، عراق، مصر، اردن وامارات و.. طرح‌های توسعه‌ای دارند و نگران این ماجرا هستند که اگر جنگ فرسایشی در منطقه شکل بگیرد تمام طرح‌های توسعه‌ای آنها نیز نابود خواهد شد. ضمن اینکه ترکیه در این فاصله، شاهد زورگویی‌های اسراییل نسبت به سوریه بوده است ترکیه، احمد شرع، رییس جمهوری فعلی سوریه را در ادلب آموزش داد به امید اینکه تمام سرزمین سوریه را تصاحب کند. اما زمانی که احمد شرع در سوریه مستقر شد اسراییل فرصت را غنیمت شمرد و بلندی‌های جولان را به نام خود ضمیمه کرد. بخشی از جنوب سوریه را اشغال کرده و شهرک سازی‌ها را در آنجا آغاز کرده است.

ترکیه و کشور‌های عربی همسایه، چقدر نگران پیشروی‌های اسراییل هستند؟

در حقیقت اسراییل همان کاری را که با فلسطینی‌ها و لبنانی‌ها انجام داد، با سوریه انجام می‌دهد. بنابراین ترکیه نگران شد. در نتیجه همه این کشور‌ها در حال حاضر این نگرانی‌ها را با تمام وجود لمس می‌کنند و شاهد زورگویی‌های اسراییل هستند. از سوی دیگر لابی اسراییلی‌ها در حال فشار آوردن به ترامپ هستند. در حقیقت شرایط قبل از جنگ ۱۲ روزه، با شرایط و وضعیت فعلی متفاوت است، همان کاری را که اسراییل در سرزمین‌های اشغالی انجام داده است، ترامپ با آوردن نیرو‌های نظامی و ناو‌های جنگی در اطراف ایران دنبال می‌کنند.

نتانیاهو در دور دوم ریاست جمهوری ترامپ، هفت بار به آمریکا سفر کرده است و این نشان دهنده فشار‌های اسراییل به ترامپ است. این در حالی است که تلاش‌های ایران برای مراودات و رایزنی با سایر کشور‌ها از جمله عربستان چندان چشمگیر نبوده است. ایران باید به طور مکرر هیأت‌های متعدد دیپلماتیک را به کشور‌های مختلف به عنوان مثال ترکیه، پاکستان و در مجموع به کشور‌های عربی همسایه اعزام کند.

ایران باید از همه ظرفیت‌های گذشته اعم از روسای پیشین جمهور، وزرای سابق امور خارجه، نمایندگان و سفرا استفاده کند. شخصیت‌های سیاسی، مثل دکتر ظریف وزیر سابق امور خارجه و دکتر عادلی سفیر و رییس پیشین بانک مرکزی می‌توانند در این برهه حساس به کشور کمک کنند. متاسفانه با آمریکایی خواندن دکتر ظریف از سوی عده‌ای، از ظرفیت‌ها و توانمندی هایشان استفاده نمی‌شود. به غیر از دکتر ظریف، وزرای سابق و اسبق و دیپلمات‌های شناخته شده بسیاری داریم که می‌توانیم در شرایط خطیر کنونی کشور از تجارب آنها بهره ببریم. اشخاص با تجربه و کاربلد زیادی داریم که متاسفانه با برچسب زدن‌های نادرست، کنار گذاشته شدند.

نتانیاهو به تنهایی قدرت و توانایی حمله به ایران را دارد یا نیازمند همکاری آمریکا است؟

بعید نیست که اسراییل بخواهد توافق ایران و آمریکا را نابود کند اما اینکه اسراییل بخواهد مجددا با حمایت آمریکا علیه ایران حمله نظامی انجام دهد امکان‌پذیر نیست. چرا که در سفر اخیرش به آمریکا، ترامپ اعلام کرد که با نتانیاهو به تفاهم نرسیده‌اند. بنابراین ترامپ به نتانیاهو اجازه حمل نداده است. از سوی دیگر به تنهایی نیز جرأت حمله ایران را ندارد. با این حال اینکه آن‌ها به دنبال چه اتفاقی در ایران هستند مشخص نیست. در حقیقت تا زمانی که از ریزش جدی در بدنه حاکمیت تضعیف نظام حکمرانی مطمئن نباشند، دست به چنین خطایی نمی‌زنند.

براساس نظرسنجی رسانه‌های آمریکایی، محبوبیت ترامپ کاهش پیدا کرده است. بخشی از نارضایتی‌ها مربوط به مشکلات اقتصادی در آمریکا است که مزید بر علت شده است. از سوی دیگر حمایت‌های آمریکا از اسراییل به ویژه در مسئله غزه موجب شده محبوبیت ترامپ در آمریکا کاهش یابد و به نوعی نفرت از اسراییل که تاکنون بی سابقه بوده را افزایش داده است. این بدین معنا نیست که آنها تظاهرات میلیونی علیه اسراییل راه بیندازند، اما به هر حال شرایط غزه در افکار عمومی آمریکایی‌ها تأثیرگذار بوده است.

ترامپ شخصیتی خودشیفته و خودرأی است یعنی به صورت بی نظم و بدون مشورت عمل می‌کند و در همه موضوعات به تنهایی به ویژه در توییتر اظهارنظر می‌کند. از ابتدای آغاز به کار دولتش نیز شعار‌هایی داد از کانادا گرفته تا گرینلند، در نهایت تلاش کرده همه موفقیت‌ها را به نام خود ثبت کند تا بتواند به تعبیری، آنها را بفروشد و مقابل دموکرات‌ها فخرفروشی کند و بر سر آنها بکوبد. حال اگر ترامپ در ارتباط با ایران بتواند به موفقیتی دست پیدا کند ولو اینکه این مسئله برجام دوم شود و بگوید امتیاز اقتصادی را از ایران دریافت کرده است. این موضوع برای ترامپ پیروزی است تا آن را بر سر دموکرات‌ها بکوبد. در نتیجه ترامپ از نگاه خود به دنبال یک سری پیروزی هاست هر چند امتیازات کوچکی باشد.