آغاز سال پنجم درگیری روسیه و اوکراین | مذاکرات ژنو به کجا می‌رسد؟

به گزارش روزنامه اینترنتی فراز، تنش‌های میان مسکو و کی‌یف روز پنجشنبه پنجم اسفند ۱۴۰۰ وارد مرحله درگیری نظامی شد؛ تقابلی که اکنون با گذشت چهار سال، پنجمین سال خود را آغاز کرده است.

این درگیری در شرایطی شکل گرفت که به گفته سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، سازمان پیمان آتلانتیک شمالی از زمان طرح ادعای عدم گسترش به شرق، برخلاف تعهد‌های داده‌شده به مقامات اتحاد جماهیر شوروی و سپس روسیه، پنج مرحله توسعه را پشت سر گذاشت. در این میان، اوکراین به عنوان همسایه روسیه، در کانون بحث‌ها درباره پیوستن به ناتو قرار گرفت.

در همین چارچوب، رئیس‌جمهور روسیه ۲۱ فوریه ۲۰۲۲، برابر با دوم اسفند ۱۴۰۰، با انتقاد از بی‌توجهی غرب به دغدغه‌های امنیتی مسکو، استقلال جمهوری‌های خودخوانده دونتسک و لوهانسک در منطقه دونباس را به رسمیت شناخت.

سه روز بعد، پنجشنبه ۲۴ فوریه ۲۰۲۲، ولادیمیر پوتین آغاز عملیاتی نظامی علیه اوکراین را اعلام کرد؛ عملیاتی که از آن با عنوان «عملیات ویژه» یاد شد و روابط پرتنش مسکو و کی‌یف را به یک تقابل نظامی تمام‌عیار تبدیل کرد.

در طول این سال‌ها، کشور‌های غربی با حمایت سیاسی و نظامی از اوکراین، بر ضرورت شکست راهبردی روسیه تأکید داشته‌اند. در مقابل، مقامات روسیه این درگیری را برای آینده، استقلال و امنیت کشور خود حیاتی می‌دانند و آن را بخشی از مقابله با پیشروی غرب به سمت مرز‌های روسیه توصیف می‌کنند.

در همین راستا، رئیس‌جمهور روسیه روز دوشنبه بار دیگر تأکید کرد که کشورش برای آینده خود، استقلال، حقیقت و عدالت می‌جنگد.

از زمان آغاز جنگ، طرح‌ها و ابتکار‌های مختلفی برای پایان دادن به این درگیری مطرح شده است. در بیش از یک سال گذشته نیز توجه‌ها به وعده دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، درباره حل سریع این مناقشه جلب شده بود؛ وعده‌ای که در سال نخست ریاست‌جمهوری او محقق نشد.

پس از برگزاری دو دور مذاکرات سه‌جانبه میان روسیه، اوکراین و آمریکا در ابوظبی، شهر ژنو در روز‌های ۲۸ و ۲۹ بهمن ۱۴۰۴ میزبان تازه‌ترین دور گفت‌و‌گو‌ها در این قالب بود. برخی منابع این مذاکرات را پرتنش توصیف کردند و برخی رسانه‌ها، از جمله آکسیوس، از بن‌بست در روند گفت‌و‌گو‌ها خبر دادند.

در این میان، ولادیمیر مدینسکی، دستیار رئیس‌جمهور روسیه و مذاکره‌کننده ارشد این کشور، این گفت‌و‌گو‌ها را دشوار و پیچیده خواند. در مقابل، استیو ویتکاف، نماینده ویژه ترامپ، مذاکرات را گامی رو به جلو توصیف کرد.

ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، نیز درباره نتایج گفت‌و‌گو‌های ژنو گفت: مسکو و کی‌یف به تدوین سندی نزدیک شده‌اند که سازوکار نظارت بر هرگونه آتش‌بس برای پایان دادن به جنگ را مشخص می‌کند.

او افزود: پیشرفت در موضوع‌های سیاسی کندتر بوده و رهبران کشور‌ها می‌توانند برای حل اختلاف‌های اصلی، به‌ویژه مسئله سرزمین، به توافق برسند.

در همین حال، خبرگزاری دولتی تاس روسیه گزارش داد که دور بعدی مذاکرات سه‌جانبه برای حل مناقشه اوکراین ممکن است روز پنجشنبه هفتم اسفند ۱۴۰۴ در ژنو برگزار شود.

با وجود انتشار گزارش‌هایی درباره حضور نمایندگان برخی کشور‌های اروپایی در نزدیکی محل مذاکرات، دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، گفت روسیه دلیلی برای مشارکت اروپا در گفت‌و‌گو‌های جدید حل بحران اوکراین نمی‌بیند.

سرگئی لاوروف پیش‌تر بیان کرده بود که اتحادیه اروپا به دنبال حل‌وفصل بحران اوکراین نیست و هدف آن احیای توان نظامی کی‌یف و حفظ فشار‌ها علیه مسکو است.

او همچنین خاطرنشان کرد که تغییر موضع ترامپ پس از دیدار با پوتین در آلاسکا و حمایت از صلح بلندمدت به جای آتش‌بس صرف، گامی مهم به شمار می‌رود.

در شرایطی که طرف اوکراینی و حامیان اروپایی آن بر آتش‌بس تأکید دارند و روسیه بر صلح جامع و دائمی که ریشه‌های درگیری را برطرف کند پافشاری می‌کند، اظهارات مقامات روس نشان می‌دهد مسکو امیدوار است حمایت واشنگتن را برای صلح پایدار جلب کند.

در ادامه این تحولات، استیو ویتکاف اعلام کرد که احتمال برگزاری نشستی میان رؤسای جمهور روسیه، آمریکا و اوکراین طی سه هفته آینده وجود دارد.

این در حالی است که موضوع سرزمین به عنوان یکی از اصلی‌ترین موانع دستیابی به توافق صلح از سوی مسکو مطرح شده است. یک پژوهشگر ارشد انستیتو کشور‌های مستقل مشترک‌المنافع در گفت‌و‌گو با روزنامه «آرگومنتی‌ای فاکتی» گفت: با وجود برخی پیشرفت‌ها، کنترل دونباس، نیروگاه هسته‌ای زاپروژیا و تضمین‌های امنیتی برای اوکراین همچنان حل‌نشده باقی مانده است.

او افزود: نشانه‌ای از تغییر موضع کی‌یف یا پذیرش خواسته‌های روسیه دیده نمی‌شود و زلنسکی بار‌ها تأکید کرده است که خروج نیرو‌های اوکراینی از دونباس، پیوستن به ناتو و استقرار نیرو‌های اروپایی قابل مذاکره نیست.

در همین حال، زلنسکی در گفت‌و‌گو با شبکه بی‌بی‌سی گفت: اوکراین نیرو‌های خود را از مناطق تحت کنترل در دونباس خارج نخواهد کرد، زیرا این اقدام به شکاف داخلی منجر می‌شود و به جنگ پایان نخواهد داد.

او ادامه داد: چنین اقدامی تنها به یک آتش‌بس کوتاه‌مدت منجر می‌شود و پس از مدتی درگیری‌ها از سر گرفته خواهد شد.

در سوی دیگر، جان هیلی، وزیر دفاع انگلیس، اعلام کرد لندن آماده است پس از پایان درگیری‌ها و امضای توافق صلح، نیرو‌های خود را به اوکراین اعزام کند. او گفت بریتانیا در حال گفت‌و‌گو با متحدان خود برای تشکیل ائتلافی از کشور‌های داوطلب است.

هیلی افزود: لندن بر این باور است که صلح پایدار در اروپا بدون اوکراینی مستقل امکان‌پذیر نیست و برای آمادگی در این مسیر، قصد دارد حدود ۲۰۰ میلیون پوند برای تقویت تجهیزات و توان نظامی خود اختصاص دهد.

از سوی دیگر، دیمیتری مدودف، معاون رئیس شورای امنیت روسیه، اعلام کرد عملیات نظامی در اوکراین تا دستیابی به اهداف نهایی ادامه خواهد داشت. او گفت روسیه نمی‌تواند حضور یک کشور غیردوست عضو ناتو را در همسایگی خود بپذیرد و غیرنظامی شدن اوکراین از اهداف این عملیات است.

در نهایت، آندری لدینف، کاردار سفارت روسیه در آمریکا، گفت با تغییر رویکرد واشنگتن، این درگیری به مراحل پایانی نزدیک می‌شود؛ با این حال، هنوز مشخص نیست نتیجه نهایی به آتش‌بس محدود یا صلحی پایدار و بلندمدت منجر خواهد شد.