ریزش دلار در جنگ

قبل از وقوع جنگ ایران و آمریکا، همزمان با افزایش تنش‌های سیاسی میان این دو کشور، قیمت دلار با افزایش قابل توجهی مواجه شد و از ۱۴۰ هزار تومان به ۱۶۶ هزار تومان رسید. با شروع مذاکرات غیرمستقیم میان عراقچی و ویتکاف با میانجی‌گری عمان، قیمت دلار برخلاف مذاکرات پیشین در ابتدای سال که بیش از ۲۵ درصد کاهش پیدا کرد، این‌بار بی‌اعتنا بود. به عبارتی دلار احتمال بی‌نتیجه بودن مذاکرات و وقوع جنگ را می‌داد.

درهرحال دلاری که در محدوده ۱۶۰ تا ۱۶۵ هزار تومان درحال نوسان بود و با خبر‌های پشت سر هم مذاکرات پایین نمی‌آمد، به محض وقوع جنگ و با اولین خبر جنگی، جهش عجیبی کرد. حوالی ساعت ۱۰ ظهر شنبه ۱۰ اسفند ۱۴۰۴، با خبر حمله به بیت رهبری و پاستور، دلار با جهش ناگهانی از ۱۶۵ هزار تومان تا ۱۸۰ هزار تومان افزایش پیدا کرد. افزایشی که البته ناشی از هیجان ترس اولیه جنگ بود و با کمترین حجم معاملات این جهش قیمتی رقم خورد. قیمت طلا نیز به تبعیت از دلار، از گرمی ۱۸ میلیون تومان در طلای ۱۸ عیار به ۲۳ میلیون تومان رسید.

پیش از جنگ ایران و آمریکا، بسیاری از مردم با این تصور که با جنگ دلار و طلا افسار پاره می‌کنند و طلا دارایی ضدجنگ است، به سمت این دارایی‌ها آمده بودند. در دقایق و ساعات اولیه جنگ نیز شانس با آنان همراه بود و مطابق تصورشان قیمت دلار و طلا جهش پیدا کرد. اما در ادامه اتفاقی که رخ داد برخلاف تصور این گروه بود.

قیمت دلار از روز دوم جنگ رو به کاهش گذاشت و از ۱۸۰ هزار تومان که سقف قیمتی بود تا ۱۴۵ هزار تومان نیز کاهش پیدا کرد. ریزش ۲۰ درصدی قیمت که البته پایدار نبود و مجدد به ۱۶۰ هزار تومان رسید. در روز‌های پس از جنگ قیمت دلار آهسته و پیوسته کاهش پیدا کرد و در روز دهم جنگ به ۱۵۰ هزار تومان رسیده است. اتفاقی که باعث تعجب بسیاری از مردم شد چرا که بسیاری این انتظار را داشتند که با وقوع جنگ، قیمت دلار افزایش پیدا می‌کند نه کاهش.

اصلاح قیمت دلار در شرایط جنگی کشور ناشی از دلایل متعددی است که در این گزارش به بررسی این رخداد اقتصادی می‌پردازیم.

۳ گروه باعث پایین آمدن قیمت دلار شدند

نخستین دلیل اصلاح قیمت دلار، شرایط جنگی و بسته بودن دارایی‌های دیگر است. بسیاری از اشخاص صاحبین کسب‌وکار چه حقوقی و چه حقیقی، با وقوع جنگ و بسته شدن بازار‌هایی از جمله بورس، امکان نقدشوندگی دارایی‌های خود را از دست می‌دهند. این اشخاص برای آنکه بتوانند امورات خود را بگذرانند، حقوق کارکنان را پرداخت کنند و سرمایه در گردش خود در شرایط جنگ را تامین کنند، اقدام به فروش دلار خود می‌کنند تا ریال مورد نیاز را تامین کنند. این گروه که درواقع کسب‌وکار‌ها هستند، با فروش دلار به افزایش عرضه در بازار جنگی دلار کمک می‌کنند و به کاهش قیمت دلار منتهی می‌شود.

گروه دومی که به اصلاح قیمت دلار کمک می‌کنند، مردمی هستند که چشم‌انداز بسیار تیره و تاریکی را برای جنگ متصور هستند و منتظر یک جنگ طولانی همراه با قحطی هستند. این گروه که در ساعات نخست جنگ در فروشگاه‌ها برای تامین موادغذایی و دارویی مورد نیاز برای مدت زمان طولانی صف می‌بندند، برای تامین نقدینگی خرید اقلام اساسی به سراغ فروش دلار می‌روند. درواقع ترس هیجانی این گروه نیز به افزایش عرضه در دلار و کاهش قیمت آن منتهی می‌شود.

گروه سومی که در کاهش قیمت دلار نقش دارند، برخلاف گروه دوم بسیار خوش‌بین به آینده جنگ هستند. این گروه با تصور آنکه جنگ نظامی ایران و آمریکا سکانس پایانی جنگ ۲۰ ساله میان این دوکشور است، چشم‌انداز مثبتی برای ایران پس از جنگ متصور هستند و با این تحلیل به سراغ فروش دلار‌های خود می‌روند.

در شرایطی که کشور درگیر جنگ است و بازار‌ها تقریبا بسته هستند و آینده نامعلوم است، تقاضا در دلار به عنوان دارایی که به شدت وابسته به شرایط سیاسی است، در پایین‌ترین حد خود قرار دارد؛ چرا که کسی از آینده اطلاعی ندارد. به همین دلیل در شرایطی که تقاضا در پایین‌ترین میزان خود قرار دارد، افزایش عرضه توسط سه گروه مذکور قیمت دلار را پایین کشیده است.

با توجه به نزدیکی پایان سال ۱۴۰۴ و افزایش تقاضای مردم به وجه نقد، درصورتی که همچنان جنگ تداوم داشته باشد و بازار‌ها به بسته بودن خود ادامه دهند، احتمال افزایش عرضه در دلار و پایین آمدن قیمت آن همچنان وجود دارد. در صورتی‌که پایان این جنگ نیز برخلاف جنگ ۱۲ روزه که آتش‌بس شد، با قطعنامه و تعیین تکلیف شرایط سیاسی رخ دهد، به دلیل شوک سیاسی ناشی از قطعنامه، احتمال ریزش قیمت دلار نیز وجود دارد.