یادداشت جان مرشمایر:‌ چرا حمله به ایران غیرعقلانی بود؟

در تاریخ ۱۰ آوریل ۲۰۲۶، من در پادکست محبوب «گلن دیزن» حضور یافتم و عمدتاً درباره جنگ فاجعه‌بار در ایران صحبت کردم. در اواخر گفت‌و‌گو، گلن پرسید که چگونه می‌توان تعیین کرد که آیا یک سیاست خاص که دولتی دنبال می‌کند، عقلانی است یا خیر. البته این موضوع این روز‌ها بحث داغی است.

من و «سباستین روزاتو»، که در دانشگاه نوتردام تدریس می‌کند، اخیراً کتابی در این باره نوشته‌ایم: «کشور‌ها چگونه می‌اندیشند: عقلانیت در سیاست خارجی».

بنابراین، من برای پاسخ به سؤال گلن و مرتبط ساختن آن با رویداد‌های معاصر کاملاً آماده بودم. استدلال ما در این کتاب این است که سیاست‌ها بر پایه تئوری‌هایی درباره نحوه عملکرد جهان بنا شده‌اند. به عبارت دیگر، اگر شما نخست‌وزیر نتانیاهو باشید و در فوریه ۲۰۲۶ به فکر حمله به ایران باشید، یا اگر آدولف هیتلر باشید و در سال ۱۹۴۰ به تهاجم به فرانسه فکر کنید، به یک «تئوری پیروزی» نیاز دارید. در واقع، شما باید بتوانید یک روایت علّی (که ماهیت اصلی تئوری‌هاست) ارائه دهید که توضیح دهد چگونه آغاز یک حمله احتمالاً منجر به نتیجه مطلوب می‌شود.

سیاست‌ها زمانی عقلانی هستند که بر پایه یک تئوری معتبر بنا شده باشند؛ یعنی تئوری‌ای که از نظر منطقی استوار و متکی بر شواهد قابل توجه باشد. اگر سیاستی بر پایه یک تئوری نامعتبر بنا شده باشد (تئوری‌ای که یا از نظر منطقی نقص دارد و یا شواهد زیادی از آن حمایت نمی‌کند)، آن سیاست غیرعقلانی است.

تصمیم رئیس‌جمهور ترامپ برای حمله به ایران در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ غیرعقلانی بود، زیرا بر پایه یک تئوری پیروزی نامعتبر یا معیوب بنا شده بود. او تصور می‌کرد که قدرت هواییِ مستقل به تنهایی می‌تواند باعث تغییر رژیم در ایران شود و این امر به روی کار آمدن رژیم جدیدی منجر می‌شود که در برابر خواسته‌های ایالات متحده و اسرائیل تسلیم خواهد شد. با این حال، در ادبیات مربوط به قدرت هوایی به طور گسترده‌ای شناخته شده است (و با نگاهی گذرا به سوابق تاریخی نیز اثبات می‌شود) که قدرت هوایی به تنهایی بسیار بعید است که منجر به تغییر رژیم شود. بنابراین، تئوری پیروزی ترامپ معتبر نبود و در نتیجه، سیاست او غیرعقلانی بود.