آغاز دور تازه گفت‌و‌گو‌های آمریکا و ایران در سوئیس؛ درگیری‌های لبنان سایه‌ای بر مذاکرات انداخته است

ایالات متحده و ایران قرار است روز یکشنبه دور تازه‌ای از مذاکرات را در سوئیس آغاز کنند؛ مذاکراتی که در شرایطی برگزار می‌شود که ادامه درگیری میان اسرائیل و حزب‌الله در لبنان، تلاش‌ها برای دستیابی به صلحی گسترده‌تر و حفظ جریان کشتیرانی در تنگه هرمز را تهدید می‌کند.

جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، بامداد یکشنبه وارد سوئیس شد تا ریاست هیأت مذاکره‌کننده آمریکا را بر عهده بگیرد. این هیأت شامل استیو ویتکاف و جرد کوشنر، فرستادگان ویژه دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، نیز هست. در سوی دیگر، هیأت ایرانی که در مذاکرات قبلی نیز حضور داشت و شامل محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی و مذاکره‌کننده ارشد ایران بود، پیش‌تر وارد سوئیس شده بود.

ونس پیش از سوار شدن به هواپیما به خبرنگاران گفت که یک یا دو روز در سوئیس خواهد ماند و امیدوار است در دو موضوع «پرونده هسته‌ای» و «آتش‌بس در لبنان» پیشرفت حاصل شود. سفر او قرار بود پنجشنبه شب انجام شود، اما به تأخیر افتاد و همین موضوع ابهاماتی درباره زمان برگزاری مذاکرات ایجاد کرد.

اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران و عضو هیأت مذاکره‌کننده، روز شنبه به رسانه‌های دولتی گفت هدف از این سفر «پیگیری اجرای تعهدات طرف مقابل» است. او هشدار داد که مذاکرات درباره توافق نهایی تنها زمانی آغاز خواهد شد که ایران اطمینان یابد ایالات متحده به تعهدات خود پایبند است.

توافق اولیه‌ای که هفته گذشته امضا شد، آتش‌بسی ۶۰ روزه را برقرار کرد که بر اساس آن آمریکا متعهد شد محاصره بنادر ایران را پایان دهد و ایران نیز اجازه دهد کشتی‌ها آزادانه از تنگه هرمز عبور کنند؛ آبراهی حیاتی برای انتقال نفت و گاز. این توافق همچنین به طور موقت تحریم‌های آمریکا علیه صادرات نفت ایران را لغو کرد و وعده داد دارایی‌های مسدود شده ایران فوراً در دسترس قرار گیرد.

با این حال دشوارترین موضوع، یعنی سرنوشت برنامه هسته‌ای ایران و ذخایر اورانیوم این کشور، به دور بعدی مذاکرات موکول شده است. ایران تاکنون بار دیگر بر تعهد دیرینه خود مبنی بر عدم توسعه سلاح هسته‌ای تأکید کرده و گفته است دست‌کم در چارچوب یک توافق نهایی، ذخایر اورانیوم با غنای نزدیک به سطح تسلیحاتی خود را رقیق خواهد کرد.

در همین حال، درگیری‌ها در لبنان میان اسرائیل و حزب‌الله ــ گروهی که از حمایت ایران برخوردار است ــ یکی از موانع مهم در مسیر مذاکرات به شمار می‌رود. بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، اعلام کرده که خود را ملزم به این توافق نمی‌داند؛ موضعی که واکنش کاخ سفید را در پی داشته است. همانند اسرائیل، حزب‌الله نیز طرف مستقیم این مذاکرات نبوده است.

دیپلمات‌ها و مقام‌ها اعلام کردند روز جمعه اسرائیل و حزب‌الله به یک آتش‌بس تازه دست یافتند. با این حال، اسرائیل بعدتر شهر‌ها و روستا‌هایی در جنوب لبنان را هدف حملات قرار داد که به گفته وزارت بهداشت لبنان دست‌کم هفت کشته و بیش از ده زخمی برجای گذاشت.

روز شنبه نیز ایران اعلام کرد در واکنش به ادامه درگیری‌ها در لبنان، تنگه هرمز را بسته است. اما ارتش آمریکا اعلام کرد تردد کشتی‌ها در این آبراه همچنان ادامه دارد و تأکید کرد که ایران «کنترل تنگه» را در اختیار ندارد.

در تحولی دیگر، وزارت خارجه سوئیس اعلام کرد هیأتی از پاکستان ــ که در مذاکرات آمریکا و ایران نقش میانجی را ایفا می‌کند ــ وارد سوئیس شده است. پیش‌تر اعلام شده بود این هیأت شامل شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان، و فرمانده ارتش این کشور، فیلد مارشال سید عاصم منیر، خواهد بود و هیأتی از قطر نیز در مذاکرات حضور خواهد داشت.

هیأت مذاکره‌کننده ایران که به گزارش رسانه‌های دولتی در زوریخ فرود آمده، علاوه بر قالیباف شامل عباس عراقچی، وزیر امور خارجه؛ علی باقری، معاون دبیر شورای عالی امنیت ملی؛ و اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه است.

گفت‌و‌گو‌های جدید در شرایطی حساس برگزار می‌شود. ادامه درگیری‌ها در لبنان، تلاش‌ها برای دستیابی به توافقی گسترده‌تر و تضمین باز ماندن مسیر حیاتی کشتیرانی در تنگه هرمز را با چالش روبه‌رو کرده است. قرار بود مذاکرات آمریکا و ایران از روز جمعه آغاز شود، اما به دلیل ادامه درگیری‌ها میان اسرائیل و حزب‌الله در لبنان به تعویق افتاد.

تهران اعلام کرده حملات اسرائیل نقض توافق است و حتی ارتش ایران روز شنبه مدعی شد در واکنش به این وضعیت، تنگه هرمز را بسته است؛ ادعایی که ارتش آمریکا آن را رد کرد و گفت تردد کشتی‌ها در این مسیر همچنان ادامه دارد.

در کنار این مسائل، موضوعات پیچیده دیگری نیز ممکن است در مذاکرات مطرح شود. توافق موقت ترامپ با ایران تصمیم‌گیری درباره آینده برنامه هسته‌ای ایران را به گفت‌و‌گو‌های بعدی موکول کرده، برنامه موشکی ایران را در بر نگرفته و همچنین مشخص نکرده است که تنگه هرمز ــ مسیر حیاتی تجارت دریایی در جنوب ایران ــ در آینده چگونه مدیریت خواهد شد.

بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، نیز تأکید کرده است که هدف از سفر هیأت ایرانی «پیگیری اجرای تعهدات طرف مقابل» است و مذاکرات درباره توافق نهایی تنها زمانی آغاز می‌شود که ایران اطمینان یابد ایالات متحده به تعهدات خود پایبند مانده است.

از سوی دیگر، تهران آمریکا را متهم کرده که با مهار نکردن درگیری‌های میان اسرائیل و حزب‌الله، به تعهدات خود در توافق عمل نکرده است؛ زیرا این دو طرف با وجود اعلام آتش‌بس در لبنان، بار دیگر روز شنبه با یکدیگر تبادل آتش داشته‌اند. در حالی که توافق آمریکا و ایران بر آتش‌بس در همه جبهه‌ها از جمله لبنان تأکید دارد، اما نه اسرائیل و نه حزب‌الله آن را امضا نکرده‌اند.

ونس نیز پیش از ترک آمریکا گفته بود امیدوار است مذاکره‌کنندگان در موضوع «پرونده هسته‌ای» و «آتش‌بس لبنان» پیشرفت داشته باشند و افزود که «مطمئنم طرف ایرانی هم مسائل دیگری دارد که مایل است درباره آنها گفت‌و‌گو کند.»