آینده قیمت نفت ممکن است به تصمیم‌های چین وابسته باشد

در حالی که ایالات متحده و ایران در حال مذاکره درباره نحوه بازگشایی دائمی تنگه هرمز و ازسرگیری جریان نفت خاورمیانه هستند، حرکت بعدی بازار ممکن است به کشوری بستگی داشته باشد که در این مذاکرات حضور ندارد: چین.

چین که دومین مصرف‌کننده بزرگ نفت خام در جهان است، برای حفظ تأمین انرژی خود در شرایطی که جنگ در ایران دسترسی به بیش از ۱۱ میلیون بشکه نفت در روز را مختل کرده، همه ابزار‌های ممکن را به کار گرفته است. این کشور با کاهش واردات، اتکا به ذخایر عظیم نفتی و استفاده بیشتر از انرژی‌های پاک توانسته است اثر افزایش قیمت‌ها در داخل کشور را تا حدی مهار کند، هرچند نتوانسته آن را به طور کامل از میان ببرد.

این اقدامات در بازار جهانی نیز اثرگذار بوده است.

پس از بیش از سه ماه جنگ، برخی تحلیلگران پیش‌بینی کرده بودند که قیمت نفت ممکن است امسال تا ۲۰۰ دلار در هر بشکه افزایش یابد. با این حال، با وجود آنکه برآورد می‌شود مجموع کاهش عرضه از مرز یک میلیارد بشکه نفت عبور کرده باشد، قیمت نفت خام نسبتاً کنترل‌شده باقی مانده است. بسیاری از تحلیلگران چین را عامل اصلی این وضعیت می‌دانند.

دان والتر، تحلیلگر مؤسسه انرژی «امبر»، گفت: «چین در اینجا نقشی حیاتی ایفا کرده است تا این شوک را برای بقیه آسیا تعدیل کند و در نتیجه به تثبیت اقتصاد جهانی کمک کند.»

روز دوشنبه، نفت برنت – شاخص جهانی قیمت نفت – با این انتظار که تنگه هرمز، مسیری که یک‌پنجم نفت جهان از آن عبور می‌کند، به‌زودی به وضعیت عادی تجارت بازگردد، به کمتر از ۷۸ دلار در هر بشکه کاهش یافت. پیش از حمله آمریکا و اسرائیل به ایران، قیمت نفت برنت در هفته‌هایی به کمتر از ۷۰ دلار در هر بشکه رسیده بود و در اوایل ماه مه به بالاترین سطح چهار ساله یعنی ۱۱۴ دلار در هر بشکه رسید.

با افزایش نفوذ جهانی چین در حوزه انرژی، تحلیلگران می‌گویند سیاست‌ها و الگوی مصرف این کشور برای بازار نفت تعیین‌کننده خواهد بود؛ فارغ از اینکه تنگه هرمز با چه سرعتی دوباره بازگشایی شود.

«دست نامرئی» چین

تحلیلگران بانک «سوسیه‌ته ژنرال» در یادداشتی پژوهشی در اوایل این ماه نوشتند که کاهش ۷ درصدی عرضه جهانی نفت در پی تحریم نفتی عربی در سال ۱۹۷۳ باعث افزایش ۱۳۴ درصدی قیمت نفت شد. اما در جریان جنگ ایران، با وجود آنکه این درگیری بر حدود ۱۴ درصد از عرضه جهانی تأثیر گذاشته است، قیمت‌ها به آن اندازه افزایش نیافته‌اند.

آنها این تناقض را تا حد زیادی به چین نسبت دادند و این کشور را «دست نامرئی که بازار را دوباره متعادل می‌کند» توصیف کردند؛ زیرا چین توانسته است واردات نفت خود را حدود ۳ میلیون بشکه در روز کاهش دهد، رقمی که تقریباً معادل کل تقاضای نفت ژاپن است.

چین به چند دلیل توانست مصرف خود را به شکل قابل توجهی کاهش دهد. پیش از آغاز جنگ، این کشور در حال افزایش ذخایر نفت خام خود بود؛ روندی که با تحویل نفت ارزان از روسیه و ایران – که هر دو تحت تحریم قرار دارند – تسهیل شد. این موضوع را جانیو شاه، معاون بخش بازار‌های نفت در مؤسسه «ریستاد انرژی»، بیان کرده است.

تحلیلگران می‌گویند اکنون چین بیش از یک میلیارد بشکه نفت در ذخایر تجاری و استراتژیک خود دارد؛ ذخایری که از ماه مه شروع به استفاده از آنها کرده است.

شاه گفت: «چین پیش از این برای قیمت‌ها نوعی کف ایجاد کرده بود، اما امسال این الگو معکوس شده است.»

دولت چین همچنین صادرات فرآورده‌های پالایش‌شده مانند گازوئیل و بنزین را محدود کرده تا عرضه داخلی تضمین شود. این اقدام باعث شده است پالایشگاه‌های چینی که با حاشیه سود کمتر و محدودیت در بازار‌های خارجی مواجه هستند، انگیزه کمتری برای خرید نفت خام از بازار جهانی داشته باشند.

در همین حال، رشد سریع خودرو‌های برقی در چین نیز نیاز این کشور به سوخت‌های فسیلی را کاهش داده است. اکنون تقریباً از هر دو خودروی سواری جدید فروخته‌شده در چین، یکی خودروی انرژی نو محسوب می‌شود.

بر اساس برآورد‌های آژانس بین‌المللی انرژی، ناوگان خودرو‌های برقی چین در سال گذشته مصرف نفت این کشور را حدود یک میلیون بشکه در روز کاهش داده است.

دیوید فیشمن، تحلیلگر گروه «لانتائو» که در حوزه انرژی و برق چین فعالیت می‌کند، گفت: «این موضوع مانند یک سوپاپ اطمینان فوق‌العاده برای بازار جهانی نفت خام عمل کرده است.»

با این حال او افزود در حالی که قیمت‌های بالا احتمالاً همچنان تقاضا را در میان مصرف‌کنندگان و پالایشگاه‌ها کاهش خواهد داد، توانایی چین برای مهار شوک عرضه جهانی ممکن است به میزان ذخایر سوختی که می‌تواند نگهداری کند محدود باشد.

فیشمن گفت: «چیزی که نمی‌توان آن را برای همیشه حفظ کرد، همین ذخایر نفت خام است. اگر قیمت‌ها کاهش یابد، انتظار می‌رود نخستین کاری که چین انجام می‌دهد دوباره انبار کردن نفت باشد.»

از کمبود به مازاد عرضه؟

پس از ماه‌ها نگرانی درباره پیامد‌های بدترین بحران نفتی تاریخ، آژانس بین‌المللی انرژی اکنون هشدار داده است که بازگشایی تنگه هرمز می‌تواند در سال آینده به مازاد عرضه نفت منجر شود.

این نهاد در گزارش ماهانه نفت خود که روز چهارشنبه منتشر شد پیش‌بینی کرد رشد عرضه در سال آینده از تقاضا پیشی خواهد گرفت و این اختلاف به حدود ۴.۷ میلیون بشکه در روز خواهد رسید؛ زیرا تولید نفت در خاورمیانه به سطح عادی بازمی‌گردد.

آژانس بین‌المللی انرژی در گزارش خود نوشت: «این وضعیت ممکن است فرصتی برای بازار فراهم کند تا ذخایر کاهش‌یافته را دوباره تکمیل کند یا ذخایر استراتژیک جدیدی ایجاد شود، در حالی که کشور‌ها راهبرد‌ها و سیاست‌های انرژی خود را در واکنش به این بحران بازنگری می‌کنند.»

در حالی که انتظار می‌رود تقاضای جهانی نفت در سال آینده افزایش یابد، بی‌ثباتی‌های اخیر علاقه به انرژی‌های تجدیدپذیر را تقویت کرده است؛ موضوعی که در بلندمدت می‌تواند مصرف نفت را نیز کاهش دهد. چین که در حوزه خودرو‌های برقی، باتری و انرژی خورشیدی پیشتاز جهان است، پس از آغاز جنگ ایران در ماه مارس، رکورد صادرات فناوری‌های انرژی پاک را ثبت کرد.

کوزیمو ریس، تحلیلگر مؤسسه «تریویوم چاینا» که بخش انرژی و صنعت خودرو را پوشش می‌دهد، گفت: «این شتاب به سمت برقی‌سازی در حال افزایش است. باید دید مذاکرات آمریکا و ایران چگونه پیش می‌رود، اما به طور کلی این می‌تواند لحظه‌ای مهم برای کربن‌زدایی جهانی باشد.»

مو یو شو، تحلیلگر ارشد بازار نفت در شرکت اطلاعات کالایی «کپلر»، گفت مازاد عرضه ممکن است حتی از ماه آینده ظاهر شود. به گفته او، اگر تنگه هرمز به سرعت بازگشایی شود، حدود ۱۰۰ میلیون بشکه نفت که در حال حاضر در بازار متوقف مانده دوباره وارد بازار خواهد شد.

در همین حال، ایران نیز احتمالاً تولید نفت خود را به سرعت افزایش خواهد داد، به‌ویژه اگر تحریم‌های آمریکا لغو شود. با این حال این موضوع ممکن است نفت ایران را برای چین کمتر جذاب کند؛ زیرا پکن تاکنون آن را با تخفیف خریداری می‌کرد، چرا که ایران تحت تحریم گزینه‌های محدودی برای فروش نفت داشت.

با این حال، شو افزود بسیاری از کشور‌ها نیاز نفتی خود برای فصل تابستان را تا حد زیادی تأمین کرده‌اند و در چنین شرایطی ممکن است بار دیگر چین به عامل اصلی برای بازگرداندن تعادل به بازار تبدیل شود.

او گفت: «این تصویر کاملاً متفاوتی نسبت به دو ماه پیش است. در حال حاضر کشوری که توانایی جذب مازاد عرضه را دارد چین است؛ اما سؤال اینجاست که چین چه چیزی می‌خواهد بخرد.»