اینترنت ماهواره‌ای بیخ گوش ایران! | فرصت یا تهدید؟

اینترنت ماهواره‌ای وارد بازار عراق می‌شود

دولت عراق مجوز فعالیت شبکه اینترنت ماهواره‌ای استارلینک را صادر کرد؛ تصمیمی که پس از ماه‌ها مذاکره میان بغداد و شرکت اسپیس‌ایکس نهایی شد و اکنون راه را برای ارائه رسمی خدمات این شرکت آمریکایی در سراسر عراق باز می‌کند. این مجوز در جریان دیدار مقام‌های عراقی و آمریکایی در بغداد اعلام شد؛ نشستی که محور اصلی آن توسعه همکاری‌های فناوری، اقتصادی و سرمایه‌گذاری میان دو کشور بود.

مقام‌های عراقی از این تصمیم به عنوان بخشی از برنامه تحول دیجیتال کشور یاد می‌کنند. هدف اصلی نیز افزایش دسترسی به اینترنت پرسرعت، به‌ویژه در مناطقی است که توسعه شبکه‌های فیبر نوری یا زیرساخت‌های مخابراتی در آنها با محدودیت روبه‌رو بوده است.

استارلینک برخلاف اپراتور‌های سنتی، خدمات اینترنت را از طریق هزاران ماهواره مدار پایین زمین ارائه می‌کند؛ مدلی که امکان اتصال پرسرعت با تأخیر کمتر را حتی در مناطق دورافتاده فراهم می‌کند و به همین دلیل طی سال‌های اخیر با استقبال بسیاری از کشور‌ها مواجه شده است.

از مذاکرات اولیه تا صدور مجوز

ورود استارلینک به عراق حاصل مذاکراتی است که از چند ماه قبل آغاز شده بود. در نخستین گام، هیأتی از اسپیس‌ایکس با مقام‌های عراقی درباره شرایط فعالیت این شرکت گفت‌و‌گو کرد و پس از آن، دولت عراق بررسی‌های حقوقی و فنی لازم را برای صدور مجوز آغاز کرد.

همزمان وزارت ارتباطات عراق نیز با حضور نمایندگان نهاد تنظیم‌گر ارتباطات این کشور، جلساتی با مدیران استارلینک برگزار کرد تا نحوه فعالیت این سرویس در چارچوب قوانین داخلی مشخص شود. در نهایت بغداد با صدور مجوز فعالیت، مسیر حضور رسمی این شرکت را هموار کرد.

این اقدام تنها به توسعه اینترنت محدود نمی‌شود. دولت عراق امیدوار است گسترش اینترنت ماهواره‌ای بتواند از پروژه‌های دولت الکترونیک، کسب‌وکار‌های دیجیتال و خدمات آنلاین نیز پشتیبانی کند؛ حوزه‌هایی که در سال‌های اخیر به یکی از اولویت‌های سیاست‌گذاری این کشور تبدیل شده‌اند.

حلقه جدید زنجیره استارلینک در خاورمیانه

با اضافه شدن عراق، تعداد بیشتری از کشور‌های منطقه به جمع استفاده‌کنندگان رسمی استارلینک پیوسته‌اند. پیش از این بحرین، امارات، قطر و کویت مجوز فعالیت این سرویس را صادر کرده بودند، هرچند برخی کشور‌های منطقه همچنان استفاده از اینترنت ماهواره‌ای را مجاز نمی‌دانند.

شبکه استارلینک اکنون با بیش از ۱۰ هزار ماهواره فعال، از نظر فنی تقریباً تمام خاورمیانه را تحت پوشش قرار داده است، اما امکان استفاده از آن همچنان به تصمیم دولت‌ها و صدور مجوز‌های داخلی بستگی دارد. به همین دلیل، در حالی که برخی کشور‌ها این فناوری را بخشی از برنامه توسعه اقتصاد دیجیتال خود می‌دانند، در برخی دیگر هنوز محدودیت‌های قانونی برای استفاده از اینترنت ماهواره‌ای برقرار است.

برآورد‌ها نشان می‌دهد شمار کاربران استارلینک در جهان از مرز ۱۰ میلیون نفر عبور کرده است؛ آماری که نشان می‌دهد اینترنت ماهواره‌ای به تدریج از یک فناوری نوظهور به یکی از بازیگران اصلی بازار ارتباطات تبدیل می‌شود. تصمیم اخیر بغداد نیز نشان می‌دهد رقابت کشور‌های منطقه برای توسعه زیرساخت‌های دیجیتال وارد مرحله تازه‌ای شده؛ رقابتی که می‌تواند در سال‌های آینده بر فضای فناوری، سرمایه‌گذاری و اقتصاد دیجیتال خاورمیانه اثرگذار باشد.

فکری به حال استارلینک کنید!

ورود رسمی استارلینک به عراق، موضوع اینترنت ماهواره‌ای را برای ایران نیز به یک مسئله مهم و خطیر در سیاست‌گذاری تبدیل می‌کند. در جریان جنگ اخیر ایران با آمریکا و رژیم صهیونی، ادعا‌ها و گمانه‌زنی‌هایی درباره استفاده از تجهیزات ارتباطی ماهواره‌ای از جمله استارلینک در برخی عملیات ضدامنیتی و ترور مقامات و همچنین ارتباط آن با ورود غیرقانونی این تجهیزات به کشور مطرح شد.

با این حال، گسترش فعالیت استارلینک در کشور‌های همسایه، ضرورت تعیین تکلیف این فناوری را بیش از گذشته نشان می‌دهد. در چنین شرایطی، به نظر می‌رسد نهاد‌های متولی از جمله وزارت ارتباطات، شورای عالی فضای مجازی و در صورت وجود ملاحظات امنیتی، شورای عالی امنیت ملی، ناگزیرند هرچه سریع‌تر سیاستی شفاف و قابل اجرا اتخاذ کنند؛ یا مسیر استفاده قانونی، ضابطه‌مند و قابل نظارت از این فناوری را مشخص کنند تا موضوع امنیتی استارلینک، کنترل پذیرتر باشد، و یا در صورت تشخیص تهدید‌های جدی، ممنوعیت آن را به‌صورت رسمی، شفاف و همراه با سازوکار‌های اجرایی مؤثر و جدی اعلام و پیگیری کنند.