ایجاد کانال‌های کاهش تنش میان تهران و واشینگتن در آستانه مذاکرات تازه؛ دیدار‌های فنی در دوحه برگزار می‌شود

یک منبع آگاه روز دوشنبه به رویترز گفت که انتظار می‌رود تیم‌های فنی ایران و ایالات متحده که بر روی اجرای یک توافق صلح موقت کار می‌کنند، در روز‌های آینده در دوحه دیدار کنند؛ این در حالی است که حملات متقابل آخر هفته، این توافق شکننده را با تهدید روبه‌رو کرده بود. این منبع که از جزئیات این گفت‌و‌گو‌ها مطلع است، افزود که میانجی‌گران کانال‌های ارتباطی را برای کاهش تنش در صورت بروز هرگونه حادثه ایجاد کرده‌اند و مذاکرات فنی قرار است ادامه یابد.

یک مقام ارشد ایرانی گفت که روز سه‌شنبه دیداری در دوحه برگزار خواهد شد، اما برخلاف گفت‌و‌گو‌های فنی پیشین بین تهران و واشینگتن در سوئیس، تمرکز این دیدار بر مدیریت تنگه هرمز و کاهش تنش‌ها خواهد بود. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در پستی در شبکه‌های اجتماعی برگزاری دیدار روز سه‌شنبه در دوحه را تأیید کرد، اما جزئیات بیشتری ارائه نداد.

ایالات متحده و ایران در ۱۷ ژوئن یک تفاهم‌نامه ۱۴ بندی را با هدف پایان دادن به چهار ماه درگیری امضا کردند که بر اساس آن هر دو طرف توافق کردند به خصومت‌ها پایان دهند و تنگه هرمز را بازگشایی کنند؛ تنگه‌ای که یک‌پنجم نفت و گاز طبیعی مایع جهان از آن عبور می‌کند. بستن این آبراه، قیمت نفت را به بالای ۱۰۰ دلار در هر بشکه رساند، تورم جهانی را افزایش داد و برای ترامپ که در روز دوشنبه در مجموعه‌ای از پست‌های صبحگاهی خود به کاهش قیمت نفت و گاز بالیده بود، پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای سردرد سیاسی ایجاد کرد. این توافق راه را برای ۶۰ روز مذاکرات عمیق‌تر در مورد مسائل پیچیده‌تر مانند برنامه هسته‌ای ایران هموار می‌کند، اگرچه هر دو طرف روایت‌های متناقضی از آنچه توافق شده است، ارائه داده‌اند.

رئیس‌جمهور ایران، مسعود پزشکیان، روز دوشنبه اعلام کرد که پس از این توافق، ۶ میلیارد دلار از ۱۲ میلیارد دلار دارایی‌های مسدود شده ایران در قطر آزاد و به کشور بازگردانده خواهد شد. رسانه‌های دولتی ایران گزارش دادند که وی این تفاهم‌نامه را که شامل معافیت‌هایی برای تحریم‌های بخش نفت و پتروشیمی ایران است، «یک پیروزی بزرگ برای ملت ایران» توصیف کرد. مقام ارشد ایرانی گفت که دوحه و تهران در مراحل نهایی توافق بر سر جزئیات فنی برای آزادسازی نخستین بخش ۶ میلیارد دلاری از دارایی‌های مسدود شده هستند که به گفته او در دو قسط پرداخت خواهد شد.

قیمت نفت در روز دوشنبه با افزایش نزدیک به یک درصدی قرارداد‌های آتی نفت خام برنت افزایش یافت؛ زیرا تنش‌های آخر هفته شکنندگی توافق آمریکا و ایران را برجسته کرد. کارولین لیویت، سخنگوی مطبوعاتی کاخ سفید، روز دوشنبه به فاکس نیوز گفت که استیو ویتکاف و جرد کوشنر، فرستادگان آمریکا، این هفته برای دیدار‌های سطح بالا که در کنار گفت‌و‌گو‌های فنی برگزار می‌شود، به دوحه پرواز خواهند کرد. لیویت افزود: «تا آنجا که به ما مربوط می‌شود، ما به سهم خود از آتش‌بس پایبند هستیم. خشونت با خشونت پاسخ داده خواهد شد.»

با این حال، در نشانه‌ای از عدم قطعیت پیرامون توافق موقت، کاظم غریب‌آبادی، معاون وزیر امور خارجه ایران، روز دوشنبه و پیش از پست ترامپ، به خبرگزاری تسنیم گفت که نشست‌های کارگروه فنی برای این هفته برنامه‌ریزی نشده است. وی گفت که رایزنی‌ها با قطر، از جمله پیگیری اجرای تعهدات طرف مقابل، طبق روال معمول ادامه دارد. بازگشت به گفت‌و‌گو‌ها به دنبال چندین روز حملات و ضدحملات از زمانی صورت می‌گیرد که یک پرتابه ایرانی در روز پنجشنبه به یک کشتی باری در تنگه هرمز اصابت کرد و هر دو طرف آمریکا و ایران یکدیگر را به نقض آتش‌بس موقت متهم کردند.

ایران که تلاش کرده است اقتدار خود را بر کشتیرانی در تنگه هرمز اعمال کند، اوایل روز یکشنبه، مدت کوتاهی پس از آنکه ترامپ آخرین تهدید خود را علیه ایران صادر کرد، موشک‌ها و پهپاد‌هایی را به سمت سایت‌های نظامی آمریکا در کویت و بحرین پرتاب کرد. ترامپ در شبکه‌های اجتماعی نوشت: «ممکن است زمانی فرا برسد که دیگر نتوانیم منطقی باشیم و مجبور شویم کاری را که بسیار موفقیت‌آمیز آغاز کرده‌ایم، از نظر نظامی کامل کنیم.» وی افزود: «اگر این اتفاق بیفتد، جمهوری اسلامی ایران دیگر وجود نخواهد داشت!»

حدود یک ساعت پس از پست ترامپ، ارتش کویت اعلام کرد که پدافند هوایی آن در حال پاسخ به حملات موشکی و پهپادی است، در حالی که بحرین اعلام کرد آژیر‌های خطر در آنجا به صدا درآمده است. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران اعلام کرد که حملات آمریکا آتش‌بس را نقض کرده و پایگاه‌های آمریکایی در منطقه «در روز‌های آینده جهنم را تجربه خواهند کرد». در همین حال، نبیه بری، رئیس پارلمان لبنان و متحد کلیدی حزب‌الله مورد حمایت ایران، در توافق میانجی‌گری شده توسط آمریکا بین لبنان و اسرائیل با هدف توقف جنگ موازی در آنجا، ابراز تردید کرده است. بری روز دوشنبه هشدار داد که این توافق می‌تواند منجر به تلاش‌هایی برای تفرقه‌اندازی در لبنان شود و گفت که این توافق اجرا نخواهد شد.

آخرین دور درگیری در لبنان پس از آن آغاز شد که حزب‌الله در اوایل جنگ به اسرائیل حمله کرد؛ اقدامی که اعلام کرد در حمایت از حامی‌اش ایران بوده است. پاسخ اسرائیل منجر به آوارگی گسترده و بیش از ۴۰۰۰ کشته در لبنان شده است. تهران گفته است که پایان دادن به آن درگیری و خروج نیرو‌های اسرائیلی از جنوب لبنان، بخش جدایی‌ناپذیر از هر توافقی است که با آمریکا برای پایان دادن به جنگ گسترده‌تری که با حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در ۲۸ فوریه آغاز شد، منعقد می‌شود.