عمان بر سر عوارض تنگه هرمز روی طناب دیپلماسی حرکت می‌کند

اعتبار عمان به‌عنوان کشوری بی‌طرف، لقب «سوئیس خاورمیانه» را برای این کشور به همراه داشته است.

اما این کشور که در جنوب تنگه هرمز قرار دارد، در گفت‌و‌گو‌ها درباره دریافت عوارض برای این آبراه حیاتی، راهبردی دیپلماتیک و عامدانه مبهم را به کار گرفته است؛ موضوعی که به گفته تحلیلگران در گفت‌و‌گو با CNBC، باعث شده بازار‌ها نسبت به آنچه ممکن است در ادامه رخ دهد، یک «نقطه کور» داشته باشند.

عمان در بحران‌های منطقه‌ای نقش میانجی کلیدی ایفا کرده و همچنان یکی از معدود کشور‌هایی است که هم مورد اعتماد تهران است و هم واشنگتن. آمریکا مشتاق است اطمینان حاصل کند جریان عبور از این تنگه پس از مسدود شدن آن در جریان جنگ، از سر گرفته شود؛ مسدود شدنی که بحران جهانی انرژی را به راه انداخت.

عمان که در ساحل جنوب‌شرقی شبه‌جزیره عربستان و در سوی مقابل ایران در آن سوی تنگه قرار دارد، در بحبوحه گزارش‌هایی مبنی بر اینکه دو کشور ممکن است برای ایجاد هزینه‌های عبور اقدام کنند، در گفت‌و‌گو‌های مشترک با ایران درباره نظم جدید امنیت دریایی شرکت داشته است.

عمان اعلام کرده است هر توافقی با قوانین بین‌المللی مطابقت خواهد داشت، هرچند احتمال ایجاد یک نظام مالی در آبراهی که معمولاً حدود ۲۰ درصد نفت جهان از آن عبور می‌کند، نگرانی‌هایی را برانگیخته است.

تحلیلگران به CNBC گفتند توانایی عمان برای اعمال هزینه‌های خدماتی، با محدودیت‌های سخت حقوقی روبه‌روست؛ زیرا تنگه هرمز بر اساس اصل «عبور ترانزیتی» اداره می‌شود؛ اصلی که به کشور‌ها اجازه نمی‌دهد از کشتی‌ها برای عبور از تنگه هزینه دریافت کنند. با این حال، هزینه‌های خدماتی می‌تواند یکی از راه‌های دور زدن این محدودیت باشد.

نیل کوئیلیام، پژوهشگر وابسته در چتم هاوس، گفت: «بازار‌ها معمولاً ریسک اختلال را قیمت‌گذاری می‌کنند، اما توجه کمتری به ریسک حکمرانی دارند. همین مسئله یک نقطه کور ایجاد می‌کند.»

دانیا ثافر، مدیر اجرایی اندیشکده «گلف اینترنشنال فوروم» در واشنگتن، گفت موضع عمان درباره دریافت هزینه یا ایجاد نظام عوارضی احتمالاً به‌طور عمدی روشن نیست.

ثافر در گفت‌وگوی تلفنی با CNBC گفت: «شما از یک سو یک قدرت منطقه‌ای مانند ایران را دارید و از سوی دیگر یک قدرت جهانی یعنی آمریکا را که هر دو بر عمان فشار وارد می‌کنند.»

او افزود: «بنابراین عمانی‌ها تلاش می‌کنند از درجه‌ای از ابهام راهبردی استفاده کنند تا تا حد ممکن از درگیری دور بمانند و این بازیگران بسیار قدرتمند را تضعیف نکنند.»

به گفته ثافر، اگر کشور‌های خلیج فارس و بازیگران مهم بین‌المللی به عمان چراغ سبز نشان دهند، این کشور احتمالاً نوعی نظام هزینه خدماتی را در تنگه هرمز پیش خواهد برد.

او اضافه کرد اگر هزینه‌ها یا عوارض اجرایی شود، این موضوع از نظر سیاسی ناامیدکننده تلقی خواهد شد، اما بازار‌ها به شرایطی که بار دیگر امکان عبور امن کشتی‌ها را فراهم کند، «به همان شکل واکنش نشان خواهند داد».

سخنگوی وزارت خارجه عمان هنگام تماس CNBC برای اظهار نظر در دسترس نبود.

آمریکا به‌شدت با هرگونه عوارض در تنگه هرمز مخالفت کرده است.

دولت دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، پیش‌تر تهدید کرده بود اگر عمان به‌گونه‌ای دیده شود که به ایران برای ایجاد نظام عوارضی کمک می‌کند، «به‌شدت» علیه این کشور تحریم اعمال خواهد کرد.

اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، روز ۲۸ مه در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «همه کشور‌ها باید هرگونه تلاش ایران برای مختل کردن جریان آزاد تجارت را قاطعانه رد کنند.»

بر اساس مفاد یادداشت تفاهم آمریکا و ایران که روز ۱۷ ژوئن امضا شد، تهران در طول ۶۰ روز مذاکرات برای دستیابی به یک راه‌حل دائمی، نمی‌تواند از کشتی‌ها عوارض دریافت کند.

با این حال، رویترز روز چهارشنبه به نقل از دو منبع ارشد ایرانی گزارش داد که ایران بر چشم‌انداز کسب به‌رسمیت‌شناخته شدن بین‌المللی کنترل خود بر تنگه هرمز تمرکز کرده است. این موضوع، طبق گزارش، شامل توانایی دریافت هزینه از کشتی‌هایی می‌شود که وارد خلیج فارس می‌شوند یا از آن خارج می‌شوند.

اندرو لبر، پژوهشگر غیرمقیم در برنامه خاورمیانه بنیاد کارنگی، گفت اعتبار عمان به‌عنوان میانجی، این کشور را «به‌طور فزاینده‌ای گرفتار» میان خواسته‌های تهران برای نوعی عوارض در تنگه و خواسته‌های آمریکا برای جلوگیری از وقوع چنین امری کرده است.

لبر در ایمیلی به CNBC گفت: «در نتیجه، شاهد بوده‌ایم که دیپلمات‌های عمانی میان تأکید بر اینکه هیچ عوارضی دریافت نخواهد شد و طرح این پیشنهاد که ممکن است از کشتی‌ها خواسته شود هزینه‌ای بپردازند که نامی غیر از عوارض خواهد داشت، رفت‌وبرگشت کرده‌اند.»

به گفته لبر، چالش عمان این است که موقعیت جغرافیایی این کشور به معنای آن است که در آنچه درباره تنگه هرمز رخ می‌دهد، ذی‌نفع مستقیم است. او افزود عمان هم دلایل امنیتی دارد و هم منافع مالی در همراهی با طرح ایران یا دریافت نوعی هزینه، به شرط آنکه خود عمان نیز سهمی از آن داشته باشد.

لبر گفت: «بسیار محتمل است که عمان همچنان نوعی طرح هزینه خدماتی ایران را مشترکاً امضا کند یا آن را با لحنی ملایم‌تر ارائه دهد، تا زمانی که این موضوع این کشور را در تعارض مستقیم با همسایگان عرب خود یا آمریکا قرار دهد.»

نیل کوئیلیام، متخصص سیاست انرژی، ژئوپلیتیک و امور خارجی با تمرکز بر خاورمیانه و شمال آفریقا در چتم هاوس، گفت ترکیب جغرافیا و دیپلماسی به عمان بر قواعد، رویه‌ها و ترتیبات آینده حاکم بر تنگه هرمز نفوذ می‌دهد.

کوئیلیام در ایمیلی به CNBC گفت: «بازار‌ها معمولاً ریسک اختلال را قیمت‌گذاری می‌کنند، اما توجه کمتری به ریسک حکمرانی دارند. همین مسئله یک نقطه کور ایجاد می‌کند.»

او افزود: «تغییرات در شیوه مدیریت تنگه، حتی اگر تدریجی و مذاکره‌شده باشد، می‌تواند بدون وقوع یک رویداد امنیتی چشمگیر، هزینه‌ها، الزامات رعایت مقررات و پویایی‌های بیمه را تغییر دهد.»