ترامپ با «پایان» خواندن توافق صلح با ایران، با آتش اقتصاد بازی می‌کند

سه هفته صلح شکننده، برای پرزیدنت دونالد ترامپ زمان و اهرم فشاری بر ایران خرید. اما نه خیلی زیاد. پس از آنکه ترامپ در ۱۸ ژوئن تفاهم‌نامه (MoU) را با ایران امضا کرد، قیمت نفت سقوط کرد و تا هفته گذشته به سطحی پایین‌تر از دوران پیش از جنگ رسید. بازار نفت با بازگشایی نسبی تنگه هرمز خوشحال شد و نفت خام پس از ماه‌ها گیر افتادن، شروع به جریان یافتن از خلیج فارس کرد. قیمت بنزین نیز به آرامی به وضعیت عادی بازگشت.

اما سه هفته بازگشایی ناقص تنگه، زمان کافی برای غلبه بر بزرگترین شوک عرضه نفت جهان نبود. این مدت زمان کافی برای پر کردن ذخایر اضطراری و تجاری که ایالات متحده برای تأمین سوخت خود نیاز دارد، فراهم نکرد؛ ذخایری که برای جلوگیری از «فاجعه اقتصادی» که ترامپ می‌ترسید به او برچسب هربرت هوور (رئیس‌جمهور دوران رکود بزرگ) را بزند، حیاتی است.

هیچ‌کس نمی‌داند که آیا این تبادل آتش جدید در خاورمیانه یک نوسان گذراست یا بازگشت به جنگ تمام‌عیار. ترامپ روز چهارشنبه تهدید کرد که محاصره دریایی تنگه توسط آمریکا را از سر می‌گیرد، اما تاکنون، تنگه برای کشتی‌هایی که مایل به پذیرش ریسک هستند، باز باقی مانده است. اما اگر دوباره بسته شود، اقتصاد آمریکا ممکن است ضربه‌ای ناخواسته دریافت کند.

طبق گفته اندی لیپو، رئیس «لیپو اویل اسوشیتس»، حدود ۲۰۰ میلیون بشکه نفت طی سه هفته گذشته از تنگه هرمز عبور کرده است که معادل دو روز تقاضای جهانی است. نکته دیگر اینکه حدود ۶۰ میلیون بشکه از این نفت مربوط به ایران بوده که دولت ترامپ روز سه‌شنبه دوباره آن را تحریم کرد و به خریداران تنها ۱۰ روز مهلت داد تا قبل از ممنوعیت دوباره، آن را دریافت کنند. با این حال، تنگه همچنان با صرف ریسک قابل توجهی باز است. اجاره یک نفتکش برای انتقال نفت از خارج از تنگه به آسیا ۴ تا ۵ میلیون دلار هزینه دارد، در حالی که هزینه همین کار از داخل تنگه به آسیا ۸ تا ۱۰ میلیون دلار، یعنی دو برابر است.

ترافیک در سه هفته گذشته به طور مداوم حدود یک‌سوم حد معمول بوده و امروز نیز تردد ادامه دارد، حتی پس از آنکه رویترز گزارش داد دست‌کم چهار نفتکش پس از تلاش برای عبور از تنگه در صبح امروز، بازگشته‌اند. به همین دلیل قیمت نفت به‌شدت افزایش یافته، اما هنوز زیر سطحی است که بلافاصله پس از امضای تفاهم‌نامه معامله می‌شد. معاملات آتی نفت خام برنت با قیمتی کمی کمتر از ۷۸ دلار، ۴ درصد رشد داشت که بالاترین سطح از روز پس از امضای تفاهم‌نامه است. به عبارت دیگر، بازار طوری رفتار می‌کند که انگار تنگه کمتر از دیروز باز است، اما نفت همچنان جریان دارد.

اگر جریان نفت متوقف شود، می‌تواند مشکلات مهمی برای بازار نفت آمریکا ایجاد کند. ذخایر استراتژیک نفت (SPR) که ذخیره اضطراری آمریکا است، از زمان شروع جنگ برای جایگزینی بشکه‌های گمشده در تنگه به‌شدت تخلیه شده است. SPR اکنون به ۳۱۹.۵ میلیون بشکه رسیده که ۲۳ درصد کمتر از سطح پیش از جنگ و پایین‌ترین سطح از زمان آغاز پر کردن آن در دوران ریاست‌جمهوری ریگان در سال ۱۹۸۳ است. این امر در صورت وقوع آب‌وهوای شدید یا بسته شدن مجدد تنگه هرمز، ایالات متحده را در موقعیت متزلزلی قرار می‌دهد. مهم‌تر اینکه ذخایر تجاری در سطوح بحرانی باقی مانده‌اند. موجودی در کوشینگ، اوکلاهما، یعنی چهارراه خط لوله آمریکا، زیر سطح فشار عملیاتی است. موجودی کوشینگ هفته گذشته حدود ۷۰۰ هزار بشکه بهبود یافت، اما همچنان کمتر از ۲۰ میلیون بشکه است که در آن نقطه، تأسیسات برای انتقال نفت به پالایشگاه‌های سراسر کشور دچار مشکل می‌شود. این موضوع باعث شد ترامپ هشدار دهد که کمبود ذخایر نفت می‌تواند به اقتصاد آمریکا آسیب بزند و باعث شود او با هوور مقایسه شود.

ترامپ در نشست گروه هفت (G۷) در اواخر ژوئن گفت: «من نمی‌خواستم شاهد فاجعه اقتصادی باشم. اگر این روند ادامه می‌یافت، ممکن بود چنین اتفاقی بیفتد.» سرمایه‌گذاران محتاط بودند: سهام آمریکا در شروع بازار واکنش زیادی نشان نداد، اما بازار اوراق قرضه واکنش نشان داد؛ بازدهی اوراق خزانه ۱۰ ساله آمریکا به ۴.۵۷ درصد افزایش یافت که بالاترین سطح از اواخر ماه مه است، زمانی که نفت به اوج دوران جنگ رسید و به نظر می‌رسید آتش‌بس لغو شده است. همانطور که ترامپ در طول دوره دوم ریاست‌جمهوری خود نشان داده، وقتی بازده اوراق قرضه «ناآرام» می‌شود، او به بازار‌ها گوش می‌دهد.