مذاکره یا جنگ با آمریکا؛ خط امام چه می‌گوید؟

افراد و شخصیت‌های نزدیک به جریان پایداری با استقبال گسترده از این اظهارات آن را «صدای حق» نامیدند تا آنجا که نوشتند: «دست خدا عیان شد، خمینی هم جوان شد.» در میان چهره‌های نزدیک به اصلاح‌طلبان برخی آن را «تندروی» دانستند و برخی نیز به تفسیر «انتقام» پرداختند. افراد و گروه‌های نزدیک به جریان‌های اصولگرا نیزتلاش کردند میان این دو نظرگاه پلی بزنند یا تعادلی برقرار کنند.

سید علی خمینی در مراسم ختم رهبر شهید که از سوی دفتر مقام معظم رهبری در قم برگزار شد در  بخشی از اظهارات خود گفته بود: «آن مسئولی که بخوابد و در فکر انتقام رهبر شهید نباشد، باید به وجدان خودش شک کند» و «هرکس بخواهد مذاکره کند برای اینکه با آمریکا به صلح برسد، او خائن است... هرکس پیام دوستی به آمریکا بفرستد دهانش خبیث و نجس است.»

او در بخش دیگری از سخنان خود درباره مذاکره نیز گفت: جمهوری اسلامی امروز از مذاکره سخن می‌گوید، اما مذاکره به معنای صلح نیست. مگر می‌شود امام حسین با یزید صلح کند؟ مگر می‌شود ما با آمریکای جنایت‌کار صلح کنیم؟ اصلا هویت ما سازش‌ناپذیری با استکبار است. اگر سخن از مذاکره است، مذاکره یعنی جنگ؛ جنگ صورت‌های مختلفی دارد. مشکل ما با آمریکا از کودتایی که آنها کردند آغاز شد، اما در این اتفاق اخیر که منجر به شهادت رهبر شهید شد، ما با آمریکا پدرکشتگی پیدا کردیم.

واکنش اصلاح‌طلبان

واکنش اصلاح‌طلبان به این اظهارات اغلب با انتقاد‌های تند همراه بود. روزنامه هم‌میهن در یادداشتی با عنوان «صلح، منطق قرآن است آقای سیدعلی خمینی!» به انتقاد از اظهارات علی خمینی پرداخت و نوشت: «اجازه دهیم اکنون که در جنگ شکست نخوردیم در صلح برنده باشیم... تفاهم‌نامه ایران و آمریکا هم به صلح نظر دارد و نه تداوم جنگ... سرنوشت ملت ایران را نباید در خطابه‌ها به بیراهه برد. مگر دوباره قرار است تا رفع فتنه از همه جهان و تا آخرین نفر بجنگیم؟! اگر چنین است پس، انا لله و انا الیه راجعون!».

در یادداشت دیگری در همان رسانه با عنوان «گفتمان انتقام و ۱۰ ملاحظه یا تفسیر از آن» نیز آمده است: «هر قدر چرایی سردادنِ شعار انتقام، روشن و بی‌ابهام...، اما چگونگی آن مبهم است» و هشدار داد که برخی ممکن است با سوءاستفاده از احساسات به دنبال «دشمن‌سازی در داخل» باشند.

احمدزیدآبادی از چهره‌های اصلاح‌طلب نیز در صفحه شخصی خود در مطلب کوتاهی با عنوان «کاری که خمینی کرد» اینطور به سخنان خمینی جوان واکنش نشان داد: «مرحوم آیت‌الله خمینی وقتی که به نتیجه رسید ادامهٔ جنگ هشت ساله به نفع کشور نیست، یک‌تنه وارد میدان شد و برغم اصرار‌های قبلی‌اش مبنی بر تداوم جنگ تا سرنگونی صدام‌حسین، به تعبیر تلخ خودش "جام زهر" را خورد تا نوشدارویی برای کشور و مردم باشد... نوهٔ آن مرحوم، اما امروز چیز‌هایی گفت که هم تناقض‌آلود بود و هم شرایط را برای تصمیم‌گیران کشور در این وضعیت وانفسا دشوارتر کرد.»

روزنامه آرمان نیز در مطلبی با عنوان «انتقام، آری؛ اما بر اساس الگوی عزت، حکمت و مصلحت» نوشته است: آنچه بیش از هر چیز نیازمند تبیین و بررسی دقیق است، نه اصل انتقام بلکه «نحوه، کیفیت و راهبرد تحقق آن» است؛ اینکه انتقام چگونه باید تعریف شود، از چه مسیری پیگیری شود و چه نسبتی با منافع ملی، اقتدار ایران و استمرار راه رهبر شهید دارد.

بیشترین نگرانی این طیف از تأثیر منفی این اظهارات بر دیپلماسی ابراز می‌شود هرچند منتقدان بر اثرپذیری سیاست خارجی امریکا از این اظهارات ابراز تردید می‌کنند.

ایرنا، خبرگزاری دولت و روزنامه شرق تنها به پوشش خبری این سخنان اکتفا کرده‌اند.

واکنش اصولگرایان

نزدیکان محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس و رییس تیم مذاکره‌کننده که اکنون در نقطه کانونی حملات منتقدان و مخالفان مذاکره قرار دارد نیز مانند روزنامه آرمان با تاکید بر اینکه خواسته «انتقام» حق است، اما بر اشکال تحقق آن سخن گفته‌اند و آن را «انتقام هوشمند و در چارچوب مصالح نظام» می‌نامند. آنها تاکید بر مذاکره بعنوان بخشی از جنگ را بیشتر در سخنان علی خمینی مورد توجه قرار داده‌اند.

مجتبی زارعی از نمایندگان اصولگرا و البته زاویه دار با جبهه پایداری در واکنش به اظهارات علی خمینی نوشت: آفرین به حاج سید علی آقا که مذاکره را بخشی از جنگ می‌داند؛ ما با آمریکا پدرکشتگی داریم و هرکس به فکر صلح با آمریکاست اگر خائن نباشد حتما فاقد عقل است؛ طیب الله انفاسکم؛ حس کردم خمینی قدس سره دوباره زنده شده است؛ به حاج حسن آقا و حاج علی آقا خمینی بخاطر تبعیت از ولایت فقیه و تلاش خاندان بزرگوار خمینی برای قوام امامت سید مجتبی خامنه‌ای درود می‌فرستیم.

سید نظام الدین موسوی از دیگر چهره‌های اصولگرا نیز با تحسین تصمیم دفتر رهبرانقلاب در انتخاب علی خمینی برای سخنرانی مراسم بزرگداشت امام شهید در قم نوشت: چه غوغایی کرد یادگار غیرتمند خمینی... آفرین به بصیرت و غیرتت!

خبرگزاری فارس با پوشش این سخنرانی، آن را بعنوان «بیانات انقلابی در دفاع از آرمان‌های امام و رهبر شهید» ستود.

واکنش مخالفان مذاکره

اما چهره‌های نزدیک به جبهه پایداری اغلب به شدت از این سخنان استقبال کرده‌اند. محمود نبویان، نماینده مجلس و از چهره‌های جبهه پایداری، در ایکس اینطور واکنش خود را نشان داد و نوشت: «مذاکره هم نوعی جنگ است، اما نه مذاکره‌ای که دشمن با سوء استفاده از اعتماد، خوش‌بینی و با نگارش متن ضعیف، پیروزی ما را در میدان تبدیل به شکست کند... سابقه مذاکرات ما، همیشه با بدعهدی، فریب و به نفع دشمن تمام شد و فقط تجربه‌ای تلخ برای ما به یادگار گذاشت.»

اکانت‌های صفحات مجازی منتسب به افراد نزدیک به این تفکر اغلب با بازنشر سخنان سید علی خمینی آن را ستوده‌اند. برخی اکانت‌ها از جوان شدن دوباره امام خمینی(ره) گفته‌اند و خواستار انتشار حداکثری سخنان سید علی خمینی شده‌اند. یک حساب کاربری این سخنان را «طوفانی و کولاک» توصیف کرده و حساب کاربری دیگری آن را حمله به اصلاح‌طلبان و غربزدگان خوانده است.

این واکنش‌ها نشان‌دهنده ادامه شکاف‌های سنتی میان جریان‌های سیاسی داخل ایران است که محوری‌ترین موضوع آن گویا همچنان تقابل یا تعامل با آمریکا است.

فرصت دوباره به مذاکره با تعهد شخصی مسعود پزشکیان رییس جمهور و دیگر اعضای شورای عالی امنیت ملی به تفاهم‌نامه‌ای ۱۴ بندی انجامید، اما این تفاهم‌نامه با نقض دوباره از سوی آمریکا مواجه شد. ادامه مذاکرات یا شروع جنگ همچنان محل تنازع است.

موافقان مذاکره، تلاش‌های دیپلماتیک را با رویکرد جلوگیری از جنگ و تبعات بعدی آن ضروری می‌دانند و مخالفان مذاکره معتقدند، هیچ مذاکره‌ای تامین کننده منافع ایران نخواهد بود و آمریکا هرگز به تعهدات خود عمل نخواهد کرد.