فروشگاه‌های ایرانی، نسخه شهردار نیویورک برای مهار تورم مواد غذایی!

جمله بالا را زهران ممدانی، شهردار نیویورک، هنگام تشریح یکی از جنجالی‌ترین وعده‌های اقتصادی خود مطرح کرد.

ممدانی که خود را یک «سوسیالیست دموکرات» معرفی می‌کند، ۷۰ میلیون دلار از بودجه شهر را برای راه‌اندازی پنج فروشگاه، در پنج منطقه اصلی نیویورک، اختصاص داده است.

اقدام ممدانی در این زمینه نسخه‌ای شبیه فروشگاه‌های شهروند در ایران است.

در برخی شهر‌های ایران برخی فروشگاه‌ها زیر نظر شهرداری فعالیت می‌کنند. برای مثال، فروشگاه‌های شهروند در تهران تحت مالکیت شهرداری اداره می‌شوند. البته این فروشگاه‌ها الزاما با هدف عرضه کالا‌های ارزان‌تر از بازار فعالیت نمی‌کنند و از این منظر، شباهت کاملی با طرح ممدانی ندارند.

در اصفهان، اما شرایط تا حدی متفاوت است. فروشگاه‌های کوثر که زیرمجموعه شهرداری این شهر هستند، سال‌هاست بخشی از کالا‌های مصرفی را با قیمت‌هایی پایین‌تر از بازار عرضه می‌کنند؛ مدلی که از نظر هدف‌گذاری، شباهت بیشتری به طرح جدید شهردار نیویورک دارد، هرچند ابعاد و شیوه اجرای آن متفاوت است.

فروشگاه‌های دولتی؛ کالا‌های اساسی تا ۳۰ درصد ارزان‌تر از قیمت بازار

ممدانی قصد دارد با راه‌اندازی این فروشگاه‌ها چهار هدف اصلی را دنبال کند؛ مهم‌ترین هدف، کاهش فشار تورم مواد غذایی بر خانوارهاست. ممدانی معتقد است قیمت مواد غذایی در نیویورک با سرعتی بیشتر از بسیاری از ایالت‌های دیگر آمریکا افزایش یافته و یکی از دلایل این وضعیت را عملکرد فروشگاه‌های خصوصی می‌داند. افزایش دسترسی به غذای سالم، حمایت از خانوار‌های کم‌درآمد و طبقه متوسط و همچنین ایجاد یک «معیار قیمتی» برای وادار کردن فروشگاه‌های خصوصی به رقابت، سه هدف دیگر این طرح عنوان شده‌اند.

شهردار نیویورک اعلام کرده است در این فروشگاه‌ها، سبدی از کالا‌های اساسی تا ۳۰ درصد ارزان‌تر از قیمت بازار به فروش خواهد رسید. سایر محصولات نیز با قیمتی پایین‌تر از فروشگاه‌های خصوصی عرضه می‌شوند تا این فروشگاه‌ها بتوانند به عنوان یک مرجع قیمتی، بازار را به سمت کاهش قیمت‌ها سوق دهند.

هرچند این فروشگاه‌ها زیر نظر شهرداری نیویورک فعالیت خواهند کرد، اما اداره روزمره آنها به بخش خصوصی واگذار می‌شود. در واقع، شهرداری مالک ساختمان‌ها و تأمین‌کننده سرمایه اولیه خواهد بود، بودجه سالانه و چارچوب فعالیت را تعیین می‌کند و مدیریت اجرایی را از طریق مناقصه به بخش خصوصی می‌سپارد. برنده این مناقصه نیز موظف است کالا‌های تعیین‌شده را با قیمت‌هایی تا ۳۰ درصد پایین‌تر از بازار عرضه کند.

این طرح از همان ابتدا موافقان و مخالفان زیادی پیدا کرده است.

فروشگاه‌های جهان سومی

یکی از مهم‌ترین انتقاد‌های مخالفان، آسیب دیدن فروشگاه‌های محلی است. آنان معتقدند وقتی شهرداری با استفاده از منابع عمومی و درآمد‌های مالیاتی کالا‌ها را با قیمتی پایین‌تر از بازار عرضه کند، فروشگاه‌های خصوصی توان رقابت نخواهند داشت و بخشی از آنها ناچار به تعطیلی خواهند شد.

آنتونی پنیا، رئیس انجمن ملی سوپرمارکت‌ها، دز انتقاد از طرح ممدانی گفته است که برای فروشگاه‌های عضو این انجمن، کاهش قیمت‌ها تا این سطح «از نظر عملی غیرممکن» است.

او به شبکه محلی «ان‌وای وان» گفت: «هزینه‌های عملیاتی ما بیشتر از ۳۰ درصد است؛ اجاره، آب و برق، مالیات و بیمه. اگر اعضای ما حتی تلاش کنند قیمت‌ها را ۳۰ درصد کاهش دهند، فروشگاه‌هایشان به‌شکل گسترده تعطیل خواهند شد.»

آنتونی پنیا همچنین گفته که مصرف‌کنندگان «نمی‌خواهند فروشگاهی شبیه فروشگاه‌های جهان سوم ببینند».

در مقابل، حامیان ممدانی دو پاسخ اصلی به این انتقاد دارند. نخست آنکه در فروشگاه‌های تحت مدیریت شهرداری قرار نیست سیگار، مشروبات الکلی و غذا‌های آماده عرضه شود؛ کالا‌هایی که سهم قابل توجهی از درآمد بسیاری از فروشگاه‌های محلی را تشکیل می‌دهند. بنابراین، به اعتقاد آنان، بخش مهمی از بازار این فروشگاه‌ها همچنان حفظ خواهد شد.

استدلال دوم را گوستاوو گوردیو، رئیس شاخه نیویورک سازمان «سوسیالیست‌های دموکرات آمریکا»، در گفت‌و‌گو با فاکس‌نیوز مطرح کرد. او گفت: «اگر فقط یک فروشگاه دولتی که قیمت‌ها را در یک محله کاهش می‌دهد بتواند باعث ورشکستگی یک کسب‌وکار شود، شاید آن کسب‌وکار از ابتدا هم نباید در آن بازار فعالیت می‌کرد.» این اظهارنظر در شبکه راست‌گرای فاکس‌نیوز و میان حامیان دونالد ترامپ واکنش‌های گسترده‌ای به دنبال داشت.

یکی دیگر از انتقاد‌های مخالفان، به شیوه حمایت از مردم بازمی‌گردد. آنان معتقدند به جای آنکه شهرداری از محل مالیات شهروندان کالا را با قیمت یارانه‌ای عرضه کند، بهتر است همان منابع به صورت نقدی میان مردم توزیع شود تا هر خانوار متناسب با نیاز خود درباره نحوه هزینه‌کرد آن تصمیم بگیرد.

در مقابل، حامیان این طرح معتقدند پرداخت یارانه نقدی می‌تواند به افزایش تقاضا و تشدید تورم منجر شود، در حالی که یارانه غیرنقدی و هدفمند، احتمال مصرف کالا‌های ضروری را افزایش می‌دهد و حمایت مؤثرتری از خانوار‌های کم‌درآمد به عمل می‌آورد.

سیاست جدید زهران ممدانی نیز مانند بسیاری از مواضع اقتصادی او، بحث‌های گسترده‌ای در رسانه‌های آمریکا به راه انداخته و موافقان و مخالفان پرشماری دارد. با این حال، ایده فروشگاه‌های وابسته به شهرداری، برای ایرانی‌ها چندان ناآشنا نیست.