مجوز برداشت نفت در قلب هورالعظیم؛ بهره‌برداری از میدان سهراب پس از پنج سال مقاومت محیط‌زیستی کلید خورد

لیدا آشتیانی، دانش‌آموخته محیط زیست از دانشگاه شهید بهشتی، با اشاره به صدور مجوز طرح توسعه میدان نفتی سهراب به «فراز» گفت: این طرح پس از پنج سال مقاومت فعالان و متخصصان دانشگاهی، فعالان محیط زیست و شبکه ملی سازمان‌های مردم‌نهاد محیط زیست و منابع طبیعی کشور، سرانجام مجوز گرفته است؛ طرحی که می‌تواند با خشک شدن ۱۸ هکتار از گلوگاه ورود آب کرخه به هورالعظیم، یکی از مهم‌ترین نقاط آبی این تالاب را تحت تأثیر قرار دهد.

آشتیانی در تشریح ابعاد این طرح اظهار کرد: میدان نفتی سهراب یکی از طرح‌هایی است که اجرای آن می‌تواند پیامدهای جدی برای هورالعظیم داشته باشد و با خشک شدن ۱۸ هکتار از گلوگاه ورود آب کرخه، بخش مهمی از جریان آبی تالاب را تحت تأثیر قرار دهد.

اختلاف بر سر ارزیابی اثرات زیست‌محیطی

وی افزود: در گزارش فنی و گزارش ارزیابی اثرات زیست‌محیطی تهیه‌شده از سوی مجری طرح، یعنی شرکت دانا انرژی، موضوعات مختلفی مورد بررسی قرار گرفته است.

 با این حال، فعالان و متخصصان محیط زیست معتقد بودند آثار واقعی این طرح به‌درستی و به اندازه کافی در گزارش ارزیابی نشده و اثرات آن ضعیف‌تر از واقعیت برآورد شده است.این دانش‌آموخته محیط زیست دانشگاه شهید بهشتی ادامه داد: در مکاتباتی که در زمان مسئولیت دکتر سراجی در دفتر ارزیابی و همچنین با مشارکت دانشگاه شهید بهشتی، انجمن ملی ارزیابی اثرات محیط زیستی و شبکه ملی سازمان‌های مردم‌نهاد محیط زیست و منابع طبیعی کشور با سازمان حفاظت محیط زیست و همچنین سمیه رفیعی، رئیس فراکسیون محیط زیست مجلس، انجام شد، از مسئولان درخواست شد به دلیل ایرادات بسیار واضح و انکارناپذیر گزارش ارزیابی اثرات زیست‌محیطی، با اجرای طرح موافقت نشودآشتیانی گفت: در آن مقطع، دفتر ارزیابی سازمان حفاظت محیط زیست در اجابت این درخواست، مجوز اجرای طرح را صادر نکرد و برای آن هشت شرط تعیین شد؛ به این معنا که مجری طرح باید ابتدا این شروط را اجرا و سپس مراحل بعدی صدور مجوز را طی می‌کرد.

وی یکی از این شروط را انجام مطالعات ارزیابی توان اکولوژیکی تالاب عنوان کرد و افزود: باید مشخص می‌شد که آیا تالاب اساساً توان پذیرش توسعه نفتی جدید را دارد یا خیر و امکان‌سنجی این موضوع انجام می‌شد.آشتیانی ادامه داد: یکی دیگر از شروط، انجام مطالعه امکان‌سنجی حفاری مورب و جهت‌دار به جای حفاری عمودی بود تا در صورت امکان، نیازی به خشک کردن آن ۱۸ هکتار از تالاب وجود نداشته باشد.

وی افزود: همچنین مطالعات ارزیابی خسارت اقتصادی واردشده به هور نیز از دیگر شروط مطرح‌شده بود تا مشخص شود خساراتی که به تالاب وارد می‌شود چه میزان است و شرکت نفت موظف شود از محل بودجه مسئولیت اجتماعی خود، خسارات واردشده به هور را جبران و منابع مربوط را برای احیای تالاب هزینه کند.این فعال حوزه محیط زیست با بیان اینکه شروط دیگری نیز برای اجرای طرح تعیین شده بود، گفت: هیچ‌کدام از این شروط، به گفته وی، از سوی مجری طرح، یعنی شرکت دانا انرژی، انجام نشد.مجوز در دولت جدید صادر شد.

آشتیانی در ادامه با اشاره به تغییر مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست اظهار کرد: پس از آن، موضوع به دوره ریاست شینا انصاری رسید. در دوره ریاست ایشان نیز شبکه ملی سازمان‌های مردم‌نهاد محیط زیست و منابع طبیعی کشور با ترابی، معاون وقت محیط زیست انسانی سازمان حفاظت محیط زیست، مکاتبه کرد و از وی خواست از شرکت مهندسی و توسعه نفت ، که کارفرمای شرکت دانا انرژی به عنوان مجری طرح است، بخواهد مجری را ملزم کند مطالعات امکان‌سنجی حفاری مورب و جهت‌دار را انجام دهد.وی افزود: با این حال، به گفته آشتیانی، این اقدام نیز انجام نشد و سرانجام طی ۷۲ ساعت گذشته، مجوز طرح توسعه میدان نفتی سهراب از سوی سازمان حفاظت محیط زیست صادر و این مجوز با امضای  محمودی، معاون کنونی محیط زیست انسانی سازمان، ابلاغ شد.

آخرین نقطه آبدار هور را از دست می‌دهیم

  آشتیانی درباره پیامدهای احتمالی اجرای این طرح هشدار داد و گفت: اتفاقی که با اجرای این طرح خواهد افتاد، این است که تنها نقطه بکر و باقی‌مانده و آبدار تالاب هورالعظیم را از دست خواهیم داد و بخش شمالی تالاب نیز مانند قسمت‌های مرکزی و جنوبی، به کانون‌های گردوغبار تبدیل خواهد شد.وی ادامه داد: این اتفاق به شکل جدی سلامت جوامع محلی و روستایی حاشیه تالاب را در معرض خطر قرار می‌دهد و در کنار آن، معیشت جوامع محلی روستاهای دو شهرستان هویزه و دشت آزادگان را نیز با تهدید جدی مواجه خواهد کرد؛ جوامعی که به صورت مستقیم به تالاب وابسته هستند.این فعال محیط زیست توضیح داد: بخش قابل توجهی از مردم این مناطق دامدار هستند و عمدتاً گاومیش دارند. گاومیش برای خنک کردن بدن خود باید چند ساعت در طول روز داخل آب هور قرار بگیرد تا دمای بدنش کاهش پیدا کند؛ در غیر این صورت، پوست و حتی بدن حیوان دچار آسیب می‌شود.آشتیانی افزود: نمونه‌های تلخ این وضعیت پیش از این نیز در شبکه‌های اجتماعی منتشر شده بود؛ تصاویری از گاومیش‌هایی که به دلیل خشک شدن هور، پوست پشت بدنشان سوخته و در نهایت جان خود را از دست داده بودند.وی گفت: کشاورزی نیز یکی دیگر از پایه‌های معیشت جوامع محلی این منطقه است و به تالاب وابستگی دارد.

در گذشته، برخی از زمین‌های کشاورزی، البته زمین‌هایی که از نظر قانونی امکان بهره‌برداری داشتند، از مازاد آب هور در زمان آبگیری تالاب برای آبیاری استفاده می‌کردند.آشتیانی تأکید کرد: در واقع، دامداری و کشاورزی دو نوع معیشت غالب جوامع محلی این منطقه را تشکیل می‌دهند و برای این مردم هیچ معیشت مکمل و جایگزین مناسبی در نظر گرفته نشده است.

وی هشدار داد: وقتی تنها منابع و پایه‌های معیشتی این جوامع، یعنی کشاورزی و دامداری، از بین برود، مردم چاره‌ای جز مهاجرت نخواهند داشت.

هشدار درباره خالی شدن روستاهای هورالعظیم 

این دانش‌آموخته محیط زیست دانشگاه شهید بهشتی با اشاره به وضعیت کنونی روستاهای منطقه گفت: همین حالا نیز بسیاری از روستاهای اطراف هورالعظیم خالی از سکنه شده‌اند و با اجرای طرح‌های بی‌ضابطه نفتی در هورالعظیم، شاهد خالی شدن روستاهای بیشتری از سکنه خواهیم بود.آشتیانی ادامه داد: تبعات مهاجرت این تعداد از جوامع محلی تنها محدود به منطقه نخواهد ماند و آثار آن می‌تواند دامن استان و حتی اقتصاد کشور را بگیرد.هور در انتظار احیا؛ نفت در مسیر توسعهوی در بخش دیگری از سخنان خود با انتقاد از وضعیت برنامه‌های احیای هورالعظیم گفت: تمام این اتفاقات در شرایطی رخ می‌دهد که در مقابل، هیچ طرح یا اقدام اجرایی مؤثر و متناسبی برای احیای این تالاب انجام نشده است.

آشتیانی افزود: سازمان حفاظت محیط زیست با کمبود اعتبارات، امکانات و منابع مواجه است و در چنین شرایطی توان اجرای اقدامات گسترده و مؤثر برای احیای تالاب را ندارد.وی همچنین درباره مسئولیت اجتماعی صنعت نفت گفت: از سوی دیگر، نفت نیز تاکنون بودجه مسئولیت اجتماعی خود را به شکلی که باید و در راستای جبران خسارت‌های واردشده به هور و احیای تالاب هزینه نکرده است.

آشتیانی در پایان تأکید کرد: صدور مجوز توسعه میدان نفتی سهراب در شرایطی که به گفته او بسیاری از شروط زیست‌محیطی قبلی اجرا نشده و مطالعات لازم درباره گزینه‌هایی مانند حفاری مورب و توان اکولوژیکی تالاب انجام نشده است، می‌تواند پیامدهای جدی برای هورالعظیم، سلامت مردم منطقه، حیات دام‌ها، کشاورزی و آینده سکونت در روستاهای اطراف این تالاب به همراه داشته باشد.