سید امیر حجازی دکترای حقوق بین الملل؛ تهران می‌تواند از تجارت دلاری فاصله بگیرد و به سمت شبکه‌های مالی و تجاری جدید حرکت کند

سیدامیر حجازی در گفت‌و‌گو با فراز، با تحلیل ابعاد حقوقی، سیاسی و اقتصادی حضور ایران در بریکس، بر ظرفیت‌های این مجموعه برای تغییر مناسبات تجاری کشور تأکید کرد.

او معتقد است حضور ایران در بریکس را نباید صرفاً در چارچوب یک سفر دیپلماتیک یا مشارکت در یک نشست بین‌المللی دید، بلکه این حضور می‌تواند بخشی از تلاش ایران برای بازسازی زیرساخت‌های تجاری و حقوقی خود در سطح بین‌المللی باشد.

به گفته حجازی، جهان در حال عبور از ساختار تک‌قطبی و حرکت به سمت نظمی چندقطبی است و ایران نیز در چنین شرایطی می‌تواند با تقویت ارتباط خود با قدرت‌های نوظهور، جایگاه متفاوتی در اقتصاد جهانی برای خود تعریف کند.

دلار؛ نقطه اتکای تحریم‌ها و ضرورت ایجاد مسیر‌های جایگزین

حجازی در تشریح ابعاد حقوقی این موضوع، به نقش دلار و شبکه‌های مالی بین‌المللی در اعمال تحریم‌های ثانویه آمریکا اشاره کرد.

او بر این باور است که بخشی از قدرت تحریم‌های ثانویه آمریکا به جایگاه دلار در نظام مالی بین‌المللی و تسلط بر شبکه‌های پرداخت جهانی بازمی‌گردد. بنابراین، ایجاد سازوکار‌های مالی جایگزین در میان کشور‌های عضو بریکس می‌تواند وابستگی تجارت کشور‌ها به این ساختار را کاهش دهد.

این مدرس دانشگاه معتقد است ایران می‌تواند با انتقال بخشی از قرارداد‌های تجاری خود به سازوکار تسویه با ارز‌های ملی (Local Currency Settlement)، وابستگی معاملات خارجی خود به دلار را کاهش دهد.

به گفته او، استفاده از ارز‌های ملی در قرارداد‌های تجاری می‌تواند بخشی از پیوند‌های دلاری معاملات را حذف کند؛ پیوند‌هایی که از منظر او، امکان رصد و اعمال فشار مالی و تحریمی را افزایش می‌دهند.

حجازی همچنین استفاده از سیستم‌های پرداخت مستقل مانند CIPS را مورد توجه قرار داده و آن را یکی از ابزار‌هایی می‌داند که می‌تواند وابستگی به نظام مالی ایالات متحده را کاهش دهد.

از نگاه او، توسعه چنین سازوکار‌هایی از منظر حقوقی به معنای حرکت به سمت یک نظام مالی توزیع‌شده‌تر است؛ نظامی که در آن کشور‌ها بتوانند کنترل بیشتری بر دارایی‌ها و مبادلات مالی خود داشته باشند.

ایران و تلاش برای بازگشت به مرکز ژئوپلیتیک

اما اهمیت حضور ایران در بریکس از نگاه حجازی فقط به حوزه پول و تجارت محدود نمی‌شود.

او حضور ایران در نشست دهلی را حامل یک پیام سیاسی نیز می‌داند؛ پیامی که بر اساس آن، ایران می‌تواند جایگاه خود را در میان کشور‌های «جنوب جهانی» تقویت کند.

به گفته حجازی، حضور ایران در کنار قدرت‌هایی همچون چین، هند و روسیه نشان می‌دهد که کشور می‌تواند در چارچوب منافع مشترک اقتصادی و ژئوپلیتیکی، روابط خود را با قدرت‌های غیرغربی گسترش دهد.

او معتقد است این مناسبات می‌تواند تلاش‌های غرب برای منزوی کردن ایران را با چالش مواجه کند؛ چراکه منافع متقابل کشور‌های بزرگی همچون چین، هند و روسیه در برخی حوزه‌ها با منافع ملی و ظرفیت‌های اقتصادی ایران پیوند خورده است.

موقعیت جغرافیایی ایران؛ ظرفیتی برای تبدیل شدن به تسهیل‌گر تجارت

حجازی در بخش دیگری از تحلیل خود، موقعیت جغرافیایی و ذخایر انرژی ایران را دو ظرفیت مهم کشور برای افزایش نقش اقتصادی و ژئوپلیتیکی آن دانست.

به گفته او، ایران می‌تواند از موقعیت جغرافیایی خود در مسیر‌های ارتباطی منطقه استفاده کرده و به جای آنکه صرفاً یک بازیگر در تجارت منطقه‌ای باشد، به یک تسهیل‌گر تجاری تبدیل شود.

از نگاه این مدرس دانشگاه، موقعیت جغرافیایی ایران در کنار ذخایر انرژی کشور می‌تواند امکان تقویت نفوذ سیاسی از مسیر ابزار‌های اقتصادی را فراهم کند.

سه فرصت بریکس برای تجارت خارجی ایران

حجازی در ادامه، سه اثر مهم حضور ایران در بریکس بر تجارت بین‌المللی کشور را مورد اشاره قرار داد.

بازار‌های جدید در آسیا و آمریکای جنوبی

نخستین ظرفیت، تنوع‌بخشی به بازار‌های تجاری است.

به گفته حجازی، ایران می‌تواند با استفاده از ظرفیت بریکس، وابستگی خود به بازار‌های سنتی را کاهش داده و حضور خود را در بازار‌های بزرگ آسیا و آمریکای جنوبی افزایش دهد.

او بازار‌های چین و هند در آسیا و برزیل در آمریکای جنوبی را از جمله ظرفیت‌هایی می‌داند که می‌توانند در این مسیر مورد استفاده قرار گیرند.

کاهش ریسک‌های ارزی

دومین ظرفیت مورد اشاره حجازی، کاهش ریسک‌های ارزی است.

او معتقد است هرچه سهم دلار در زنجیره پرداخت‌های تجاری ایران کاهش یابد، اثرپذیری تجارت خارجی کشور از سیاست‌های پولی و ارزی آمریکا نیز می‌تواند کمتر شود.

از نگاه حجازی، استفاده از ارز‌های ملی در مبادلات تجاری میان اعضای بریکس می‌تواند به کاهش بخشی از نوسانات و ریسک‌های ناشی از سیاست‌های پولی آمریکا کمک کند.

منابع مالی برای پروژه‌های زیرساختی

سومین ظرفیت، استفاده از منابع مالی توسعه‌ای است.

حجازی در این بخش به ظرفیت «بانک توسعه جدید» بریکس یا NDB اشاره می‌کند و معتقد است ایران می‌تواند از ظرفیت این نهاد برای جذب سرمایه‌گذاری در پروژه‌های زیرساختی و ترانزیتی استفاده کند.

به گفته او، توسعه زیرساخت‌های ترانزیتی و کاهش هزینه‌های لجستیکی، در نهایت می‌تواند رقابت‌پذیری کالا‌های ایرانی را در بازار‌های جهانی افزایش دهد.

از رویکرد تدافعی به سیاست تجاری فعال

حجازی در جمع‌بندی تحلیل خود، حضور ایران در بریکس را فرصتی برای تغییر رویکرد کشور در حوزه تجارت بین‌الملل می‌داند.

او معتقد است ایران می‌تواند با ایجاد شبکه‌های تجاری غیردلاری، تقویت روابط اقتصادی با قدرت‌های نوظهور و استفاده از ظرفیت‌های مالی و تجاری بریکس، بخشی از فشار ناشی از تحریم‌ها را کاهش دهد.

به گفته حجازی، اهمیت این موضوع صرفاً در «دور زدن تحریم‌ها» خلاصه نمی‌شود، بلکه ایران می‌تواند از این فرصت برای بازتعریف جایگاه خود در اقتصاد جهانی استفاده کند.

او سفر رئیس‌جمهور به دهلی و تعاملات ایران در چارچوب بریکس را فرصتی می‌داند تا «حقوق تجاری» ایران از یک وضعیت صرفاً تدافعی به سمت رویکردی فعال‌تر حرکت کند؛ رویکردی که بر ایجاد شبکه‌های تجاری غیردلاری، تقویت روابط با قدرت‌های نوظهور و استفاده از ظرفیت‌های اقتصادی و ژئوپلیتیکی کشور استوار باشد.

در نهایت، از نگاه حجازی، بریکس برای ایران تنها یک بلوک اقتصادی نیست؛ بلکه می‌تواند بستری برای بازتعریف جایگاه کشور در نظم اقتصادی در حال تغییر جهان باشد؛ نظمی که در آن، حاکمیت ملی، منافع مشترک و عدالت توزیعی می‌توانند در کنار یکدیگر مبنای روابط اقتصادی جدید قرار گیرند.