بازگشت رهبران جهان به سازمان ملل در بحبوحه جنگ‌های خاورمیانه و اوکراین

نزدیک به ۱۳۰ تن از سران کشور‌ها در شرایطی با یکدیگر دیدار می‌کنند که نظم پس از جنگ جهانی دوم تحت فشار قرار دارد و خود سازمان ملل نیز برای حفظ جایگاه و اهمیت خود و مقاومت در برابر حملات ترامپ تلاش می‌کند؛ کسی که کمک‌های مالی آمریکا را به شدت کاهش داده و از ده‌ها نهاد وابسته به سازمان ملل خارج شده است. سال پیاپی حضور دونالد ترامپ بر فراز تریبون آماده می‌کنند؛ در حالی که محور مذاکرات بر گسترش مناقشات در خاورمیانه و اوکراین و خطرات هوش مصنوعی متمرکز است.

**بدنه خبر:**

نزدیک به ۱۳۰ تن از سران کشور‌ها در شرایطی با یکدیگر دیدار می‌کنند که نظم پس از جنگ جهانی دوم تحت فشار قرار دارد و خود سازمان ملل نیز برای حفظ جایگاه و اهمیت خود و مقاومت در برابر حملات ترامپ تلاش می‌کند؛ کسی که کمک‌های مالی آمریکا را به شدت کاهش داده و از ده‌ها نهاد وابسته به سازمان ملل خارج شده است.

شی جین‌پینگ، رهبر چین، که آخرین بار در سال ۲۰۲۱ از طریق ویدئو در این گردهمایی دیپلماتیک سخنرانی کرد، از حضور در نیویورک صرف‌نظر خواهد کرد تا روز پنجشنبه در واشنگتن با ترامپ مذاکرات دوجانبه داشته باشد؛ موضوعی که به بحث‌ها درباره اهمیت و کارآمدی سازمان ملل در حل بحران‌های جهانی دامن می‌زند.

علاوه بر بحران روحی و مالی، پرسش‌ها درباره رهبر بعدی این سازمان ۸۰ ساله نیز اوضاع را پیچیده‌تر کرده است: آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، دوره ریاست خود را در پایان سال ۲۰۲۶ به اتمام می‌رساند و هنوز هیچ گزینه پیشتاز و مشخصی در رقابت برای جانشینی او وجود ندارد.

دیپلمات‌ها گفتند شورای امنیت سازمان ملل با ۱۵ عضو ممکن است جلساتی در سطح عالی درباره اوکراین، هوش مصنوعی و خاورمیانه، از جمله گفت‌و‌گو‌هایی با رهبران عرب برگزار کند.

ریچارد گوان از گروه بین‌المللی بحران گفت با گذشت بیش از یک سال از دوره دوم ریاست‌جمهوری ترامپ، «ما دیگر نمی‌گوییم سازمان ملل در حال سقوط آزاد است، اما می‌گوییم در یک بحران نامحدود و پایان‌ناپذیر گرفتار شده است.»

گوان گفت: «شاید سازمان ملل مانند سال گذشته در بخش مراقبت‌های ویژه نباشد، اما به نظر می‌رسد برای آینده‌ای قابل پیش‌بینی در مرکز درمان تروما گرفتار شده است.»

ایالات متحده این هفته با پرداخت ۷۲‌هایی که مرز‌های آن را به جلو می‌رانند باید «حصار‌ها و حفاظ‌های مشترکی ایجاد کنند تا از این مسابقه به سوی قهقرا که ممکن است روزی به یک فاجعه عظیم در سطح جهانی منجر شود، جلوگیری شود.»

دبیرکل مدت‌هاست که حاکمیت جهانی بر هوش مصنوعی را پیشنهاد کرده است. در سال ۲۰۲۳، سازمان ملل یک نهاد مشورتی درباره این فناوری ایجاد کرد که اعضای آن شامل مدیران فناوری، مقامات دولتی و دانشگاهیان است.

این هشدار، گوترش را در تقابل با ترامپ قرار داده است که خطرات هوش مصنوعی را یک «حقه» خوانده و گفته است «توطئه‌ای بیمارگونه» علیه آن وجود دارد و چین از تردید‌های ایجادشده در مسیر توسعه آن سود خواهد برد.

خاورمیانه بار دیگر کانون گفت‌و‌گو‌ها خواهد بود، چرا که جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران همچنان موجب افزایش تورم جهانی و بی‌ثباتی منطقه می‌شود. پیشروی‌های اخیر رزمندگان انصارالله کشتیرانی در تنگه حیاتی باب‌المندب را تهدید می‌کند و می‌تواند قیمت انرژی را بیش از پیش افزایش دهد.

گوترش با بیان اینکه فرستاده سازمان ملل در امور یمن «تلاش عظیمی» برای پیشبرد مذاکرات انجام می‌دهد، گفت: «دستیابی به راه‌حل نظامی برای این مشکل بسیار دشوار است و تجربه جنگ در یمن نشان داد که مداخلات موفقیت‌آمیز چقدر پیچیده است.»

با این حال، مذاکرات صلح همچنان متوقف مانده است، زیرا ایران و آمریکا به تبادل حملات ادامه می‌دهند و ترامپ تهدید به تشدید گسترده جنگ می‌کند.

مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، قرار است روز چهارشنبه در مجمع عمومی سخنرانی کند.

بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل – که توسط دادگاه کیفری بین‌المللی به اتهام جنایات جنگی و جنایات علیه بشریت در غزه تحت تعقیب است و اسرائیل آن را رد می‌کند – قرار است روز پنجشنبه سخنرانی کند.

محمود عباس، رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین، برای دومین سال پیاپی شخصاً در این گردهمایی حضور نخواهد داشت. ایالات متحده که متحد نزدیک اسرائیل است، بار دیگر به او ویزا نداد. روز پنجشنبه، مجمع عمومی رأی داد تا به عباس اجازه داده شود از طریق ویدئو حضور یابد.

دیپلمات‌ها گفتند احتمال دارد در حاشیه مجمع، نشستی در سطح عالی درباره مناقشه در سودان برگزار شود، هرچند دستیابی به یک گشایش دیپلماتیک بعید است.

جنگ بیش از چهار ساله روسیه در اوکراین نیز در دستور کار قرار دارد.

ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، و سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، در مجمع عمومی سخنرانی خواهند کرد. دیپلمات‌ها گفتند زلنسکی احتمالاً به دنبال تقویت موضع اوکراین پیش از زمستان سختی خواهد بود که در پیش‌بینی‌ها انتظار می‌رود.

شورای امنیت نتوانسته است اقدامی برای پایان دادن به این مناقشه انجام دهد، زیرا روسیه، عضو دائم، دارای حق وتو است.

ترامپ گاهی از اینکه نتوانسته است برای پایان دادن به جنگ میانجی‌گری کند ابراز ناامیدی کرده است؛ هدفی که هنگام آغاز دوره دوم ریاست‌جمهوری‌اش در ژانویه سال گذشته آن را یک اولویت اعلام کرده بود. رئیس‌جمهور آمریکا اوایل ماه جاری با همتای روسی خود ولادیمیر پوتین گفت‌و‌گو کرد، اما مشخص نبود که آیا برنامه‌ای برای دیدار با زلنسکی در نیویورک دارد یا خیر.

گوترش تأثیر این جنگ را بر غیرنظامیان و همچنین بر امنیت غذایی و قیمت‌های انرژی برجسته کرد.

وی گفت: «محاصره مؤثری که در دریای سیاه وجود دارد، مشکلات عظیمی ایجاد کرده که به مشکلات ناشی از بحران خاورمیانه افزوده می‌شود و من فکر می‌کنم یافتن راهی برای امکان‌پذیر ساختن صادرات مواد غذایی، کود و انرژی اوکراین و روسیه به شکلی امن از طریق دریای سیاه بسیار مهم خواهد بود.»