تحریم‌های ترامپ، تورم و فروپاشی اقتصاد، بیماران ایرانی را بی‌پناه رها کرده است

به گزارش سی‌‌ان‌ان، وقتی سیما ۳۵ ساله وارد یک داروخانه در تهران شد، چشمانش بر قفسه‌های پشت پیشخوان دوید و به دنبال جعبه‌ای گشت که کلیه‌هایش را از نارسایی نجات می‌داد. بدون آن، زمان برایش رو به اتمام بود.

او سرانجام دارو را در هفتمین داروخانه‌ای که مراجعه کرد، در محله‌ای مرفه در تهران پیدا کرد. اما وقتی داروساز به او گفت قیمت بار دیگر بالا رفته است، آرامشش از بین رفت و او چاره‌ای جز کاهش دوز این داروی نجات‌بخش نداشت.

با خفه‌کردن اقتصاد ایران به دست تحریم‌های آمریکا، مردم عادی مبتلا به بیماری‌های مزمن و بیماری‌های جدی برای یافتن دارویی که بقایشان به آن وابسته است، با دشواری دست‌وپنجه نرم می‌کنند. با کمبود‌های شدید و افزایش قیمت‌های روزانه، بسیاری مانند سیما ناگزیر شده‌اند دوز مصرفی را کاهش دهند، مراجعه به پزشک را به تأخیر بیندازند یا خوددرمانی کنند.

سیما که نام واقعی خود را برای صحبت آزادانه به سی‌ان‌ان ارائه نکرده بود، گفت: «آن‌ها استفاده از داروی سرطان را برای افرادی که گفته می‌شود در مرحله پایانی یا پیشرفته هستند متوقف کرده‌اند. آنها فقط برای کسانی که در مراحل بسیار ابتدایی هستند از آن استفاده می‌کنند.»

مادری در تهران که تنها دخترش را از دست داده، ناگزیر شده داروی ضدافسردگی خود را به نسخه‌ای کم‌اثرتر تولید داخل تغییر دهد. واکسیناسیون آنفلوانزای فصلی امسال پس از آن‌که دولت نتوانست آن را از اروپا تهیه کند، لغو شده است. بیماران سرطانی تلویزیون و یخچال‌های خود را می‌فروشند تا داروی گران‌قیمت بخرند.

یک بیمار سرطانی ۵۵ ساله که خواست نامش فاش نشود، گفت او نیز گزینه‌هایش رو به پایان است.

این بیمار ساکن تهران به سی‌ان‌ان گفت: «من پرسیده‌ام که آیا افرادی که به ملاقات می‌آیند یا از خارج از کشور برمی‌گردند می‌توانند داروی من را بیاورند، به‌ویژه چیز‌هایی که اینجا پیدا نمی‌کنیم یا به آن دسترسی نداریم. بین بیماری و بی‌اطمینانی نسبت به جنگ، تشخیص اینکه چه کنم برایم سخت است.»

داروخانه‌های ایران که سی‌ان‌ان با آنها تماس گرفته، کمبود‌ها و افزایش قیمت‌ها را در چندین دسته تأیید کرده‌اند، از جمله داروی قلب که اکنون به‌جای برند تجویز شده، به‌صورت ژنریک داخلی عرضه می‌شود، قرص‌های کاهش‌دهنده کلسترول که موجود است، اما بسیار گران‌تر شده، و دارو‌های میگرن که کاملاً از قفسه فروشگاه‌ها ناپدید شده‌اند.

با این حال، گزارش‌های رسانه‌های ایران حاکی از آن است که کمبود‌ها بسیار گسترده‌تر است و از دارو‌های ضدافسردگی گرفته تا انسولین و دارو‌های بارداری را در بر می‌گیرد. برخی دارو‌های دیگر کاملاً غیرقابل تهیه هستند و بیماران ایران را با قیمت‌های نجومی‌تر یا نسخه ژنریک کم‌اثرتر روبه‌رو می‌کنند.

رئیس انجمن داروسازان ایران، شهرام کلانتری، ماه گذشته در یک نشست خبری گفت کمبود‌ها تقریباً ۸۰۰ دارو را تحت تأثیر قرار داده و داروخانه‌ها به دلیل افزایش هزینه‌ها قادر به تهیه جایگزین نیستند.

این بیمار سرطانی در یک تماس تلفنی افزود: «همه می‌گویند ما شجاعیم. اما نمی‌دانم وقتی در حال مرگ هستید، شجاع بودن معنی دارد یا نه.»

**بدهی رو به رشد**

مهدی پیرصالحی، رئیس سازمان غذا و داروی کشور، در ماه فوریه گفت ایران اکنون بیش از ۹۷ درصد دارو‌های خود را به لحاظ حجمی تولید می‌کند. بیشترین آسیب متوجه دارو‌های تخصصی وارداتی است که باید به ارز خارجی پرداخت شوند. کمبود این دارو‌ها در دوره کارزار «فشار حداکثری» دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، که نظارت بر بانک‌های ایران را تشدید و صادرات نفت – منبع اصلی ارز خارجی جمهوری اسلامی – را با مانع مواجه کرده، افزایش یافته است.

پژمان باستانی، مدرس ارشد دانشگاه فلیندرز و یکی از نویسندگان پژوهشی دربار، افزایش یافته است.

پژمان باستانی، مدرس ارشد دانشگاه فلیندرز و یکی از نویسندگان پژوهشی درباره آثار تحریم‌ها بر تهیه دارو در ایران، گالای تولید داخلی لزوماً به معنای خودکفایی کامل نیست. تولید محلی همچنان می‌تواند به مواد، تجهیزات و فناوری وارداتی وابسته باشد، در حالی که برخی دارو‌های تخصصی و پرهزینه باداخت به آنها خودداری کرده‌اند. با تحت پوشش بیمه بودن میلیون‌ها ایرانی، ارائه نسخه تحت پوشش بیمه در داروخانه معمولاً یا نتیجه‌ای ندارد یا بیمار را ملزم به پرداخت از جیب خود می‌کند.

تورم فراگیر، فروپاشی پرداخت‌های بیمه و ناتوانی دولت در فروش نفت و تأمین ارز خارجی مورد نیاز برای بازپرداخت به داروخانه‌ها، زنجیره تأمین را از هم پاشیده است.

مقامات انجمن داروسازان ایران ماه گذشته در یک نشست خبری گفتند بیش از ۱۸ هزار داروخانه خصوصی در سراسر کشور اکنون در انتظار دریافت مطالبات خود از شرکت‌های بیمه هستند و بدهی بیمه‌ها به داروخانه‌ها به نزدیک ۸۰۰ هزار میلیارد ریال (حدود ۳۰۰ میلیون دلار) رسیده است.

رئیس این انجمن، شهرام کلانتری، در آن زمان گفت: «این داروخانه‌ها دیگر توانایی تأمین سرمایه خود و سپس انتظار یک ساله برای دریافت مطالبات معوق خود را ندارند.»

**خرابی‌های جنگ**

سخنگوی سازمان غذا و دارو، محمد هاشمی، در ماه ژوئن به رسانه‌های وابسته به دولت ایران گفت حملات هوایی آمریکا و اسرائیل به ایران در اوایل امسال به بیش از ۴۰ شرکت داروسازی، تأمین‌کننده تجهیزات و توزیع‌کننده آسیب رسانده است.

در اواخر مارس، اسرائیل به کارخانه یک شرکت بزرگ داروسازی ایرانی به نام «توفیق دارو» حمله کرد که مواد مؤثره دارو‌های ضدسرطان و بیهوشی تولید می‌کرد. ارتش اسرائیل ادعا کرد این شرکت فنتانیل را به یک نهاد ایرانی در حال انجام «تحقیق و توسعه سلاح‌های شیمیایی» عرضه کرده است – ادعایی که این شرکت آن را رد کرد.

حملات هوایی همچنین به مؤسسه تاریخی پاستور که بیش از یک قرن پیش تأسیس شده، آسیب رساند. مجله پزشکی لنست گزارش داد این حملات «آزمایشگاه‌های مرجع حیاتی، از جمله آزمایشگاه‌های پایش ژنوم، هاری، اچ‌آی‌وی/ایدز، هپاتیت ویروسی و بیماری‌های ناقل‌محور» را ویران کرده است.

ماه گذشته، اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، اعلام کرد آمریکا شبکه پیچیده‌ای را که ایران در طول سال‌ها برای فرار نهادهایش از تحریم‌های گسترده واشنگتن ایجاد کرده بود، تحت فشار قرار خواهد داد – اقدامی که در واکنش به نبود راه‌حل دیپلماتیک برای افزایش فشار بر ایران طراحی شده است.

واشنگتن به «کالا‌های کشاورزی، غذا، دارو یا تجهیزات پزشکی» به ایران مجوز داده، اما برخی تدابیر حفاظتی افزوده تا اطمینان حاصل شود چنین کالا‌هایی «توسط رژیم ایران برای تأمین مالی مقاصد شوم آن منحرف نمی‌شوند.»

در سال ۲۰۱۹، آمریکا بانک مرکزی ایران را تحریم کرد و از آن زمان از دولت‌ها و مؤسسات خارجی که در جستجوی محافظت برای کانال‌های پرداخت هستند، خواسته است داوطلبانه اطلاعات بیشتری درباره هر محموله دارو به ایران به واشنگتن ارسال کنند، از جمله جزئیاتی درباره اینکه چه کسی آن را خریداری می‌کند و تعهد کتبی مبنی بر اینکه به فرد یا نهاد تحریم‌شده فروخته مجدد نخواهد شد.

هفته گذشته، دولت آمریکا قوانین مربوط به سایر مجوز‌ها را سخت‌گیرانه‌تر کرد و موضع «فرض بر رد» را در مورد برخی مجوز‌ها اتخاذ کرد و گفت درخواست‌ها به‌صورت موردی بررسی خواهند شد.

کارشناسان می‌گویند فرآیند بوروکراتیک طاقت‌فرسا، شرکت‌های بین‌المللی را از تجارت با ایران ی‌گویند فرآیند بوروکراتیک طاقت‌فرسا، شرکت‌های بین‌المللی را از تجارت با ایران منصرف کرده است.

باستانی از دانشگاه فلیندرز گفت: «تحریم‌ها می‌ت را کاهش دهند و تهیه و واردات دارو، موای و پرداخت‌های بین‌المللی را مسدود کنند، تمایل بانک‌ها و تأمین‌کنندگان خارجی به همکاری با خریداران ایرانی را کاهش دهند و تهیه و واردات دارو، مواد اولیه دارویی و فناوری تولید را ا به افراد تحریم‌شده مرتبط هستند. برای مثال، گروه دارویی برکت، یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان داروی کشور که تولید واکسن کووید-۱۹ کشور را رهبری کرد، به ستاد اجرایی فرمان امام – نهادی تحریم‌شده که مستقیماً به رهبر معظم پاسخ می‌دهد – مرتبط است.

اریک فراری، بنیان‌گذار یک شرکت در واشنگتن دی‌سی فعال در زمینه تحریم‌ها و اجرای آن، گفت «اقدام بیش از حد» مسئله دیگری است. بانک‌ها یا شرکای تجاری ممکن است یک معامله را صرفاً بیش از حد پرریسک بدانند.

فراری به سی‌ان‌ان گفت: «حتی اگر بتوانید طرف‌های معامله و واسطه‌هایی را که تحریم نیستند شناسایی کنید، همچنان باید بانک‌هایی را پیدا کنید که مایل به پردازش معاملات و مایل به پردازش تجارت و پذیرش ریسک باشند. بانک‌ها ممکن است بگویند: «ما واقعاً نمی‌دانیم چه کسی در ایران چه کسی است، پول چگونه منتقل می‌شود، پول از کجا می‌آید، پس بیایید فقط تجارت نکنیم.»»

ایران در حال مذاکره با آمریکا برای آزادسازی بخشی از وجوه نگهداری‌شده در قطر برای هزینه‌های بشردوستانه بود. این مذاکرات از آن زمان متوقف شده‌اند، چراکه تهران بر مذاکره درباره آینده تنگه هرمز متمرکز شده و واشنگتن به دیپلماسی بازگشته است.

فراری گفت: «هر روز سخت‌تر می‌شود. من واقعاً شگفت‌زده‌ام که ایرانیان با توجه به اینکه نظام تحریم‌ها چقدر سنگین است، توانسته‌اند این‌قدر دوام بیاورند.»