۳۵۰ همت خسارت قطعی برق به کشاورزی| فشار ۲۰۰ مگاواتی ماینرهای غیرمجاز بر شبکه برق؛ کشاورزی در دوراهی کم‌آبی و خاموشی

موضوع قطعی برق چاه‌های کشاورزی البته پدیده‌ای مربوط به امسال نیست. در سال زراعی ۱۴۰۳-۱۴۰۴ نیز وزارت جهاد کشاورزی نسبت به آثار خاموشی‌ها بر تولید هشدار داده بود. بر اساس اعلام دفتر امور آب کشاورزی این وزارتخانه در اردیبهشت سال گذشته، قطعی برق چاه‌های کشاورزی می‌توانست برداشت آب را حدود دو میلیارد مترمکعب کاهش دهد و نزدیک به ۹ میلیون تن از تولیدات کشاورزی، معادل حدود ۱۰ درصد کل تولید، تحت تأثیر قرار گیرد.

تاثیر خاموشی ها بر تولیدات کشاورزی چقدر بوده؟

این آمار در حالی مطرح شد که بخش قابل توجهی از کشاورزی ایران به آب استحصالی از چاه‌های دارای پمپ‌های برقی وابسته است. طبق همان گزارش وزارت جهاد، از حدود ۲۴ میلیارد مترمکعب آب تخصیصی برای شش‌ماهه دوم سال زراعی ۱۴۰۳-۱۴۰۴، حدود هشت میلیارد مترمکعب از چاه‌های کشاورزی تأمین می‌شد و خاموشی پنج‌ساعته روزانه می‌توانست حدود یک‌پنجم این میزان را کاهش دهد.

حالا یک سال بعد، رقم خسارت اعلام‌شده بسیار بزرگ‌تر شده است؛ ۳۵۰ هزار میلیارد تومان خسارت و کاهش ۹ تا ۱۰ میلیون تن محصول. مدیرکل دفتر امور آب وزارت جهاد کشاورزی اعلام کرده که این رقم حاصل جمع‌بندی خسارت‌های استان‌ها از نظر کمی و کیفی است.

مجید گودرزی، کارشناس انرژی، در گفت‌و‌گو با «فراز» درباره رقم ۳۵۰ هزار میلیارد تومانی خسارت کشاورزان می‌گوید: برای بررسی این عدد ابتدا باید مشخص شود روش محاسبه آن چه بوده است. به گفته او، ارتباط برق و کشاورزی عمدتاً از مسیر تأمین انرژی برای ایستگاه‌های پمپاژ آب و چاه‌های کشاورزی است و بنابراین باید از متولیان وزارت جهاد کشاورزی و مجریان حوزه آب پرسید که این خسارت دقیقاً بر چه اساسی محاسبه شده است.

اما این کارشناس در بخش دیگری از گفته هایش اعلام کرد که وزارت نیرو از کشاورزان خواسته تا برای جیران خاموشی ها و کاهش خسارت نسبت به تهیه  و تولید برق از صفحات خورشیدی اقدام کنند و برق مورد نیاز خود را از این طریق تامین نمایند اما این درخواست در بخش کشاورزی با استقبال رو به رو نشده است .

فشار ۲۰۰ مگاواتی ماینرهای غیرمجاز بر شبکه برق

تأمین برق در ماه‌های اخیر با مجموعه‌ای از چالش‌ها مواجه شده است؛ از کاهش تولید برق برخی صنایع بزرگ و انتقال بار آنها به شبکه سراسری گرفته تا فعالیت ماینرهای غیرمجاز و انشعاب‌هایی که بدون مجوز به شبکه متصل شده‌اند. در این میان، بخش کشاورزی نیز همزمان با بحران کم‌آبی، با محدودیت‌های تأمین برق برای ایستگاه‌های پمپاژ مواجه است.
این کارشناس انرژی، با اشاره به مشکلات موجود در تأمین انرژی گفت یکی از معضلات اساسی، مربوط به شرکت‌های بزرگ و به‌ویژه پتروشیمی‌ها بوده است. به گفته او، تولید برق  تمام مجموعه های پتروشیمی  در جریان حنگ رمضان منهدم شده و در نتیجه، تأمین برق آنها از شبکه سراسری انجام می شود؛ اتفاقی که فشار بیشتری به شبکه وارد کرده است.

ماینرهای غیرمجاز؛ بار پنهان شبکه برق

گودرزی یکی دیگر از عوامل فشار بر شبکه را فعالیت ماینرهای غیرمجاز دانست و گفت حدود ۲۰۰ مگاوات ماینر غیرمجاز در کشور وجود دارد. فعالیت این مراکز، به گفته او، فشار قابل توجهی به شبکه برق وارد کرده است.

با این حال، شناسایی و جمع‌آوری مراکز استخراج غیرمجاز در حال انجام است و اقدامات گسترده‌ای برای کشف این مراکز صورت گرفته است. در کنار ماینرها، انشعابات غیرمجاز نیز به یکی دیگر از مسائل شبکه تبدیل شده‌اند.
این کارشناس انرژی با اشاره به اجرای طرح مهتاب گفت انشعابات غیرمجاز متعددی شناسایی شده و جمع‌آوری آنها در قالب این طرح در حال انجام است. به گفته گودرزی، مجموعه این اقدامات باعث شده شبکه برق به‌تدریج به سمت پایداری بیشتر حرکت کند.

کشاورزی؛ هم کم‌آبی، هم محدودیت برق

ما فشارهای موجود بر شبکه برق تنها به مصرف‌کنندگان خانگی و صنایع محدود نمی‌شود. بخش کشاورزی نیز به دلیل وابستگی ایستگاه‌های پمپاژ به برق، از این شرایط تأثیر گرفته است.
گودرزی با اشاره به متفاوت بودن شرایط بخش کشاورزی گفت در این بخش، مسئله کم‌آبی نیز به مشکلات تأمین انرژی اضافه شده است. در چنین شرایطی، از کشاورزان خواسته شده برای مواقع اضطراری، نسبت به نصب صفحات خورشیدی یا تأمین ژنراتور اقدام کنند.

استفاده از انرژی‌های جایگزین در ایستگاه‌های پمپاژ آب می‌تواند بخشی از وابستگی این ایستگاه‌ها به شبکه سراسری را کاهش دهد؛ موضوعی که با توجه به همزمانی بحران آب و محدودیت‌های برق، اهمیت بیشتری پیدا کرده است.

با این حال، مجموعه این مسائل نشان می‌دهد که مسئله تأمین برق صرفاً به میزان تولید نیروگاه‌ها محدود نیست و نحوه مصرف، انشعابات غیرمجاز، استخراج غیرمجاز رمزارز، نیاز صنایع بزرگ و وابستگی بخش کشاورزی به برق نیز در پایداری شبکه نقش دارند؛ موضوعی که مدیریت همزمان عرضه و مصرف را به یکی از مسائل اصلی صنعت برق تبدیل کرده است.

در عین حال، مقایسه آمار امسال و سال گذشته نشان می‌دهد که خودِ کاهش تولید اعلام‌شده تفاوت چشمگیری با سال قبل ندارد؛ سال گذشته وزارت جهاد از تأثیر خاموشی بر حدود ۹ میلیون تن محصول خبر داده بود و امسال رقم ۹ تا ۱۰ میلیون تن اعلام شده است.

از سوی دیگر، نباید تمام خسارت کشاورزی را صرفاً به خاموشی نسبت داد. کشاورزی ایران هم‌زمان با بحران برق با خشکسالی و کاهش بارندگی نیز مواجه بوده است. برای نمونه، معاون امور باغبانی وزارت جهاد کشاورزی در شهریور ۱۴۰۴ از کاهش ۴۰ درصدی بارش‌ها و در عین حال قطع ۹ ساعته برق در روز در برخی مناطق خبرداده بود.

خسارت فقط محصول روی زمین نیست

تبعات خاموشی در کشاورزی تنها به کاهش مقدار محصول محدود نمی‌شود. توقف یا اختلال در کار پمپ‌های آب می‌تواند به تجهیزات نیز آسیب بزند. در سال گذشته نیز گزارش‌های استانی از خسارت ناشی از قطعی برق به بخش کشاورزی منتشر شده بود؛ برای نمونه، جهاد کشاورزی نیشابور خسارت قطعی برق چاه‌های عمیق و خشکسالی به پنبه‌کاران این شهرستان را حدود ۴۰۰ میلیارد ریال اعلام کرد و گفت عملکرد پنبه از ۳.۵ تن به ۱.۵ تن در هکتار کاهش یافته است.

 در سطح ملی نیز سال گذشته معاون امور باغبانی وزارت جهاد کشاورزی اعلام کرده بود قطعی برق به گلخانه‌ها حدود ۱۰ هزار میلیارد تومان خسارت وارد کرده است.

در شرایطی که بخش کشاورزی حدود ۱۳۰ میلیون تن تولید دارد و نزدیک به ۹۷ میلیون تن آن مربوط به زراعت است، هر اختلال جدی در تأمین آب می‌تواند مستقیماً به تولید و امنیت غذایی کشور منتقل شود.