شوک دلار به بازار رایانه؛ فروش متوقف شده است !

بازار رایانه حالا با یک تناقض جدی روبه‌روست؛ کالا هست، اما فروشنده نمی‌داند فردا همان کالا را با چه قیمتی می‌تواند جایگزین کند.

یک فعال بازار رایانه، در گفت‌و‌گو با «فراز» درباره وضعیت این بازار گفت: «فروش در این بازار با افزایش نرخ ارز متوقف شده است هرچند با توقف واردات این کالا که بیشتر از مسیر‌های دریایی بود پیش‌تر این بازار را تحت تاثیر قرار داده بود، اما این بار علاوه بر کاهش واردات نرخ ارز به این بحران دامن زده است.»

به گفته او، یکی از مهم‌ترین مشکلات فعلی، نامشخص بودن وضعیت ورود کالا و هزینه تأمین آن است. او توضیح داد که هزینه‌ای که پیش‌تر برای واردات یک محموله پرداخت می‌شد، اکنون چند برابر شده و همین موضوع باعث شده فعالان بازار نتوانند برای ادامه فعالیت خود چشم‌انداز روشنی داشته باشند.

این فعال بازار رایانه با اشاره به توقف فروش برخی شرکت‌ها گفت: مشکل اصلی فقط افزایش قیمت نیست؛ بلکه نامشخص بودن فردای بازار و امکان تأمین مجدد کالا باعث شده بخشی از شرکت‌ها عملاً دست نگه دارند.

بازار بعد از جنگ فقط یک نفس کشید

این فعال بازار رایانه درباره وضعیت بازار پس از جنگ نیز گفت: برای مدتی کوتاه گردش معاملات بهتر شد؛ چرا که بخشی از نیاز‌های عقب‌افتاده بازار باید تأمین می‌شد، اما این رونق دوام نداشت و با دشوار شدن ورود کالا، شرایط دوباره تغییر کرد.

او معتقد است اگر شرایط موجود ادامه پیدا کند، بازار رایانه حتی تا پایان سال نیز به شرایط عادی بازنخواهد گشت و ادامه وضعیت بیش از هر چیز به سیاست‌های خارجی و امکان تأمین کالا بستگی دارد.

این بخش از اظهارات او در شرایطی مطرح می‌شود که مشکل تأمین ارز و واردات تجهیزات فناوری اطلاعات سابقه طولانی دارد و تشکل‌های صنفی نیز پیش‌تر درباره آثار محدودیت تخصیص ارز بر واردات تجهیزات IT هشدار داده‌اند.

وقتی دلار بالا می‌رود، فقط قیمت لپ‌تاپ بالا نمی‌رود

مسئله بازار رایانه صرفاً خرید یک لپ‌تاپ یا موس و کیبورد برای مصرف‌کننده نیست. بخش قابل توجهی از فعالیت‌های اداری و اقتصادی به تجهیزات رایانه‌ای وابسته است.

هر اداره برای ادامه فعالیت خود به کامپیوتر، مانیتور، تجهیزات شبکه، حافظه، هارد، سرور، تجهیزات ذخیره‌سازی و قطعات یدکی نیاز دارد. شرکت‌های خصوصی نیز برای توسعه یا حتی جایگزینی سیستم‌های فرسوده ناچار به خرید همین کالا‌ها هستند؛ بنابراین وقتی بازار با کمبود یا توقف عرضه مواجه می‌شود، اثر آن می‌تواند با یک فاصله زمانی به هزینه‌های جاری سازمان‌ها و شرکت‌ها منتقل شود.

اگر یک دستگاه اداری خراب شود، دیگر مسئله فقط خرید یک قطعه نیست؛ ممکن است سازمان ناچار شود به جای تعمیر، کل سیستم را تعویض کند. اگر قیمت تجهیزات شبکه بالا برود، هزینه توسعه یک شعبه یا دفتر جدید افزایش می‌یابد. اگر سرور و تجهیزات ذخیره‌سازی گران شود، هزینه توسعه زیرساخت دیجیتال شرکت‌ها نیز بالا می‌رود.

ادارات در صف خرید؛ اما با قیمت نامعلوم

این وضعیت برای دستگاه‌های دولتی یک پیامد دیگر هم دارد: بودجه‌های فناوری اطلاعات با سرعت تغییر قیمت کالا‌های وارداتی حرکت نمی‌کنند.

اداره‌ای که برای خرید ۱۰۰ دستگاه کامپیوتر یا تجهیز یک واحد جدید، بودجه مشخصی تصویب کرده، در صورت جهش نرخ ارز ممکن است با همان اعتبار نتواند همان تعداد تجهیزات را خریداری کند.

در چنین شرایطی چند اتفاق محتمل است: خرید‌ها به تعویق بیفتد، تعداد تجهیزات کاهش پیدا کند، تجهیزات ارزان‌تر و کم‌دوام‌تر جایگزین شود یا سازمان برای تأمین کسری بودجه به دنبال اعتبار جدید برود.

این موضوع در نهایت می‌تواند نوسازی تجهیزات اداری و پروژه‌های دیجیتال‌سازی را نیز کندتر کند.

شرکت‌ها هم از این شوک در امان نیستند

در بخش خصوصی، ماجرا حتی می‌تواند مستقیم‌تر باشد.

شرکتی که برای کارکنان خود کامپیوتر تهیه می‌کند، فروشگاهی که سیستم فروش و حسابداری دارد، بانک و مؤسسه‌ای که به زیرساخت شبکه و سرور نیاز دارد یا یک کسب‌وکار اینترنتی که تجهیزات پردازشی و ذخیره‌سازی خود را توسعه می‌دهد، همگی مصرف‌کننده بازار تجهیزات فناوری هستند.

در نتیجه، افزایش هزینه سخت‌افزار می‌تواند به افزایش هزینه سرمایه‌گذاری، تعمیر و نگهداری و در نهایت قیمت تمام‌شده خدمات منجر شود.

گزارش‌های مربوط به صنایع فناوری نیز نشان می‌دهند وابستگی به قطعات و فناوری‌های خارجی همچنان یکی از مسائل مهم زنجیره تأمین فاوا در ایران است؛ به‌ویژه در قطعاتی مانند چیپ‌ست‌ها و نیمه‌هادی‌ها که در سطح جهانی نیز تولید آنها در اختیار تعداد محدودی از شرکت‌هاست.

فروشنده‌ای که نمی‌فروشد!

اما شاید عجیب‌ترین تصویر بازار امروز همان چیزی باشد که فروشندگان روایت می‌کنند: فروشنده کالا دارد، مشتری دارد، اما معامله نمی‌کند.

یکی از فروشندگان بازار در گفت‌و‌گو با خبرنگار «فراز» با اشاره به جهش نرخ ارز گفت قیمت‌ها دیگر برای فروشنده و خریدار قابل پیش‌بینی نیست. به گفته او، برخی شرکت‌ها فروش خود را متوقف کرده‌اند و فروشندگان نیز به دلیل مشخص نبودن قیمت جایگزینی کالا، حاضر نیستند موجودی خود را با قیمت فعلی عرضه کنند.

او می‌گوید حتی در بازار تجهیزات جانبی نیز قیمت‌ها تغییر محسوسی داشته و برخی کالا‌ها با افزایش‌های قابل توجه عرضه می‌شوند.

به گفته این فروشنده، وضعیت بازار به جایی رسیده که فاکتور‌های خرید و فروش از معاملات معمول و تعداد‌های بالا به سفارش‌های بسیار محدود رسیده‌اند؛ مشتریان قدیمی نیز که پیش‌تر به شکل مستمر خرید می‌کردند، اکنون خرید خود را متوقف یا محدود کرده‌اند.

رکود فقط در مغازه نیست؛ در زنجیره تأمین است

این وضعیت یک تفاوت مهم با یک گرانی معمولی دارد. در گرانی عادی، کالا گران می‌شود، اما بازار همچنان کار می‌کند. اینجا، اما فعالان بازار از کاهش همزمان عرضه و تقاضا سخن می‌گویند.

فروشنده از ترس افزایش قیمت جایگزینی نمی‌فروشد؛ خریدار هم به دلیل گرانی خرید نمی‌کند. واردکننده نیز با دشواری تأمین ارز، حمل و ورود کالا مواجه است.

نتیجه، بازاری است که در آن قیمت‌ها بالا می‌روند، اما حجم معامله پایین می‌آید.

نمونه‌ای از این فشار را در بازار لپ‌تاپ نیز می‌توان دید؛ گزارش‌های بازار در شهریور ۱۴۰۵ از رشد قابل توجه قیمت‌ها در بازه ماهانه و رسیدن برخی مدل‌های گیمینگ به قیمت‌های بسیار بالا خبر داده‌اند.

هزینه‌ای که آرام‌آرام به همه منتقل می‌شود

اگر این روند ادامه پیدا کند، مسئله بازار رایانه دیگر فقط مسئله یک صنف نیست.

هزینه فناوری بالا می‌رود، نوسازی تجهیزات اداری عقب می‌افتد، تعمیرات گران‌تر می‌شود و شرکت‌ها برای توسعه زیرساخت دیجیتال باید پول بیشتری کنار بگذارند.

در اقتصادی که بخش بزرگی از خدمات اداری و تجاری به رایانه و شبکه وابسته است، فرسوده شدن تجهیزات و دشوار شدن جایگزینی آنها می‌تواند بهره‌وری را نیز تحت فشار قرار دهد.

از سوی دیگر، کاهش قدرت خرید خانوار‌ها نیز چرخه تعویض تجهیزات شخصی را طولانی‌تر می‌کند؛ یعنی کاربر لپ‌تاپ یا کامپیوتر قدیمی خود را مدت بیشتری نگه می‌دارد و تعمیر را به خرید دستگاه جدید ترجیح می‌دهد.

بازار رایانه در انتظار یک تصمیم بزرگ

ناظران در نهایت مشکل اصلی بازار را فراتر از قیمت یک کالا یا حتی نرخ ارز می‌دانند و معتقدند سیاست خارجی و امکان ارتباط عادی‌تر با زنجیره تأمین جهانی، نقش تعیین‌کننده‌ای در آینده این بازار دارد.

واقعیت این است که بازار رایانه نمی‌تواند برای مدت طولانی با موجودی‌های محدود، قیمت‌های نامعلوم و تأمین غیرقابل پیش‌بینی ادامه دهد.

وقتی فروشنده از فروش می‌ترسد، خریدار از خرید عقب می‌کشد و اداره از نوسازی تجهیزاتش صرف‌نظر می‌کند، مسئله دیگر فقط «گرانی کامپیوتر» نیست؛ مسئله، قفل شدن بخشی از زیرساخت دیجیتال اقتصاد است.