ضربه کرونا بر گردشگری؛ زخمی که سر باز کرد!

سال ٩٨، سال پرحادثه ای بود. از سیل و زلزله و حوادث طبیعی گرفته تا کاهش چندباره قدرت اقتصادی مردم، گرانی بنزین، التهابات سیاسی و این اواخر سقوط هواپیما. حالا هم سایه مهیب ویروس کرونا با ابعاد ناشناخته که جدا از سایر صنایع، قطعا بار سنگینی به ویژه در حوزه گردشگری بر دوش صنعت هتلداری و وضعیت مهمانپذیرها خواهد گذاشت. شاید برای اولین بار در تاریخ معاصر ایران است که با یک بازه طولانی زمانی مواجهیم که اکثر حوزه ها و به مراتب آن ، افراد شاغل، دانش آموزان، دانشجویان و … تعطیل هستند اما نمی توانند از این تعطیلات به نحو احسن استفاده کنند چون باید در خانه بمانند. با افزایش شمار مبتلایان و قربانیان به ویروس کرونا در زمان نگارش این گزارش، اخبار از بسته شدن مرزهای زمینی و هوایی همسایگان ایران، لغو پرواز ایرلاین‌های خارجی و کنسلی انواع تورهای مسافرتی شامل زیارتی، طبیعت‌گردی و خارجی و حتی لغو برنامه‌های فرهنگی حکایت دارد. و هتل ها، به عنوان بازوی اصلی پذیرش مسافر که چشم امیدشان به تعطیلاتی چون نوروز بود، حال خالی مانده اند.

وضعیت هتل ها، چه بود و چه شد ؟!

برای بررسی وضعیت امروز هتل ها و در امتداد آن تاثیر بر صنعت گردشگری ایران، شاید بهتر باشد که درچشم اندازی دورتر، به وضعیت صنعت هتلداری در سال ٩٨ نگاهی داشته باشیم.

صنعت گردشگری و صنایع وابسته به آن مانند هتلداری، یکی از اصلی ترین روزنه های امید در اقتصاد ایران است که چند صباحی می شود که با بحران مواجه است. آن گونه که محمد علی فرخ‌مهر، رئیس اتحادیه هتل‌ها و هتل‌آپارتمان‌ها در ابتدای سال جاری گفته بود، نرخ هتل‌ها در تهران در ایام نوروز ۹۸ تا ۵۰ درصد تخفیف داشت و علیرغم اینکه هتل ها و هتل‌آپارتمان‌ها مجاز بوده‌اند که تا ۱۵ درصد نرخ‌ها را افزایش دهند اما به دلیل رکودی که حاکم بر صنعت هتلداری کشور بود، نرخ‌ها با تخفیف‌هایی از ۲۰ تا ۶۰ درصد در ابتدای سال همراه شد.

سناریو این رکود اما، از افزایش قیمت ارزهای داخلی و کاهش ارزش پول ملی ایران آغاز شد. در نتیجه این اتفاق بسیاری از سرمایه‌گذاران خارجی به دلیل بی‌ثباتی و بلاتکلیفی قیمت بلیت هواپیماها، هتل‌ها و خدمات گردشگری از ایران رانده شدند.

از طرفی، مراکز غیرمجاز اقامتی که مالیاتی به دولت نمی دادند و تنها با تبلیغاتی که در سایت‌های اینترنتی داشتند ، مسافر پذیرش می کردند و همچنین در کنار آن، سازمان ها و ارگان هایی که برای خود مراکز اقامتی و تفریحی ایجاد کردند، بیش از پیش بر حاشیه سود صنعت هتلداری در کشور تاثیر منفی گذاشت و هتل‌های زیادی را در معرض ورشکستگی قرار داد.

دی ماه ضربه جدی دیگری بر این صنعت وارد شد و با افزایش قیمت و سهمیه‌بندی بنزین، آنقدر کالاهای اصلی به سبب گرانی در اولویت قرار گرفتند که سفر و خدمات آن در سبد خانوار، گم شد.

در ادامه ، سقوط هواپیمای اوکراینی و بی اعتمادی به امنیت سفر در ایران، بسیاری از تورهای گردشگری را لغو کرد و شاید بتوان گفت ظرفیت آسیب به هتلداران و آژانس‌های هوایی را تا حد زیادی پر کرد. شاید فرخ مهر، تصور نمی کرد که بعد از گذشتن یک سال، در اسفند ٩٨، از تعطیلی ۹۸ درصد هتل‌ ها و رسیدن ضریب اشغال در هتل‌های تهران به صفر، خبر دهد! همچنین طبق اعلام آژانس‌های مسافرتی، کرونا پیش از این باعث شده بود که در همان روزهای ابتدایی، بیش از ۴۰ درصد تورهای خارجی لغو شود. بعد از جهش قیمت دلار، رزرو تورهای خارجی در اواخر بهمن کندتر شد، تا آنجا که برخی از آژانس‌های مسافرتی شرط رزرو تور خارجی را پرداخت صد‌درصد مبلغ تور و درنظرگرفتن جریمه لغو در نظر گرفتند. حالا با ورود کرونا به ایران موج کنسلی تورهای داخلی شهرهای شلوغ و پرمسافر مانند مشهد، اصفهان و شیراز به‌دلیل نگرانی مسافران از ازدحام جمعیت و ابتلا به کرونا نیز روز به روز شدیدتر می شود.

شیراز و بحران یکساله در گردشگری!

سال ٩٨ برای استان فارس، از همان بهارش نکو نبود. درست روز پنجم فروردین، سیلاب ناگهانی، آمالِ صنعت گردشگری و هتلداری را برای سال جدید، با خود غرق کرد و برد. التهابات آبان و اعتراضات گسترده در شیراز به دنبال گرانی بنزین نیز باعث کاهش سفرهای داخلی شد و حال باز هم در آستانه نوروز، شیوع ویروس کرونا، صنعت گردشگری و همچنین هتلداری را در فارس، متضرر کرده است طوری که ۸۰ درصد رزرو هتل‌ها و مراکز اقامتی فارس برای نوروز ۹۹ کنسل شد و اکنون نیز ضریب اشغال تخت‌های واحدهای اقامتی این استان به کمتر از ٣ درصد رسیده است.

«حسن سیادتان»، رییس جامعه هتلداران استان فارس، درباره وضعیت بحرانی هتل ها در شیراز به «فراز» می گوید: «در حال حاضر در اکثر هتل های استان فارس، مسافری وجود ندارد، بنابراین مجبور شدیم کلیه مراکز وابسته به هتل ها اعم از کافی شاپ، تالار، استخر و رستوران هایمان را تعطیل کنیم تا کمتر متضرر شویم. گردشگری علیرغم ظرفیت بالای سودآوری برای اقتصاد کشور، کماکان شکننده است و هر بحران و اتفاقی، اولین ضربه اش را بر صنعت گردشگری و در امتداد آن بر صنف هتلداران وارد می کند. طی بحران اخیر کرونا، بسیاری از هتل ها مجبور به تعدیل نیرو شدند. خب تمام این افراد به اداره کار و تامین اجتماعی می روند و بیمه بیکاری می گیرند. یعنی اداره کار تا مدتی باید این افراد را تحت پوشش بیمه بیکاری درآورد. اگر دولت همین حمایت و کمک را در هر قالبی که می تواند قبل از اینکه هتلداران مجبور به تعدیل نیرو شوند در اختیار آنها قرار دهد، نه پرسنل از کار بیکار و نه هتل ها مجبور به تعطیلی می شوند».

سیادتان ادامه می دهد: «بخشنامه وزارت میراث و فرهنگی در ارتباط با استرداد وجه بدون جریمه به مسافرانی که رزرو خود را کنسل کردند، بسیار عجولانه و یک طرفه بود. می توانستند بگذارند پول ها مسترد نشود اما هر هتل در طول سال با تخفیفات و حتی برخی امکانات رایگان، به مسافران خدمات رسانی کند. هتل ها درحال حاضر با فشار چند جانبه مواجه هستند. چون هر هتل با مبالغی که به حسابش واریز شد، برای امکان خدمت رسانی بیشتر و بهتر در نوروز خود را آماده و هزینه کرد، از تعویض کلیه تجهیزات گرفته تا بازسازی فنی و گسترش امکانات رفاهی. اما حالا هم پول ها باید مسترد شود و هم هتل ها بدهکار بمانند و هم نتوانند برای جبران این بدهی کار کنند و در نهایت باید تعطیل شوند».

رییس جامعه هتلداران استان فارس درباره مشکلات زیرساختی صنعت هتلداری به ویژه در سال ٩٨ ادامه می دهد:« در ابتدای سال و به دنبال وقوع سیل ما مجبور به استرداد بیش از ۶ میلیارد تومان پول شدیم. با این حال بسیاری از هتل ها در استان فارس، مسافران و سیل زدگان را در همان دوران به صورت رایگان اسکان دادند و امکانات اولیه را نیز به همین صورت برایشان فراهم کردند اما حتی خبرش جایی درز نکرد که صنف هتلداران به صورت خودجوش چقدر در جبران خسارت بحران سیل امسال موثر بودند».

وی درباره آینده این بحران اظهار می کند:«مهلک ترین ضربه قطعا به بخش سرمایه گذاری در گردشگری ایران خواهد خورد. وقتی شرایط هتلداری در ایران بحرانی است، نه تنها دیگر کسی در این بخش سرمایه گذاری نمی کند و هتلی نمی سازد، بلکه وقتی دخل و خرج نخواند، تعداد همین هتل های موجود هم به تدریج کمرنگ می شود. وقتی تعداد هتل ها کم شود، تقاضا برای آن تعداد که باقی می ماند، بیشتر می شود و بعید نیست که قیمت خدمات رسانی این هتل ها سر به فلک گذارد!»

هتل های اصفهان و چالش موج تازه بیکاری

اصفهان یکی از اصلی ترین قطب های گردشگری در ایران است که تا آذر سال جاری، بیش از ٣٣۰ هزار گردشگر خارجی را در خود جای داده است. با داغ شدن تب کرونا، هرچند هنوز برآوردی از میزان خسارت به صنعت گردشگری و به مراتب آن صنف هتلداری، صورت نگرفته اما مانند اکثر شهرهای ایران در اصفهان نیز هتل‌ها خالی‌اند. ساعات کاری به حداقل رسیده و بسیاری از پرسنل مرخص شده اند. هرچند چراغ هتل ها روشن است اما عملا مسافری پذیرش نمی کنند.

«کریم بیگی»، رییس جامعه هتلداران اصفهان، در باره وضعیت حال حاضر هتل های این شهر به «فراز» می گوید: «درصد اشغال هتل ها در اصفهان سه درصد است یعنی در حد یک تا دو اتاق در هر هتل. حالا هم هتل ها با استرداد وجوه مسافران طبق بخشنامه تازه، علنا در هزینه های جاری خود که به ویژه در شب عید چند برابر می شود مانده اند. در آمد هتل ها چند ماهی است که ناچیز است. حتی حقوق های پرسنل عقب افتاده و صاحبان هتل ها به امید شب عید و رونق گردشگری و میزان مسافر، پرسنل خود را حفظ کرده اند».

بیگی با اشاره به تاثیرات بلند مدت این بحران ادامه می دهد: «بسیاری از هتل ها که در اجاره بودند و مشکلات زیرساختی نیز داشتند در آستانه ورشکستگی قرار دارند. تعداد زیادی از پرسنل تعدیل شده اند و در هر هتل، جز چند نیروی اصلی علنا نیروی نمی بینید، پیش بینی می کنم که موج تازه ای از بیکاری نه تنها در اصفهان بلکه در کل کشور راه می افتد که اثرات جبران ناپذیری خواهد گذاشت».

رییس جامعه هتلداران اصفهان از دست اندرکارانی که در تصمیم گیری‌های استانی و کشوری نقش دارند می‌خواهد کمیته‌هایی برای مساعدت هتل‌ها تشکیل دهند و در زمینه مالیات، بیمه پرسنل و هزینه‌های انرژی به آنها مساعدت کنند تا از معضلات شدید در صنعت گردشگری جلوگیری شود.

وی در این رابطه ادامه می دهد: «هتل‌ها باید تسهیلاتی داشته باشند تا بتوانند هزینه‌های امروزشان را پرداخت و به مرور به بانک‌ها بازپرداخت کنند. جامعه هتلداران اصفهان در حال نامه‌نگاری با معاونت گردشگری وزارت‌خانه و استاندار اصفهان است تا چاره ای در این‌ رابطه بیندیشند».

آوار کرونا بر گردشگری مشهد

«محمد قانعی»، رییس اتحادیه هتلداران مشهد است. او میزان کنسلی مسافران در هتل های این شهر را ٩۰ درصد عنوان می کند و به «فراز» می گوید: «مشهد با جاذبه زیارتی خود یکی از مقاصد مهم سفر در کشور به حساب می‌آید و دارای شرایط ویژه‌ای است اما حال جز شهرهایی است که بیشترین آسیب را از لحاظ گردشگری خواهد دید چرا که برخلاف بیشتر استان ها، مشهد هم گردشگران زیارتی و هم سیاحتی را طی سال ها جذب خود می کرد اما حالا تقریبا ٨۰ درصد از هتل ها نیمه تعطیل هستند و تعداد زیادی پرسنل با حقوق عقب افتاده داریم که نه می توانیم این معوقه را جبران کنیم و نه حقوق این ماه و عیدی آن ها را پرداخت کنیم. هتل هایی که در اجاره عقب افتاده داشتند و امید به نوروز بسته بودند که قطعا در آستانه ورشکستگی قرار خواهند گرفت».

آنچه پیش روست…!

این وضعیت بحرانی اما در تمام هتل های ایران دنبال می شود. یکی از هتلداران در استان گلستان از تعطیلی بیش از ٩۰ درصد هتل های این استان خبرمی دهد به جز چند هتل دولتی از جمله هتل «جهانگردی» که کماکان مسافر در تعداد محدود می گیرد اما در هر شیفت تنها سه پرسنل که بیشتر خدماتی هستند در حال فعالیت در این هتل اند. دلیل عدم تعطیلی این هتل هم احتمالا دولتی بودن آن است چراکه در صورت تعطیلی مجبور می شوند به پرسنل مرخصی با حقوق بدهند. حالا هم با وجود پیش بینی ها درباره فاز تازه بحران کرونا، عده ای امیدوارند که این ویروس مانند سارس، ابولا و آنفولانزا وارد چرخه تازه ای شود، شبیه به یک مهمان فصلی بیاید و برود، مردم با آن کنار بیایند و آرام آرام همه چیزبه روال سابق برگردد. عده ای می گویند، مردم این بحران را فراموش خواهند کرد؛ شبیه به تمام چیزهای دیگر…