توافق ترامپ بر سر گرینلند؛ پایان یک مناقشه بیهوده

اعلام توافقی درباره آینده گرینلند، امیدواریم که به دوره تنش میان ایالات متحده، دانمارک، گرینلند و دیگر متحدان اروپایی پایان دهد. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، ادعای یک توافق پیروزمندانه را مطرح کرده است، اما کل این ماجرا تمرینی در بیهودگی بوده است. اگرچه جزئیات بیشتری از جمله متن کامل توافق باید منتشر شود، اما بخش عمده‌ای از آنچه این توافق ادعایی به دست می‌آورد، یا از پیش برقرار بود و یا می‌توانست از طریق دیپلماسی و بدون تهدید به اقدامات قهری حاصل شود.

ترامپ از زمان اولین دوره ریاست‌جمهوری‌اش، زمانی که گزینه‌های خرید این جزیره را بررسی می‌کرد، شیفته گرینلند بوده است. از آغاز دور دوم ریاست‌جمهوری‌اش، ترامپ فرستاده ویژه‌ای برای این جزیره منصوب کرد؛ فرستاده‌ای که گفته بود بخشی از نقش او «تبدیل گرینلند به بخشی از ایالات متحده» است. او و دیگر مقامات ارشد دولت بار‌ها اظهاراتی داشته‌اند که بر اعتقادشان مبنی بر لزوم تعلق گرینلند به ایالات متحده تأکید می‌کرد.

کشور‌های اروپایی تهدیدات ترامپ برای الحاق سرزمینی را محکوم کردند و برای نشان دادن تعهد خود به دفاع از گرینلند تلاش کردند، و برخی حتی نیرو‌های خود را به این جزیره اعزام کردند. اکنون، هر دو طرف نسبت به توافق جدید خوش‌بینی محتاطانه‌ای دارند، اگرچه نتایج آن تفاوت بنیادی با آنچه می‌توانست تحت «معاهده دفاعی گرینلند» مصوب ۱۹۵۱ انجام شود، ندارد.

نکته مهم این است که توافق جدید حاکمیت دانمارک و گرینلند را تأیید می‌کند که ضربه‌ای به جاه‌طلبی‌های اولیه ترامپ برای الحاق این قلمرو است. اما حاکمیت گرینلند پیش از این هرگز زیر سؤال نبود. اهالی گرینلند در گذشته تمایل خود را برای استقلال آینده از دانمارک روشن کرده بودند، اما از زمان «قانون خودگردانی گرینلند» در سال ۲۰۰۹، عمدتاً خود را اداره می‌کردند.

گزارش شده است که توافق جدید کشور‌های غیر عضو ناتو، از جمله رقبایی مانند چین یا روسیه، را از ساخت پایگاه‌های نظامی در این جزیره منع می‌کند. با این حال، هیچ نشانه‌ای وجود نداشت که آنها قصد انجام چنین کاری را داشته باشند، یا اینکه دانمارک هرگز اجازه چنین کاری را به آنها بدهد. این توافق همچنین سرمایه‌گذاری غیرمتحدان در بخش‌های مواد معدنی حیاتی و استخراج معادن را ممنوع می‌کند، اما سیاست‌های موجود پیش‌تر مانع تلاش‌های پراکنده برای انجام این کار شده بود.

ترامپ همچنین گفت، اگرچه تأیید فوری در این باره وجود نداشت، که این توافق جدید حتی در صورتی که گرینلند در نهایت به یک کشور مستقل تبدیل شود، به قوت خود باقی خواهد ماند و به ایالات متحده اجازه می‌دهد حضور نامحدود خود را حفظ کند.

اگرچه ترامپ اعلام کرد که واشنگتن بلافاصله شروع به افزایش حضور نظامی خود در جزیره خواهد کرد، اما دلیلی وجود ندارد که نتوانسته باشد این کار را زودتر انجام دهد. ایالات متحده پیش‌تر حضور نظامی قابل توجهی در گرینلند داشت که از پایان جنگ سرد به‌طور پیوسته کوچک‌تر شده است.

توافق مورد توافق که انتظار می‌رود این هفته در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک امضا شود، به مناقشه‌ای پایان می‌دهد که شاهد کاهش تنش‌ها به پایین‌ترین سطح در روابط فراآتلانتیک بود و هیچ دلیلی برای آغاز نداشت، جز تمرکز ترامپ بر گسترش سرزمینی.

به عنوان نشانه‌ای از اینکه اوضاع چقدر بد شده است، یک نظرسنجی در میان دانمارکی‌ها در ماه مه نشان داد که تنها ۷ درصد از آنها ایالات متحده را به عنوان یک متحد می‌بینند. این سقوطی تکان‌دهنده برای تصویر ایالات متحده در دانمارک در مقایسه با حدود ۳۰ درصد از دانمارکی‌هایی است که در سال ۲۰۲۴ ایالات متحده را یک متحد می‌دانستند. بعید است که امضای این توافق به تنهایی این وضعیت را به‌طور قابل توجهی ترمیم کند یا جلوی گسست آرام اروپا از ایالات متحده را بگیرد. کشور‌های اروپایی شرکت‌های محلی را بر همتایان آمریکایی خود ترجیح می‌دهند؛ اتحادیه اروپا مجموعه‌ای از توافق‌های تجاری جدید را منعقد کرده است؛ و کشور‌های اروپایی در حال اقدام برای تقویت توانایی‌های دفاعی خود هستند، زیرا اکنون مطمئن نیستند که آیا ایالات متحده واقعاً به دفاع از ناتو خواهد آمد یا خیر.

در بهترین حالت، توافق اخیر یک پیروزی پرهزینه (پیروزی پیروس) است. ایالات متحده تغییرات جزئی در توافق دفاعی را به قیمت تضعیف اعتماد به اتحاد ناتو در زمانی که واشنگتن و متحدانش با انواع تهدیدات ژئوپلیتیک فزاینده در سراسر جهان مواجه هستند، به دست آورده است. اما دو گام اولیه وجود دارد که ایالات متحده می‌تواند از این لحظه برای بازسازی اعتماد با متحدان و ایجاد مسیری سازنده‌تر برای امنیت قطب شمال و گرینلند بردارد.

نخست، ایالات متحده احتمالاً گام‌هایی برای افزایش حضور نظامی خود در جزیره برخواهد داشت، اما باید راه‌هایی را برای مشارکت دادن سایر متحدان ناتو در این تصویر بررسی کند. قطب شمال یک محیط ژئوپلیتیک به‌سرعت در حال تغییر است که با حضور فزاینده رقبا مانند چین و حضور تثبیت‌شده روسیه در منطقه مشخص می‌شود. پایگاه‌های جدید در گرینلند می‌تواند میزبان نیرو‌هایی از دیگر کشور‌های ناتو باشد و حضور نظامی متحدان را در داخل و اطراف جزیره گسترش دهد. ابتکار «قطب شمال سنتری» (Arctic Sentry) هم‌اکنون به عنوان یک مأموریت ناتو با تمرکز بر شمال دور وجود دارد؛ ایالات متحده و متحدانش می‌توانند از این نقطه شروع کنند.

دوم، توافق جدید زمینه‌ای را برای کسب‌وکار‌های آمریکایی و متحدانش فراهم می‌کند تا سرمایه‌گذاری‌های خود را در گرینلند گسترش دهند. در حالی که کاخ سفید در حال جشن گرفتن توانایی تازه خود برای مسدود کردن سرمایه‌گذاری‌ها در بخش‌های حیاتی توسط غیرمتحدان است، ایالات متحده باید فراتر از این نگاه کند و راه‌هایی برای تنوع بخشیدن به پیشنهادات اقتصادی خود به اهالی گرینلند پیدا کند. در گرینلند تقاضا برای گسترش پتانسیل اقتصادی جزیره وجود دارد، اما سرمایه‌گذاری در بخش‌هایی مانند مواد معدنی حیاتی احتمالاً چالش‌برانگیز خواهد بود.

گرینلند فاقد بسیاری از زیرساخت‌های لازم برای امکان‌پذیر ساختن استخراج معدن است و ساخت‌وساز در محیط خشن قطب شمال دشوار است. برخی از اهالی گرینلند نیز مخالفت خود را با فعالیت‌های معدنی اعلام کرده‌اند و به نگرانی‌های زیست‌محیطی استناد کرده‌اند. بخش‌های دیگر مانند گردشگری در کوتاه‌مدت آسان‌تر هستند و اعلام این توافق می‌تواند زمینه‌ساز محیط تجاری باثبات‌تری باشد.

در نهایت، هرچقدر هم که این درگیری از ابتدا غیرضروری بوده باشد، خبر توافق بین ایالات متحده، گرینلند و دانمارک گام مثبتی رو به جلو است که می‌تواند پایانی بر دوره پر تلاطم در روابط فراآتلانتیک باشد. چالش بعدی برای ایالات متحده، ترجمه تمایل و توجه خود به گرینلند به اقدامات ملموسی است که امنیت قطب شمال را برای همه طرف‌های درگیر تقویت کند.