برد انحصاری ها در هجوم کرونا

از روزهای ابتدایی اسفند که ویروس کرونا وارد کشور شد و به سرعت گسترش پیدا کرد، احتمالا کمتر کسی توجه کرده بود که در سایه نابودی بسیاری از مشاغل خرد و استارت آپ های اینترنتی، احتمالا شبکه نمایش خانگی (VOD) رشد خواهد کرد. حال این تنها یک ادعا نیست و لزوم در خانه ماندن برای پیشگیری از شیوع کرونا، توجه بسیاری از مردم را به این استارت آپ معطوف کرده است. هرچند بخش مهمی از این تعطیلات و بازه خالی زمانی تا نوروز، حین نوروز و پس از آن به سبب قابلیت دسترسی آسان، در اختیار تلویزیون است و این رسانه، علیرغم کاهش ٨ درصدی مخاطب، اگر تلاش کند شاید بتواند مردم را دوباره با خود آشتی دهد. با این حال کارنامه نه چندان درخشان صدا و سیما و بی اعتمادی مردم به رسانه ملی از یک سو و ضعف در تولید محتوا، عدم تولید برنامه ها و سریال های سرگرم کننده از طرفی دیگر شانس را برای تلویزیون کم می کند. شاید این فضای خالی که از تلویزیون ایجاد می شود را ماهواره ها و شبکه های فارسی زبان تا حدودی بتوانند جبران کنند اما طیف عظیمی از مردم، احتمالا خوراک فرهنگی خود را از فضای مجازی و اینترنت تهیه می کنند.

وعده های شبکه نمایش خانگی در سایه کرونا

شبکه نمایش خانگی طی سال های فعالیت خود، هیچ وقت به نقطه ثابتی نرسید و هنوز هم در حال آزمون و خطاست. با این حال، گردش مالی بیش از نیم میلیارد در آن حکایت از وجود بسترهایی دارد که شاید بتوان از آن ها بهره جست. حال در سایه کرونا، احتمالا مردم وقت بیشتری برای این حوزه می گذارند و سریال ها و برنامه های این شبکه بیشتر به چشم خواهد آمد. شبکه نمایش خانگی که به تازگی «هم گناه» ساخته مصطفی کیایی را پخش کرده است در فصل تازه نیز از «قورباغه» هومن سیدی رونمایی خواهد کرد. از طرفی اپلیکیشن های نمایش فیلم مانند فیلیمو، نماوا، لنز، تلویبیون و … در بخش هایی که رایگان نیست احتمالا، می توانند درآمد خوبی از این تعطیلات کرونایی به جیب بزنند. میانگین خرید تعرفه یک ماهه در این سایت ها ۱۰۰ تومان است که برای جذب بیشتر و بخصوص در برخی از سرویس های همراه، احتمالا خدمات رسانی رایگان انجام خواهد داد. در این میان وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در حساب توئیتر خود وعده داده است که در روزهای خانه‌نشینی برای عبور از بحران کرونا، هر روز یک فیلم جدید به شبکه نمایش خانگی می‌آید و در تازه ترین اقدام، کمدی «رحمان ۱۴۰۰» را که به دلیل شوخی های منشوری، در فروردین ۱٣٩٨ توقیف شده بود، تنها با سه دقیقه اصلاح، روانه شبکه نمایش خانگی کرد. همچنین وزیر ارتباطات وعده داد که تماشای انیمیشن در تارنمای «فیلیمو» رایگان خواهد بود. احتمالا «فیلیمو» و بعد از آن «نماوا»، که هر دو خصوصی هستند، به سبب فراگیری احتمالا بیشترین درآمد را در این دوره خواهند داشت.

نیم نگاهی به نماوا و فیلیمو

«نماوا» که پیشتر سرویس پخش ویدیو متعلق به مشترکان شرکت اینترنتی «شاتل» بود، از اوایل سال ٩٣ و با سرمایه گذاری همین شرکت وارد بازار کار شد. «فیلیمو» اما بخشی از «صبا ایده» و مجموعه‌ای است که آن را با «آپارات» بیشتر می‌شناسیم. این سرویس در سال ۱۳۹۳ راه‌اندازی شد. «فیلیمو» ۸۰ درصد رشد محتوا از نظر تعداد اپیزود نسبت به سال گذاشته داشته و ۶۲ درصد نیز رشد مجموعه دقایق نمایش داشته است. همچنین تعداد دقایق تماشای ویدیو روی این سیستم در سال ۹۸ به بیش از ۱ میلیون دقیقه رسیده است و با این حساب در این دوران تعطیل، شانس بیشتری دارد.

«صبا ایده» که در بهمن سال جاری، با سرمایه گذاری ۲۰ درصدی در «فلایتیو» که از معتبرترین سامانه‌های فروش آنلاین بلیط هواپیما، قطار و رزرو هتل است، به طور رسمی وارد بازار گردشگری آنلاین شده بود، سهام خود در «سینماتیکت» را نیز کامل کرد. «صبا ایده» پیش از این ۴۵ درصد از سهامِ پلتفرم هشت ساله «سینماتیکت» را در اختیار داشت، با هدف حمایت بیشتر از کسب و کارهای مرتبط با زمینه فعالیت‌اش، اقدام به خرید باقی مانده سهام «سینماتیکت» کرده است. «سینماتیکت» اولین سامانه فروش آنلاین بلیط سینما است که هرچند حواشی پیرامون انحصارطلبی در سال های اولیه کار آن وجود داشت ولی در ماه‌های اخیر این سدها شکسته شده و با تغییر کادر مدیریت این تیم، به نظر می‌رسد آینده روشن‌تری را برای خود اتخاذ کرده است.

عملکرد مالی و ابهامات شبکه نمایش خانگی

هرچند وزارت ارشاد توانست بسیاری از ارگان ها و نهادهای فرهنگی و هنری را ملزم به شفاف سازی عملکرد مالیشان کند اما معادلات مالی شبکه نمایش خانگی کماکان شبیه به یک علامت سوال باقی مانده است. در سال ٩۵ در حالی بسیاری از رسانه ها، گردش مالی شبکه نمایش خانگی را، حدود ٨۰۰ میلیارد تومان برآورد کرده بودند که در همان سال، گردش مالی سینمای ایران، ۵۰ میلیارد تومان و گردش مالی دانلود در سایت های غیرمجاز، ۵۰۰ میلیارد تومان، گمانه زنی شده بود. این در حالی است که در تیرماه سال جاری، مصطفی سماوات، سرپرست شبکه نمایش خانگی، اعلام کرد که گردش مالی این شبکه، سالانه حدود ٢۰۰ میلیارد تومان است. اینکه با نوسانات شرایط اقتصادی ایران این رقم چطور برخلاف افزایش قیمت همه اقلام حتی یک مداد، ۶۰۰ میلیارد تومان کم تر اعلام شده خود کافی است تا شبکه نمایش خانگی را که اتفاقا به حلال و حرام بسیار معتقد است در سایه عملکرد نامعلوم و شبه ناک مالی قرار دهد.

ابهامات تارنمای فیلیمو

چهره کلیدی و شاخص «صبا ایده» اما، فردی است به نام محمدجواد شکوری‌مقدم. شکوری‌مقدم قبل از آن‌که خودش فرد شناخته‌شده‌ای باشد، محصولات و برندهای اصلی و فرعی تحت مدیریتِ شناخته‌شده‌ای دارد. از برندهای قدیمی مانند «میهن بلاگ» و «کلوب» گرفته تا برندهای جدیدتری مانند «آپارات» و «فیلیمو» و «لنزور» که این روزها خیلی شناخته‌شده‌تر هستند. شکوری‌مقدم در یکی از معدود گفت‌وگوهای رسانه‌ای خود در سال گذشته با سایت دیجیتاتو، اعلام کرده به دنبال ساخت سریال اختصاصی برای فیلیموست. چیزی که محتوای اختصاصی فیلمیمو محسوب می‌شود. سریالی که «سبک مخاطب‌پسندی به همراه مایه‌هایی از طنز» دارد و برای فصل اول در ۲۸ قسمت ارائه می‌شود. شکوری‌مقدم پیش‌بینی می‌کند هزینه ساخت یک فصل از سریالی با کیفیت مطلوب بین ۱۰ الی ۱۴ میلیارد تومان است! این‌که آیا قرار است واقعا این سریال ساخته شود یا نه هنوز مشخص نیست، اما طبق شنیده‌های ما در جام‌جم، مجموعه جناب شکوری‌مقدم معادل تقریبی همین عدد را برای خرید حق VOD یکی از سریال‌های اخیر شبکه نمایش خانگی هزینه کرده است. روی همین حساب هم بی‌دلیل نبود که یکباره چشم ها پر شد از تعداد زیادی از بیلبوردهای شهری و برون‌شهری در پایتخت که مهران مدیری و سریال «هیولا» را تبلیغ می کردند! سریالی که طبقه گفته سال گذشته شکوری‌مقدم «سبک مخاطب‌پسند» و «مایه‌هایی از طنز» دارد و در تیتراژ پایانی آن هم از شکوری‌مقدم تشکر شده است. شاید از همین ارقام بتوانیم گردش مالی حاصل از یک سریال در فیلیمو را برآورد کنیم و در بستری گسترده تر به رقم قابل توجهی برسیم که احتمالا در این تعطیلات کرونایی بیشتر نیز خواهد شد. با این حال شکوری مقدم، کماکان از مصاحبه گریزان است و در پاسخ به تماس خبرنگار روزنامه «فراز» تنها یک خط تماس قطع شده از بخش روابط عمومی را در اختیارمان می گذارد و در پاسخ به این سوال که کرونا چه تاثیری بر گردش مالی فیلیمو داشته تنها می گوید:«برای قضاوت زود است!»

فعالیت VOD در روزهای کرونایی

به هر حال، این روزها که امکان دسترسی به تفریحاتی مانند سینما و تئاتر و تفریحاتی از این دست فراهم نبوده، این خدمات می‎تواند جایگزین خوبی باشد. به‌طوری‌که به گزارش فیلیمو، یکی از استارت‌آپ‌های ارائه‌دهنده سرویس‎های VOD، رشد ۷۴ درصدی تماشا نسبت به بازه ۱۰ روزه مشابه قبل از شروع این طرح نشان می‌دهد که تماشای فیلم یکی از مهم‌ترین اقدامات مردم برای ایجاد سرگرمی در روزهای قرنطینه است. البته هنگام استفاده رایگان از این پلت‌فرم‌ها، باید ثبت نام اولیه و بدون هزینه را انجام داده و پس از وارد شدن به پلت‌فرم‌ها، از محتوای رایگان درون آنها بهره جویید. همچنین حجم اینترنت مصرفی شما در اکثر این سرویس‌ها در صورت استفاده نکردن از VPN رایگان نیست اما نیم‌بها محاسبه خواهد شد.