سال ۹۸ ؛ سالِ جبران خسارت‌ها

در حالی در روزهای پایانی سال ۹۸ به سر می بریم که بحران‌های پی در پی از ابتدای سال برای دولت، در یک ویژگی مشترک بوده اند و آن هم تکلیف دولت به جبران خسارت‌های ناشی از حوادث بوده است. شاید کمتر سالی مانند ۹۸ وجود داشته است که دولت به دلیل حوادث متعددی مجبور به پرداخت این میزان از خسارت برای جبران ضرر و زیان‌ها شده باشد. در این‌گزارش مروری بر این حوادث و هزینه جبران خسارت دولت برای آن‌ها خواهیم کرد.

سالی که بهارش با سیل آغاز شد

روزهای پایانی اسفند ۹۷ بود که وقوع باران‌های شدید در سراسر کشور، نگرانی‌ها را از بابت ایجاد سیل بالا برد. در نهایت با افزایش بارش‌ها، زنگ خطری که به صدا در آمده بود، به وقوع پیوست. سیل تقریبا سراسر ایران را در برگرفت و خسارت‌های فراوانی هم ایجاد کرد. دولت بلافاصله دست به کار شد و وعده جبران خسارت‌های پدید آمده را داد. ۲۹ فروردین ۹۸ دکتر مهدی زارع در نشست تخصصی «مدیریت سیلاب و داده‏های مکانی» که از سوی سازمان نقشه برداری کشور برگزار شد، با اشاره به اینکه 25 الی 26 استان ایران درگیر سیل شده و بیشترین آسیب‎ها هم به استان گلستان، لرستان و خوزستان رسید، گفت: «به نظرم نزدیک به 4 میلیارد دلار خسارت به ایران وارد شده و حدود 1.5 میلیارد دلار از این خسارت به بخش کشاورزی ما بوده است.» به گفته او، در 25 استان تحت تاثیر سیل در کل کشور، حدود 16 میلیون و 300 هزار نفر تحت تاثیر این اتفاق قرار گرفته اند. برآوردها نشان از آن دارد که حدود 2 میلیون نفر نیز مستقیما آسیب دیدند. وزیر کشور نیز ۲۶ فروردین درخصوص تامین منابع اظهار داشت: «با توجه به توصیه مقام معظم رهبری و تاکید رئیس‌جمهور، همه منابع لازم برای جبران خسارات از ردیف‌های بودجه، ماده ۱۰ و ۱۲ بحران، بیمه، بانک‌ها، و در صورت نیاز استفاده از صندوق توسعه مدنظر بود و مکانیزم تعیین خسارت‌ها و ارزیابی دقیق آنها توسط دستگاه‌ها ارائه شد.»

سیل ویرانگر ابتدای سال در نهایت ۱۳ کشته و صدها مصدوم نیز بر جا گذاشت.

زلزله آذربایجان شرقی

بامداد جمعه، ۱۷ آبان (۸ نوامبر) بود که زمین‌لرزه‌ای در شمال‌غرب ایران رخ داد و تلفات و خساراتی برجای گذاشت. منابع خبری ایران بزرگی این زمین لرزه را ۵.۹ و زمان وقوع آن را حدود ساعت ۲ و هفده دقیقه بامداد به وقت محلی گزارش کرده‌اند. مرکز زمین لرزه حوالی شهر میانه مخابره شده و به گفته مقام‌های محلی، دست کم ۵ نفر در روستاهای ورنکش بخش ترکمانچای و روستای ورزقان بخش ترک شهرستان میانه جان خود را از دست داده‌اند. شمار زخمی‌ها بیش از ۳۰۰ تن مخابره شده است. در زمین لرزه ده‌ها خانه روستایی در این منطقه کاملا ویران شد.

۴ آذر، خبرگزاری دولت گزارش داد که دولت برای جبران خسارت زلزله‌زدگان ۱۱۱ میلیارد و ۵۰۰ میلیون تومان کمک بلاعوض و ۲۱۷ میلیارد و ۵۰۰ میلیون تومان تسهیلات بانکی ۴ درصد اختصاص داده است. این کمک‌های بلاعوض و تسهیلات شامل ساخت، تعمیر، خرید لوازم خانه، کمک هزینه اسکان، احداث جایگاه دامی وخدمات فنی است. پایگاه خبرگزاری دولت همچنین گفت: «بر اساس بخشنامه دولت، برای احداث هر واحد مسکونی روستایی آسیب دیده مبلغ ۱۰۰ میلیون ریال و برای تعمیر واحدهای مسکونی شهری و روستایی به ازای هر واحد ۵۰ میلیون ریال کمک بلاعوض اختصاص می یابد. همچنین کمک بلاعوض برای تامین لوازم معیشتی به ازای هر واحد ۵۰ میلیون ریال و کمک هزینه اسکان موقت برای هر واحد مسکونی روستایی ۱۰۰ میلیون ریال تعیین شده است. علاوه بر آن کمک بلاعوض برای احداث هر جایگاه دامی نیز ۵۰ میلیون ریال است. همچنین برای ساخت واحدهای مسکونی در شهر و روستا نیز به ترتیب تسهیلات بانکی ۵۰ و ۴۰ میلیون تومانی با سود ۴ درصد در نظر گرفته شده است.»

افزایش قیمت بنزین

نیمه شب ۲۴ آبان امسال بود که به ناگهان خبر افزایش سه براری حامل‌های انرژی جامعه را در شوکی بزرگ فرو برد. اگر چه این تصمیم شبانه سران سه قوه، از جنس حوادث طبیعی مانند سیل و زلزله نبود اما تاثیری که برجامعه گذاشت و در نهایت دولت را مجبور به هزینه‌های زیاد برای جبران ابعاد این تصمیم کرد، دست کمی از سیل و زلزله قبل از خود نداشت.

دولت تنها ۵ روز بعد از این تصمیم اعلام کرد که با ارایه یک بسته معیشتی جدید ماهانه مابه تفاوت افزایش قیمت ناشی از حامل‌های انرژی را به حساب شهروندان واریز خواهد کرد. بار مالی طرح معیشتی دولت در طول سال بین ۳۴ تا ۴۰ هزار میلیارد تومان بود که به گفته دولت بین دهک‌های پایین جامعه توزیع می‌شود. کمک معیشتی دولت به خانوار یک نفره ۵۵ هزار تومان، دو نفره ۱۰۳ هزار تومان، سه نفره ۱۳۸ هزار تومان، چهار نفره ۱۷۲ هزارتومان و خانوار پنج نفر و بیشتر ۲۰۵ هزار تومان در نظر گرفته شده بود و تا کنون چند مرحله نیز پرداختت شده است. مرحله اول واریز کمک معیشتی دولت از محل منابع افزایش قیمت بنزین ساعت ۲۴ دوشنبه (۲۷ آبان ماه) به صورت نقدی به حساب ۲۰ میلیون نفر واریز شد. مرحله دوم نیز (۲۹ آبان ماه) ساعت ۲۴ به حساب ۲۰ میلیون نفر دیگر واریز شد. ۶۰ میلیون نفر نز جموعا از این بسته معیشتی بهره بردند.

اما این تمام هزینه‌های دولت برای تصمیم عجولانه نیمه شب پنجشنبه نبود. با انتشار خبر، کشور در طول دو هفته، فضای ملتهبی را از اعتراضات مردمی در سراسر کشور تجربه کرد. قطع اینترنت و بعضا به خشونت کشیده شدن این تجمعات باعث وارد آمدن آسیب‌های زیاد به برخی فروشگاه‌ها و جایگاه‌های سوخت و بانک‌ها شد. ۲۰ بهمن ۹۸ بود که رئیس کل بیمه مرکزی با اشاره به حواث ابان گفت: «در اعتراضات آبان ماه نیز آن دسته از واحدهایی که تحت بیمه آشوب و بلوا بوده‌اند تحت پوشش بیمه قرار خواهند گرفت. اما اینکه هنوز پرداختی مشخصی بابت خسارت صورت نگرفته به این علت بوده که نهادی مثل بانک تاکنون خود به جمعبندی در مورد خسارت‌ها نرسیده است. وقتی آنها جمع‌بندی خود را اعلام کنند بیمه خسارت‌ها را پرداخت خواهد کرد.» او در نهایت جمع کل خسارت ها را ۲۰ میلیارد تومان اعلام کرد. همچنین خسارت‌های جانی زیادی در این حوادث به وقوع پیوست که تا کنون منابع رسمی آماری از شمار جان باختگان نیز ارایه ندادند اما به گفته منابع غیر رسمی صد‌ها نفر نیز جان خود را از دست داده‌اند.

ترور سپهبد شهید قاسم سلیمانی

خبر بامداد ۱۳ دی ماه ۹۸ جهان را در شوکی عظیم فرو برد. ترور فرمانده سپاه قدس ایران، سردار شهید قاسم سلیمانی در نزدیکی فرودگاه بغداد توسط آمریکا خبری بود که به سر خط اخبار دنیا رفت. پس از بازگشت پیکر شهید سلیمانی و انجام برخی مراسم پراکنده در سراسر کشور، در نهایت مراسمی در کرمان، زادگاه ایشان برای خاکسپاری انجام شد. اما این مراسم نیز با شوکی بزرگ صفحه رسانه‌ها را از خبری تلخ پر کرد. جان باختن ده‌ها نفر در مراسم تشییع بر اثر فشار جمعیت، بار دیگر کشور را در سوگی بزرگ فرو برد. به گفته پیرحسین کولیوند، رییس سازمان اورژانس کشور، ۳۵ مرد و ۲۱ زن در این حادثه جان خود را از دست داده‌اند. آقای کولیوند تعداد مصدومان را ۲۱۳ نفر اعلام کرد. پیشتر عباس آمیان، مدیرکل پزشکی قانونی استان کرمان تعدادی کشته‌های مراسم تشییع قاسم سلیمانی را بیش از ۵۰ نفر اعلام کرده بود همچنین در این حادثه.۲۱۳ زخمی شدند. در نهایت براساس اظهارات رئیس کل بیمه مرکزی، شرکت بیمه ایران ۲.۸ میلیارد تومان را برای جان‌باختگان مراسم تشییع سردار قاسم سلیمانی در نظر گرفت تا این حادثه نیز هزینه دیگری را برای جبران خسارت پدید آورد.

سقوط هواپیمای اوکراینی

یک فروند هواپیمای مسافری بوئینگ ۸۰۰-۷۳۷ متعلق به شرکت هواپیمایی اوکراین صبح روز چهارشنبه ۱۸ دی ماه سقوط کرده که در ادامه مشخص شد این هواپیما در اثر خطای انسانی از سوی پدافند هوایی کشور مورد اصابت قرار گرفته است. حدود ۱۷۶ مسافر و خدمه در این هواپیما بودند که ۱۳۲ نفر آن‌ها ایرانی و مابقی از کشورهای دیگر بودند که تهران را به مقصد کی‌یف ترک کرده بود که در حوالی پرند دچار حادثه شد. پس از کاهش التهابات سیاسی ناشی از این حادثه، رفته رفته زمزمه‌هایی از سوی مقامات بین المللی مبنی بر میزان جبران خسارت ایران برای این حادثه شیده شد. مساله‌ای که با توجه به ابعاد فنی و حقوقی ماجرا محاسبه‌ای پیچیده دارد. غلامعلی جهانگیری، معاون بیمه مرکزی میزان خسارت را بین ۱۰۰ تا ۱۵۰ میلیون دلار تخمین زد اما به گفته کارشناسان، با توجه به لزوم جبران خسارت‌های معنوی بازماندگان، رقم این خسارت بسیار بیشتر از این میزان خواهد بود.

سیل سیستان و بلوچستان

۲۲ دی ۹۸ اما بار دیگر سیلی ویرانگر استان سیستان و بلوچستان را درگیر بحرانی تازه کرد. رئیس بیمه مرکزی در خصوص این حادثه که در دی ماه در استان سیستان و بلوچستان اتفاق افتد گفت: «در سیل اخیر چابهار به دلیل اینکه تعداد بسیار کمی از واحدهای مسکونی تحت پوشش بیمه بودند متاسفانه تا به حال ۱۶ میلیارد ریال برآورد شده است که خسارت بپردازیم»

محدودیت دسترسی به روستاها برای کمک رسانی و ویرانی بسیاری از خانه‌ها در این استان از آسبب‌های سیل اخیر سیستان و بلوچستان بود.

حالا کرونا…

حدود سه هفته پیش بود که رسما اعلام شد که پای ویروس کرونا به ایران نیز رسیده است. این شاید آخرین حادثه یا بحران اقتصادی کشور در سال ۹۸ است که در میانه آن بسر می‌بریم. بحرانی تازه و بی سابقه که درباره ابعاد اقتصادی آن و خسارت‌های احتمالی که بر پیکره اقتصاد کشور بر جا می‌گذارد، هنوز تخمینی دقیق وجود ندارد. تا کنون اما آن چه مسلم است خانه نشین شدن میلیون‌ها نفر از مردمی است که برای کسب و کارهای کوچک خود به بازار شب عید امید بسته بودند. دولت اگرجه هنوز از طرح خود برای جبران خسارت‌های ناشی از کرونا به طو کامل رونمایی نکرده است اما در اولین گام‌های خود فعلا از ارایه بسته جدید معیشتی برای افرادی که فاقد درامد ثابت هستند، رونمایی کرده است.

دولت سال ۹۸ را در حالی به پایان می‌برد که به راحتی می‌توان به آن لقب سال جبران خسارت‌ها داد. خسارت‌هایی که گاهی از طبیعت به کشور وارد شد و گاهی نیز از بطن تصمیم‌هایی شتاب زده.