دلهره اقتصادِ پساکرونا

با ادامه بحران شیوع ویروس کرونا، نگرانی‌هایی درباره وضعیت اقتصاد پس از پایان این بیماری در بین صحبت‌های کاربران شبکه‌های اجتماعی به چشم می‌خورد؛ اینکه با وجود نرخ بالای تورم و کاهش فروش نفت برای معیشت و سفره مردم چه اتفاقی خواهد افتاد. جمشید پژویان، استاد اقتصاد دانشگاه علامه‌طباطبایی در این‌باره به «فراز» می‌گوید: «نگرانی افراد برای این موضوع به‌جاست. انتظار می‌رفت که اقتصاد ایران در سال 99 همچنان سیر نزولی داشته باشد اما در اینجا شدت سیر نزولی و افرایش قیمت کالاها اهمیت پیدا می‌کند.»

در آستانه نوروز 99 درحالی که بسیاری از کسب‌وکارها در انتظار رونق کسب درآمد هستند چراکه گردش مالی از یکی دو ماه قبل از آغاز سال نو و مدتی بعد از پایان تعطیلات نوروزی در اقتصاد ایران افزایش می‌یابد اما امسال خبری از این رونق نوروزی نیست. فعالیت‌های اقتصادی در حالی با شیوع ویروس کرونا در تنگنا قرار گرفته که قبل از وقوع این بحران نیز، اقتصاد ایران با وجود تحریم‌های آمریکا با رکود و نرخ بالای تورم مواجه بود. نهادهای اقتصادی بین‌المللی و داخلی نیز پیش‌بینی کرده بودند که نرخ تورم ایران در سال آینده 40درصد خواهد بود.

سخت‌ترین دوران در راه است؟

حالا با گسترش بیماری کرونا ابعاد رکود اقتصادی ایران بزرگتر از گذشته به‌نظر می‌رسد تا جایی که برخی کاربران در شبکه‌های اجتماعی از ماه‌های آینده کشور اظهار نگرانی می‌کنند. با تعطیلی کسب‌وکارها و قدرت کم دولت برای حمایت از آن‌ها همزمان با ادامه رکود و نرخ بالای تورم، ترسیم آینده اقتصاد ایران را نگران‌کننده‌تر کرده است به‌طوری که برخی اقتصاددانان یکی از سخت‌ترین دوران را در سال آینده برای کشور متصور شده‌اند.

یک استاد اقتصاد دانشگاه در این‌باره می‌گوید: «در مدت سال‌های طولانی به‌ویژه در سال‌های اخیر ایران با تحریم‌های بین‌المللی دست به گریبان بوده به‌طوری که مدام از طبقه متوسط جامعه کم شده و به طبقه فقیر اضافه شده است.»

به اعتقاد پژویان «وسیع شدن دامنه طبقه فقیر جامعه به مرور رخ داده به این معنا که اگر میزان خرید خوراکی و غیرخوراکی مردم زیاد بوده اما اثر خود را گذاشته چراکه قرار نبوده و نیست به یک‌باره همه‌چیز قطع شود. حجم و طبقه‌بندی اقشار در تقسیم‌بندی بودجه خانوار نشان می‌دهد که در طی سال‌ها چگونه درآمدها به سمت پایین و پایین‌تر حرکت کرده چراکه وضع اقتصاد ایران وخیم و وخیم‌تر شده است.»

همین الان آثار اقتصادی کرونا قابل مشاهده است

این اقتصاددان با اشاره به «شیوع ویروس کرونا و تاثیر آن بر اقتصاد جهانی» توضیح می‌دهد: «در چنین وضع اقتصاد ایران، حالا این بیماری می‌تواند اوضاع را وخیم‌تر کند که البته همین الان نیز آثار اقتصادی کرونا قابل مشاهده است. گذشته از قربانیان این بیماری، رفتار مردم به‌گونه‌ای است که انگار انتظار قحطی دارند و باید به فروشگاه‌های مواد غذایی هجوم ببرند. از طرفی، قیمت‌ مواد خوراکی و بهداشتی به شدت افزایش داشته که تداوم این وضع، صدمات زیادی به بار می‌آورد.»

به گفته پژویان «میزان این صدمات بستگی به طیفی دارد که این ویروس می‌تواند بر جامعه بگذارد. خیلی‌ها انتظار دارند با گرم شدن هوا، فعالیت ویروس کمتر شود و با کاهش توان انتقال و واگیری آن در تابستان ریشه‌کن شود مثل شیوع ویروس‌های قبلی اما نکته مهم در این مواقع این است که مردم زمینه‌های دفاعی را فراهم می‌کنند تا از این وضعیت آسیب کمتری ببینند و به‌طور طبیعی دولت‌ها هم فکری برای این شرایط بحرانی می‌کنند به‌ویژه برای کسب‌وکارها تا اقتصاد به یک‌باره فرو نپاشد.»

نه برنامه‌ریزی نه منابع کافی

این استاد اقتصاد دانشگاه علامه‌طباطبایی معتقد است: «این تفکر دولت‌ها برای جلوگیری از وخیم شدن اوضاع اقتصادی درحالی است که اقتصاد ایران از این منظر دچار ضعف است چراکه دولت نه‌تنها توانایی برنامه‌ریزی مناسب را برای این حوزه نداشته و ندارد که منابع کافی نیز برای حمایت از مشاغل ورشکسته و فعالیت‌های اقتصادی وجود نداشته است از همین‌رو به‌شدت آسیب دیده‌اند.»

پژویان سخنان خود را این‌گونه جمع‌بندی می‌کند: «واضح است که اوضاع اقتصاد کشور مطلوب نبوده که حالا نگرانی از این بابت باشد که با کمی بد شدن اقتصاد چه اتفاقی برای معیشت مردم خواهد افتاد. حالا نگرانی‌ها درباره اقتصاد در سال 99، شدت فشارهای مالی بر اقتصاد ایران و بر زندگی مردم است که در ماه‌های آتی باید دید دولت چه برنامه‌ای برای این وضعیت خواهد داشت.»

با همه این‌ها چندی پیش مرکز آمار ایران گزارش عملکرد اقتصاد ایران در ۹ ماهه سال ۹۸ را منتشر کرد. براساس این گزارش پیش‌بینی شده بود که نرخ رشد تا پایان امسال، اندکی مثبت خواهد شد و رکود به پایان خواهد رسید اما این کورسوی امید به عملکرد اقتصاد ایران در فصل پایانی سال، چندان دوامی نیافت چراکه به یک‌باره ویروس کرونا پا به ایران گذاشت و همه معادله‌ها را بهم زد. اتفاقی که حالا نگرانی‌ها را با وجود تداوم رکود و تحریم‌ها، در آغاز سال نو بیشتر و بیشتر کرده است.