جوجه کُشی برای تنظیم بازار

همه چیز از یک اشتباه محاسباتی آغاز شد. عرضه‌کنندگان مرغ با پیش بینی رونق بازار شب عید و ایام ماه رمضان، پیش از ورود کرونا به ایران، چند میلیون قطعه جوجه بیشتر وارد بازار کردند. کرونا اما خواب صنعت مرغداری را آشفته کرد و حالا انتشار ویدیوهایی از زنده به گور کردن جوجه‌های یک روزه، حسابی جنجال به پا کرده است.

کاهش تقاضا، آغاز بحران

۵ فروردین ماه امسال بود که با روشن شدن آثار کرونا بر بازار، عظیم حجت، عضو هیئت مدیره اتحادیه مرغداران گوشتی کشور در گفت‌وگو با باشگاه خبرنگاران، از افت چشمگیر قیمت مرغ در بازار خبر داد و گفت: «با گسترش ویروس کرونا و ازدیاد عرضه در برابر تقاضا در اولین روز کاری شوک عجیبی به بازار مرغ وارد شد که استمرار قیمت فعلی کمر تولیدکننده را می‌شکند.»

ماجرا اما به چند عامل مربوط بود. از دست دادن بسیاری از بازار‌های مصرف به سبب برگزار نشدن مراسم عروسی، مهمانی و مسافرت و کاهش تقاضای مردم برای خرید گوشت مرغ باعث شد تا عرضه محصولات از تقاضا پیشی بگیرد و در نتیجه، قیمت مرغ کاهش چشم گیری پیدا کند. این کاهش قیمت اما در حالی رخ داد که تولید کنندگان از قبل هزینه خرید جوجه‌های یک روزه و سایر هزینه‌های تولید را به امید بازگشت سرمایه و سود در بازار شب عید، انجام داده بودند.

بنابر آمار، میزان جوجه ریزی نسبت به سال‌های قبل حداقل ۱۵ میلیون قطعه بالاتر است که این امر در کنار فراگیر شدن کرونا، تعطیلی مهمانی و لغو سفر را عامل اصلی زیان انباشت مرغداران دانست. ۱۸ فروردین امسال نیز نایب رئیس کانون انجمن صنفی مرغ گوشتی، گفت: «در یک ماه گذشته ۳۲۵ هزار تن مرغ با چهار هزار تومان ضرر در هر کیلوگرم، در بازار عرضه شده است که این به معنی تحمل ۱۲۰۰ میلیارد ضرر به مرغداران است.» حبیب اسدالله نژاد در این خصوص، تاکید کرد: «بر اساس پیش بینی‌های انجام شده برای عید امسال، میزان جوجه ریزی در مرغداری های کشور به صورت دستوری ۱۵ درصد افزایش یافت و میزان تولید را بالا برد و از ۱۲۰ میلیون قطعه به ۱۴۰ میلیون قطعه رسید.» غلامعلی فارغی، عضو اتاق بازرگانی و از فعالان صنعت مرغداری نیز طی مصاحبه‌ای در بیستم فروردین ماه سال جاری گفت که «در دو ماه گذشته تحت تاثیر شیوع ویروس کرونا، میزان مصرف مرغ در کشور حدودا ۳۰ درصد کاهش یافته است.»

اما انجمن صنفی مرغداران تقصیر را متوجه دولت می‌داند و معتقد است اشتباه محاسباتی مرغ داران به خاطر میل به سود بیشتر نبوده و برنامه ریزی وزارت جهاد کشاورزی، باعث جوجه ریزی مازاد شده است: «بخشی از زیان ناشی از برنامه‌ریزی غلط بود که وزارت جهاد کشاورزی سال گذشته ابلاغ کرد به منظور تنظیم بازار میزان جوجه‌ریزی باید از ۱۲۰ میلیون قطعه به ۱۴۰ میلیون قطعه برسد.» تخمین از ضرر و زیان مرغداران اما متفاوت است. به گفته کارشناسان، در فصل زمستان مرغداران، متوسط ۲ هزار تومان در فروش هر کیلو مرغ متضرر شدند که با توجه به جوجه ریزی ماهانه ۳۹۰ میلیون قطعه، رقمی معادل ماهانه ۵۳۰ میلیارد تومان متضرر شدند. نایب رئیس کانون انجمن صنفی مرغداران گوشتی در این باره گفته که: «می‌توان این گونه بیان کرد که در چهار ماه اخیر صنعت مرغداری متحمل زیانی بیش از ۱۷۰۰ میلیارد تومان شده است.»

اما پیش از آن که ویدیو‌های زنده به گور کردن جوجه‌های یک روزه در فضای مجازی و رسانه‌ها خبر ساز شود، انتقادات از دولت به دلیل حمایت نکردن از مرغداران بالا گرفته بود. دولت برای مقابله با خسارات‌ ناشی از شیوع ویروس کرونا به کسب و کار‌ها یک بسته ۱۰۰ هزار میلیارد تومانی در نظر گرفت که بررسی‌ها نشان داد در دسته بندی‌های دولت برای صنوفی که از شیوع ویروس کرونا آسیب دیده اند، نام مرغداران و فعالان این حوزه به چشم نمی‌خورد.

البته «مرتضی رضایی»، معاون امور دام وزارت جهاد کشاورزی طی مصاحبه‌ای در ۲۴ فروردین ماه سال جاری گفت: «تسهیلاتی به مرغدارن متضرر با تعویق یک ساله در پرداخت در نظر گرفته‌ایم تا بتوانند زیان‌های وارده را جبران کنند.»راهکار دیگر دولت، کاهش تعرفه‌های صادراتی بوده است. راه حلی که حبیب اسدالله نژاد، نایب رئیس کانون انجمن صنفی مرغداران گوشتی درباره آن گفت: «اینکه دولت تعرفه صادرات مرغ را کاهش داده در شرایط فعلی کمکی به وضعیت مرغداران نمی‌کند ما برای برون رفت از شرایط فعلی نیاز به راهکار کوتاه مدت داریم.»در واقع بسیاری از اقدامات دولت و نقد‌هایی که به آن وارد می‌شد، در فوری نبودن حل بحران مرغداران توسط دولت بود.

حالا با کاهش قیمت مرغ، مصرف کنندگان را نیز تا حدی خوشحال کرده است، بررسی‌ها اما نشان می‌دهد که در بلند مدت با پایان شیوع ویروس کرونا، تقاضا برای گوشت مرغ نیز افزایش خواهد یافت که این مورد نیز در کنار کاهش عرضه مرغ، شیب افزایش قیمت مرغ را تندتر خواهد کرد.

جنجال زنده به گور کردن جوجه‌ها

پس از انتشار ویدیو‌هایی از زنده به گور کردن جوجه‌های یک روزه، سید نظام الدین موسوی، نماینده مجلس در یک توییت نوشت: «نمی‌دانم کشتن میلیون‌ها جوجه برای تنظیم بازار در کشور ما مسبوق به سابقه است یا نه؟ اما اگر در نظام‌های لیبرال-سرمایه داری برای حفظ منافع اقتصادی نه تنها کشتن جوجه که کشتن انسان هم مجاز است، در فرهنگ اسلامی و ایرانی به ما یاد داده‌اند که قطع بی دلیل یک درخت هم حرمت دارد.»

اشاره آقای موسوی اما به انتشار تصاویر و ویدیو هایی بود که در سراسر کشور بسیاری از تولید کنندگان، اقدام به معدوم کردن جوجه‌های یک روزه خود کردند. محمدرضا صدیق پور، دبیر انجمن تولیدکنندگان جوجه یکروزه به خبرگزاری ایسنا گفته «دستور ستاد تنظیم بازار برای افزایش تولید یکی از دلایل این مشکل بوده است.» آقای صدیق پور همچنین تاکید کرده «برنامه ریزی تولید جوجه یکروزه گوشتی بر اساس مصوبات ستاد تنظیم بازار سبب شد حداقل ۱۰ درصد جوجه یکروزه بیش از نیاز تولید شود.»

رضایی، معاون تولید دام وزارت جهاد نیز در گفتگو با شبکه خبر درباره این اقدامات گفت: «قرار بود تخم مرغ نطفه دار قبل از تبدیل به جوجه کاهش پیدا کند قبل از اینکه جوجه شود.»

اما ماجرا ظاهرا دو وجه دیگر هم داشت. از یک سو گفته شده است که اقدام تولیدکنندگان مبنی بر معدوم کردن جوجه‌های یک روزه با هدف گرفتن بیمه از دولت است تا بخشی از خسارت‌های آن‌ها جبران شود. در واقع کشتن جوجه‌های مازاد، سود بیشتری از حفظ و نگهداری آن‌ها دارد. از سوی دیگر، مساله افزایش قیمت سویا و نهاده‌های دامی نیز از دیگر دلایل این اقدام خوانده شده است.

به نظر می‌رسد جنجال معدوم کردن میلیون‌ها جوجه یک روزه زنده توسط تولید کنندگان، راه میانبری بوده که از همان اشتباه محاسباتی پیش از عید آغاز شده است. حالا که جوجه ریزی مازاد انجام شده است و تقاضا برای خرید مرغ پایین آمده و قیمت نیز بالا رفته است، مرغداران با از بین بردن جوجه‌های مازاد، هم عرضه را کم می‌کنند، هم تقاضای بازار را تحریک می‌کنند و هم در نتیجه، قیمت را بالا نگه می‌دارند.

راهکار چیست؟

حبیب اسدالله نژاد، نایب رئیس کانون انجمن صنفی مرغداران گوشتی راهکار اساسی برای برون رفت از این وضعیت را ورود جدی پشتیبانی امور دام در امر خرید تضمینی دانست و به تابناک گفت: «ورود جدی پشتیبانی امور دام در بحث خرید مازاد مرغ و بدون محدودیت از مرغداران و توزیع مرغ در سبد کالای خانوار و قشرهای آسیب‌پذیر راهکاری مناسب در جهت رفع بحران صنعت است.»

یکی دیگر از راهکار‌های اساسی، کاهش هزینه‌های مرغداران از جمله هزینه‌های مربوط به نهاده‌های دام و طیور می‌باشد. در چند وقت اخیر، قیمت نهاده‌های دام و طیور همچون ذرت، ریزمغذی‌ها و سویا به شدت افزایش یافته است. پشتیبانی امور دام می‌تواند با توزیع به موقع نهاده‌ها اقدام مثبتی در راستای کاهش قیمت آن‌ها انجام دهد. فعالان این صنعت خواستار این بوده اند که هر هفته حوالجات نهاده‌های دامی از سوی شرکت پشتیبانی امور دام اعلام شود تا قیمت‌ها در بازار کاهش یابد.