موزه های پایتخت در سراشیبِ بحران مدیریت

بیتا محسنی_ شیوع کرونا تا امروز دست کم 124 کشور را درگیر خود کرده و اقتصاد آن ها را از نفس انداخته است. در ایران نیز این ویروس، بلای بلند مدت بسیاری از مشاغل از جمله اصناف مربوط به فرهنگ و گردشگری کشور شده و هنوز هم در اکثر نقلاط ایران سرنوشت مراکز فرهنگی و تاریخی ازجمله موزه‌ها مشخص نیست. در این میان و بنا بر اعلام وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی ایران، با شیوع کرونا نزدیک به ۱۳ هزار راهنمای گردشگری شغل خود را از دست داده‌اند در حالی که بسیاری از آن ها حتی بیمه هم نداشتند! همچنین طبق طبق اخبار منتشر شده، دولت با درخواست این وزارتخانه برای اختصاص 3800 میلیارد تومان برای جبران خسارت ناشی از شیوع کرونا و آسیب به کسب و کارهای مرتبط با صنعت گردشگری موافقت نکرده و وام 12 درصدی را جایگزین آن کرده است! ولی تیموری، معاون گردشگری وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی کشور در همین رابطه به ایسنا گفته که 16 میلیون تومان وام به ازای هر شخص و با نرخ سود 12درصدی اختصاص می یابد که البته دوره بازپرداخت آن دو سال است.

نفس گردشگری ایران به شمارش افتاد!

بر اساس برآوردهای رسمی، صنعت گردشگری در ایران پس از شیوع ویروس کرونا با ۱۰۰ درصد خسارت مالی مواجه شده است؛ صنعتی که تعداد شاغلان مستقیم آن حدود ۸۰ هزار نفر است. از طرفی ، در پی رد درخواست تسهیلات ۳۸۰۰ میلیارد تومان برای جبران مافات که در سطرهای قبل به آن اشاره شد، علی اصغر مونسان، وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی اذعان کرده است که در صورت تخصیص پیدا نکردن این مبلغ برای جبران بخشی از خسارت‌های گردشگری، شاهد سیل عظیمی از بیکاری در سال جهش تولید خواهیم بود. در این میان و در حالی که فعلا برآورد دقیقی از میزان خسارات در بخش گردشگری و صنایع وابسته در دست نیست، وزارت میراث فرهنگی زیان مالی فقط دو بخش هتلداری و دفاتر خدمات مسافرتی را حدود ۴ هزار میلیارد تومان برآورد کرده است. همچنین جامعه هتلداران ایران اعلام کرده که به دلیل بسته شدن مراکز اقامتی، تا نیمه فروردین بیش از ۳ هزار میلیارد تومان از شیوع کرونا به هتل و هتل آپارتمان های ایران خسارت وارد شده است.

برگزاری جلسات، برای راهبرد معضلات اما بی ثمر!

با شیوع گسترده کرونا و بحران نفس گیر ایجاد شده در صنعت گردشگری، مسئولان و متولیان این حوزه، ناچار به برگزاری یک نشست تازه با حضور معاون اول رئیس‌جمهور شدند. هرچند پیش ‌از این در جلسه هیئت دولت، رئیس‌جمهور نحوه حمایت از اماکن و فضاهای گردشگری در دوره تعطیلی ناشی از کرونا را تعیین کرد و قرار بود وزارت میراث فرهنگی نسبت به استمهال یا بخشودگی کامل اجاره‌بهای این اماکن در طول دوره تعطیلی فوق یا افزایش دوره بهره‌برداری حسب شرایط چارچوب واگذاری پس از تأیید کارگروه ذی‌ربط در آن وزارتخانه اقدام کنند! در این نشست اما درخواست تخفیف همان 38 هزار میلیارد ریال برای جبران خسارت‌های ناشی از ویروس کرونا به شاغلان حوزه میراث فرهنگی و گردشگری و صنایع‌دستی مطرح شد که ۳۰ درصدآن به‌صورت بلاعوض و ۷۰ درصد آن به‌صورت تسهیلات بود.گویا این چانه زنی برای میزان پرداخت خسارت به صنعت گردشگری هنوز هم بین متولیان این حوزه و دولت ادامه دارد و این در حالی است که با گذشت هرروز از تعطیلی مشاغل مرتبط با این حوزه، بر میزان خسارت آن افزوده می شود!

اصلاح مدیریت موزه ها پس از 15 سال!

در این نشست که از اساس با هدف دیگری برگزار شده بود، موارد دیگری هم مطرح شد که مهم ترین آن مربوط به طرح اصلاح آیین‌نامه هیات‌امنایی شدن ۲۱ مجموعه ملی موزه‌ای بعد از ۱۵ سال است. البته باید اضافه کرد که طبق ماده ۵ قانون تشکیل سازمان میراث فرهنگی صنایع‌دستی و گردشگری که در مهرماه سال ۸۳ به تصویب مجلس وقت رسید، این اجازه داده شد تا نگهداری و اداره موزه‌ها، اماکن و محوطه‌های تاریخی و موزه‌ها به هیات‌امنا واگذار شود و جالب است که پس از گذشت 16 سال و عوض شدن چند دولت و ده ها مدیر، به تازگی بر این اجازه جامه عمل پوشیده شد! البته به گفته علی‌اصغر مونسان، وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی، هدف اصلی از اصلاح این آیین‌نامه فراهم کردن زمینه برای تشکیل سریع هیئت‌امنای واحد و متمرکز در وزارتخانه زیر نظر وزیر برای مجموعه‌های ملی بیست‌ویک گانه است که پیش‌ازاین در نشست شورای عالی میراث فرهنگی و گردشگری در ۱۶ آذر سال ۹۸ با تأیید رسیده است.

چالش ها و ابعاد تازه یک تصمیم کهنه!

شاید اصلی ترین چالشی که این تصمیم را 16 سال به تعویق انداخت، سابقه ناموفق هیات‌امنایی شدن برخی سازمان‌ها در کشور باشد که در سایه انتصاب برخی افراد غیر متخصص و ناکارآمد در حوزه مربوط، این سازمان ها را با بحران مدیریتی رو به رو کردند. گویا یکی از اصلی ترین اهدافی که باعث محقق شدن مدیریت هیات امنایی موزه های کشور پس از شانزده سال و آن هم در این برهه زمانی شد، امکان دریافت حمایت مالی از علاقمندان و فعالان در میراث فرهنگی است که بیراه نیست اگر آن را کمکی برای جبران خسارات ناشی از کرونا در این حوزه در نظر بگیریم! در واقع به لحاظ قانونی در شرایط بحرانی امکان دریافت کمک مالی از خیرینی که قصد کمک به محوطه‌های تاریخی مانند تخت جمشید، پاسارگاد، شوش که امکان مرمت و حفاظت از آن ها را در مقابل بحران‌ها داشتند، فراهم نبود که با اجرایی شدن این آیین نامه امکان آن حاصل شد. البته این درآمدهای غیر دولتی پس از واریز به حساب‌های دولت و نزد خزانه دولت برای اداره و نگهداری به خود این مجموعه ها بازمی گردد. البته عده ای این عمل را شانه خالی کردن دولت از جبران خسارات ناشی از کرونا می دانند، گویی دولت مسئولیت را بیش از خود بر دوش مردم نهاده است. احتمالا در ادامه و با توجه به تصمیم دولت مبنی بر اجرای طرح هیئت امنایی شدن در صورت موثر واقع شدن، این روند هم به نام دولت تمام می شود و هم به کام دولت؛ چرا که ازیک سو مسئولیت دولت در قبال حمایت مالی و گرداندن موزه ها کمتر می شود و از سوی دیگر این طرح موفقیت آمیز یکی از نقاط مثبت کارنامه کاری دولت به دلیل اجرای آن خواهد شد!