چالشِ قاچاق و فروش از درِ «خروج»!

شاید بتوان گفت که مهم ترین غافلگیری سینمای ایران در ابتدای سال ۹۹ به بحث اکران آنلاین فیلم «خروج»، واپسین ساخته ابراهیم حاتمی کیا بازمی گردد که از روزهای پایانی فروردین سال جاری و با بلیت ۱٢ هزار تومانی در شبکه های اینترنتیِ فیلیمو و نماوا نمایش داده شد. اما درست در روزهای اول اکران مجازی این فیلم و همان زمانی که بسیاری، پیش قدم شدن اوج در یک اقدام شبیه به نت فیلیکس را جشن می گرفتند، خبر انتشار نسخه غیرمجاز «خروج» در فضای مجازی و ماهواره ها منتشر شد و احتمالا همان افراد را به این فکر فرو برد که برای نت فیلیکس شدن بیش از پیش قدم بودن یک نهاد، ابتدا امنیت بالای سخت‌افزاری سامانه‌های عرضه فیلم و مهم تر از آن ایجاد فرهنگ مصرف یک محصول فرهنگی مطرح و مهم است!

چالشِ فروش و پرسش پیرامون تقسیم سهم!

البته عوامل فیلم سینمایی «خروج»، از اکران اینترنتی و میزان فروش آن ناراضی هم نیستند. در همین راستا محمد ذوقی، مدیر روابط عمومی سازمان اوج در گفت‌وگو با برنامه رادیویی «پشت صحنه» درباره منطق اقتصادی اکران اینترنتی این فیلم گفته است که هزینه تولید این فیلم ۹ میلیارد تومان شده بود و اگر کرونا نبود و قرار بود فیلم در سینما اکران شود، فیلم نهایتا حدود ۱۲ میلیارد می‌فروخت که از این رقم یک سوم آن یعنی حدود ۴ میلیارد نصیب فیلمساز می‌شد. در این میان پرسش مهمی که پیرامون اظهارات ذوقی مطرح می شود این است که اگر قیمت نهایی بلیت سینما در سال گذشته ۱۲ هزار تومان بود، این ۱۲ هزار تومان بین سینمادار، تهیه کننده و پخش کننده اثر تقسیم می شد. در شرایطی که فیلم خروج در وی اودی عرضه می شود این ۱۲ هزار تومان بین چه کسانی تقسیم می شود؟ اگر قیمت بلیت سینما ۱۲ هزار تومان بود، هزینه های جاری سینما هم در آن لحاظ شده بود. حال قیمت ۱۲ هزار تومان بلیت فیلم برای نمایش آنلاین بر چه اساسی طراحی شده است؟! اوج گویا در این رابطه سکوت کرده است!

چاله ای که عوامل فیلم خروج آگاهانه در آن پریدند!

تهیه کننده فیلم سینمایی «خروج» اما در همان مصاحبه، نکته عجیبی را مطرح می کند و در پاسخ به این سوال که با وجود بدیهی بودن مساله قاچاق فیلم در اکران این چنینی، با چه منطقی فیلم را در اینترنت اکران کرده است ، تاکید می کند که : «ما می‌دانستیم فیلم قاچاق می‌شود و آمادگی آن را داشتیم و از این اتفاق تعجب نکردیم. اما در اکران اینترنتی حداقل ۷۰درصد فروش در vod ها به فیلمساز می‌رسد. یعنی اگر ۵۰۰ هزار نفر این فیلم را با قیمت بلیت ۱۲ هزار تومانی ببینند، بیش از ۴میلیارد تومن نصیب ما می‌شود!» گویی عوامل این فیلم برخلاف عوامل بسیاری از فیلم های منتشر شده به صورت قاچاق، چندان اولویت مالی برایشان مطرح نبوده و از طرف دیگر سازمان اوج نیز فشار ناشی از ضرر احتمالی را برای فیلمساز تا حد معقولی سرشکن کرده است چرا که به زعم آن ها «حتی اگر فروش آن‌چنانی هم نداشته باشیم باز هم به موفقیت رسیده‌ایم؛ چون ما دو اتفاق مهم را رقم زدیم. یکی اینکه مسئولیت اجتماعی خود را در ایام کرونا انجام دادیم و دوم یک اتفاق جدیدی که در دنیا رایج است را در ایران خلق کردیم!» با این حال «خروج» در چند روز اول اکران توانست به فروش نزدیک به دو میلیارد برسد و بیش از ۴۰ هزار بلیت را نیز برای اکران آنلاین خود به فروش برساند.

قاچاق فیلم؛ سرباز کردن یک زخم کهنه!

اما علیرغم تجربه عوامل فیلم «خروج»، انتشار غیرمجاز و قاچاق شدن نسخه اصلی فیلم ها، زنگ خطرِ سربازکردن احتمالیِ یک زخم کهنه را در گوش بسیاری از اهالی سینما به صدا در می آورد؛ زنگ خطری که یادآورِ خاطراتی تلخ، از رنج نامه ای در بابِ قاچاق فیلم از سال های دور است؛ خاطراتی که از سال ۶٩ آغاز و در انتهای دهه هشتاد به اوج داستانش رسید. روایت تلخ قاچاق فیلم نخستین بار در سال های پایانی دهه شصت کلید خورد. زمانی که نسخه غیرقانونی و کپی وی‌اچ‌اس فیلم هایی مانند «شب‌های زاینده‌رود» و «نوبت عاشقی» در سال ۶٩ «آدم برفی» ساخته داوود میرباقری در سال ٧٢ و «زیر درختان زیتون» عباس کیارستمی در سال ٧٢ منتشر شد. آن سال ها، سینما در منگنه بعضی از ارگان های تندرو گرفتار بود و این نسخه های غیرمجاز درواقع نسخه های اکران نشده، اکران ناقص (از پرده پایین کشیده شده) و یا سانسور شده ای بودند که کم کم جای خود را در بازار غیررسمی باز، در ادامه به عنوان «نسخه اصلی و بدون سانسور» فیلم ها بین مردم عادی فراگیر و به تدریج به ثبات رسیدند. آتشِ این بازار غیر رسمیِ قاچاق اما طی سال های بعد نه تنها خاموش نشد بلکه شعله ور تر هم شد چراکه فیلم هایی نظیر «طعم گیلاس» عباس کیارستمی محصول سال ٧۶، «مصایب شیرین» علیرضا داوود نژاد محصول سال ٧٧، «شوکران» بهروز افخمی محصول سال ٧٧، «دایره» جعفر پناهی محصول سال ٧٨ ، «شور عشق» نادر مقدس محصول سال ٧٩، «مارمولک» کمال تبریزی محصول سال ٨٢، «طلای سرخ» جعفر پناهی محصول سال ٨٢، «میهمان مامان» داریوش مهرجویی ٨٢ ، «کما» آرش معیریان محصول سال ٨٢ ،«مکس» سامان مقدم محصول سال ٨۴ ، «یک بوس کوچولو» بهمن فرمان آرا محصول سال ٨۴ و «سنتوری» داریوش مهرجویی محصول سال ٨۶ در ورطه این بحران گرفتار شده و سازندگان خود را متضرر کردند.

شیوه درز پیدا کردن نسخه اصلی فیلم ها

بعد از پخش شدن نسخه روی پرده ای یا «نسخه بازبینی» فیلم «مارمولک» که به وضوح صدای خنده تماشاگران در سالن نیز در آن حس می شد، در گزارشی که در همان سال ها به چاپ رسید مشخص شد که نسخه اصلی و با کیفیت این فیلم هم، بعد از بردن نسخه اصلی در سینمای مشهد به وسیله گروه‌های ناشناس با وجود تأیید فیلم از سوی شورای تأمین این شهر ناگهان سر از بساط دست فروش ها درآورد؛ فیلمی که به دلیل موضوع حساس و واکنش های متقابل، پس از بیست روز و علیرغم فروش بالای ٧۰۰ میلیون تومانش در نوروز ٨٣ از پرده سینما پایین کشیده شده بود! این معضل کماکان ادامه داشت تا اینکه در نوروز سال ۸۶ ،فیلم «اخراجی‌ها ۱» علاوه بر شکستن رکوردهای فروش با رقمی بیش از یک میلیارد تومان، به دلیل پخش گسترده نسخه غیرقانونی‌اش هم، در صدر خبرهای آن زمان قرار گرفت. پیش از «اخراجی ها» هم ، نسخه با کیفیت فیلم های موفق در حال اکران مانند «آتش بس»، «مهمان»، «پارک وی» و «نقاب» به صورت گسترده در بازار توزیع شده بود. برای رسیدن به عمق این بحران اشاره به اظهار نظر رییس اتحادیه تهیه‌کنندگان سینمای ایران کافی است که گفته بود سالانه بیش از ٧۰۰ میلیارد تومان خسارت ناشی از گردش مالی شبکه قاچاق در ایران صورت می گیرد ؛رقمی که ٢۵ تا ٣۰ برابر گردش مالی کل سینمای ایران است!حال و تجربه تازه ای که قرار است در اکران مجازی کسب شود ، بیش از هرچیز نیاز به ایجاد یک امنیت بالای سخت افزاری دارد تا بتواند به گُل بنشیند و این راه چندان هم نزدیک نیست. تمام این موارد کافی است تا به این باور برسیم که اگرچه سینمای ایران به نیمه راه موفقیت در عرصه جهانی رسیده اما نیمه جان است و اگرچه پشت بزک جشنواره ها، افتتاحیه ، اکران های میلیاردی و حال تجربیات تازه می درخشد اما در باطن نگرانِ نبض حیاتی است که دیرگاهیست به کندی می زند…