سکون در پستوی جایگاه‌های سوخت

شاید زمانی که بحث از معضلات کارگری می‌شود کمتر به وضعیت کارگران جایگاه‌های سوخت پرداخته می‌شود. کارگرانی که با معضلات فراوان سلامتی و ایمنی کار، هراس از تعدیل و … مواجه هستند. حالا مصایب کرونا نیز به دردسرهای آن‌ها اضافه شده است.

سایه خصوصی سازی

وقتی از چالش‌های خصوصی سازی صحبت می‌شود، فورا نگاه‌ها به بحث برانگیز‌ترین واگذاری سال‌های اخیر باز می‌گردد. از هفت تپه تا هپکو با انبوهی از چالش‌های دستمزدی و اخراج کارگران پس از واگذاری‌های جنجالی. اما نگاهی به فهرست سایت سازمان خصوصی سازی از مصوبات واگذاری‌ها نشان می‌دهد که زیر پوست خصوصی سازی‌ها، مشاغلی نیز وجود دارند که کم‌تر مورد توجه قرار گرفته‌اند. با نگاهی به فهرست مصوبات هیات واگذاری، تقریبا هر چند ماه یک‌بار خبر واگذاری یک جایگاه سوخت دولتی به بخش خصوصی تحت عنوان اجرای سیاست‌های کلی اصل ۴۴ به چشم می‌خورد. واگذاری‌هایی که کارگران این شغل را نیز با دشواری‌های خاصی مواجه ساخته است.

چند سال پیش بود که سیدجعفر سبحانی، مشاور رییس سازمان سابق سازمان خصوصی سازی به ایرنا گفت: «در مجموع بیش از200 جایگاه سوخت با ارزش 1500 هزار میلیارد تومان برای فروش در فهرست واگذاری قرار دارد و در شرایط جدید «حصه نقدی» (پیش پرداخت نقدی) از 100 به 40 درصد نقد کاهش یافته و خریدار می‌تواند بقیه را در اقساط دو ساله پرداخت کند.»

یک سال قبل اما خبرگزاری ایلنا در روایت یک کارگر جایگاه‌های سوخت گزارش داد که سال‌ها در یکی از جایگاه‌های سوخت غرب کشور در استان همدان کار کرده است؛ اما بعدِ خصوصی‌سازیِ جایگاه‌های سوخت و تغییر کارفرما، او و بسیاری از همکارانش شغل خود را از دست دادند. این کارگر قدیمی جایگاه‌های سوخت به ایلنا گفت: «جایگاه‌های سوخت، در سال ۹۵ به بخش خصوصی واگذار شد و بخش عظیمی از کارگران پیمانکاری جایگاه‌های سوخت از کار بیکار شدند و با گذشت ۳ سال و دوندگی‌های بسیار، هنوز خیلی‌ها موفق به بازگشت به کار نشدند. این درحالیست که هیچ یک از این افراد به خاطر میانگین سنی ۴۰ سال نتوانستند جایی دیگر کاری دست پا کنند یا جذب کار دیگری بشوند.»

یکی دیگر از همین کارگران گفت: «ما کارکنان جایگاه‌های سوختِ استانِ آذربایجان‌شرقی درسال ۱۳۹۵ از سوی سازمان خصوصی‌سازی به بخش خصوصی واگذار شدیم؛ مالکان جدید، بسیاری از ما را اخراج کردند که در نهایت، در اسفند ۱۳۹۷ بازگشت به کار ما از سوی مدیرعامل محترم پخش وقت، صادر شد. ۷۰۰ نفر از همکارانمان به سر کار بازگشتند اما ما چند ده نفری هستیم که هنوز امکان بازگشتن برایمان فراهم نشده؛ امیدواریم در ماه‌های باقیمانده از سال، مشکل ما نیز حل شود.»

پیش از آن نیز، فاطمه کاهی (رئیس روابط عمومی شرکت ملی پخش فرآورده های نفتی ایران) در گفتگو با ایلنا در ارتباط با اعتراضات کارگران جایگاه‌های سوخت کشور که پس از خصوصی‌سازی بیکار شده‌اند، گفت: «واگذاری جایگاه‌های سوخت براساس اصل ۴۴ قانون اساسی انجام شد و متولی آن، سازمان خصوصی‌سازی کشور بود.» کاهی با بیان اینکه در متن قرارداد واگذاری بین سازمان خصوصی‌سازی و خریدار جایگاه تصریح شده که خریدار تا پایانِ زمان قرارداد کارگران، که حداکثر یک سال می‌شود، بایستی از کارگران استفاده کند، اظهار داشت: «یک عده از کارگران به علت دستمزد پایینی که خریدار پیشنهاد می‌کرد، حاضر به ادامه همکاری نشدند و در مورد یک عده دیگر هم خریدار و کارفرمای جدید، حاضر به استفاده از کارگران نشدند و متاسفانه آنها را اخراج کردند.»

این کارگران که تعداد آنها حدودِ هزار نفر بوده، در سال ۹۵ بعد از واگذاریِ جایگاه‌های سوخت به بخش خصوصی بیکار شدند؛ آنها روزهای بعد از بیکاری را اینگونه روایت می‌کنند : «در طی این سال‌ها با پیگیری‌های متعدد مسئولین دلسوز و نمایندگان مجلس، حدودا ۷۰۰ نفر بازگشت به کار شده و در پست‌های دیگر مشغول به کار شده‌اند. در حال حاضر بعد از پیگیری‌های فراوان از پخش و پالایش و همچنین وزارت نفت، بعد از جلسه‌ای که مدیران داشتند، زمزمه‌هایی به گوش می‌رسد؛ خبرهایی است از مناطق و وزارت، مبنی بر اینکه قرار بر این شده تا نفرات باقیمانده که حدودا ۳۱۸ نفر از کل کشور هستند، همگی را برای کار به جنوب کشور بفرستند.»

سوال این کارگران این بود که «آیا ما باید تاوان سیاست‌های واگذاری به بخش خصوصی را پس بدهیم؟ ما که جوانی‌مان را در شرکت گذاشتیم و با ۲۰ سال سابقه کار بیکار شدیم، حالا که پا به میانسالی گذاشته‌ایم، در این سن و سال باید همه زندگی را رها کنیم و از شمال کشور، غرب کشور و شرق کشور، کوله بارمان را ببندیم و بدون خانواده، این همه راه را تا جنوب کشور طی کنیم تا شرمنده خانواده خود نباشیم؟»

این‌ها تنها بخشی از روایت‌های سال‌های اخیر کارگران این بخش از مشاغل کشور است که در اثر خصوصی سازی به چالش‌هایی بزرگ تبدیل شده است اما حکایت تلخ خصوصی سازی جایگاه‌های سوخت همچنان در سال پیش رو نیز ادامه خواهد یافت.

مصایب کرونایی

کرونا که آمد اگر چه با تعطیلی بسیاری از کسب و کارها بر اقتصاد کشور تاثیر گذاشت اما برخی مشاغل را که مجبور به ادامه فعالیت بودند با خطر جدی سلامتی نیز مواجه کرد. جایگاه‌های سوخت، یکی از این مشاغل بود که به گفته مسولین وزارت بهداشت درکنار بیمارستان و بانک، از پر ریسک‌ترین محل‌های شیوع کرونا لقب گرفت. اسدالله قلی زاده، رئیس انجمن صنفی صاحبان اماکن فروش و عرضه فرآورده‌های نفتی سراسر کشور، در گفت‌وگو با ایلنا، با بیان اینکه طبق اعلام وزارت بهداشت، جایگاه‌های سوخت یکی از مراکز اصلی شیوع ویروس کرونا عنوان شده است، اظهار داشت: «ما چندین بار به وزارت بهداشت برای در اختیار قرار دادن دستکش، ماسک و مواد ضدعفونی کننده نامه فرستادیم و حتی حضوری مراجعه کردیم اما تاکنون ترتیب اثر داده نشده است.» او افزود: جایگاه‌ها یکی از مراکز اصلی انتقال ویروس هستند و باید به تمامی امکانات بهداشتی مورد نیاز تجهیز شوند اما فعلا هیچ اقدامی صورت نگرفته است. رئیس انجمن صنفی صاحبان اماکن فروش و عرضه فرآورده‌های نفتی سراسر کشور همچنین گفت: فعلا از میزان ابتلای کارگران جایگاه‌ها به کرونا اطلاعاتی در دست نیست اما تعدادی از کارگران از ترس و یا بیماری زمینه‌ای در محل کار خود حاضر نمی‌شوند. او با بیان اینکه استانداری، فرمانداری و وزارت بهداشت تا این لحظه هیچ کمکی به جایگاه داران برای رعایت ایمنی نکرده‌اند، خاطرنشان کرد: جایگاه‌ها یکی از مراکز اصلی ارائه خدمات عمومی هستند و تعداد مراجعه کننده به این مراکز بسیار بالا است ولی هیچ ترتیب اثری از سوی مراجع مربوطه برای رعایت بهداشت و پیشگیری از شیوع بیماری از جایگاه‌ها صورت نگرفته است.

کارگران پمپ بنزین‌ سنندج نیز در تماس با خبرنگار ایلنا، از عدم تامین تمهیدات بهداشتی و پیشگیرانه از سوی کارفرما خبر دادند. اغلب کارگران در جایگاه‌های سوخت سنندج «پک‌های بهداشتی» ازجمله ماسک و محلول‌های ضدعفونی‌کننده دریافت نکرده‌اند. به گفته منابع کارگری، کارگران به روال ساعات کاری گذشته کار می‌کنند، در عین‌حال توصیه شده که رانندگان خودرو از ماشین پیاده نشوند و عملیات سوخت‌گیری توسط کارگران پمپ بنزین صورت بگیرد. آن‌ها می‌گویند: این مسئله اگرچه از جهاتی برای کارگران مناسب است اما کارِ روزانه آنها را افزایش داده و سخت‌تر کرده است. کارگران جایگاه سوخت سنندج می‌گویند: «روزانه در سرمای زمستان آنقدر کار می‌کنیم که پاهایمان را حس نمی‌کنیم. اغلب به علت زیاد روی پا ایستادن دچار مشکلات پا و کمردرد هستیم. حداقل انتظاری که داریم کاهش ساعات کاری و شیفتی کردن کارگران است.»

با انتشار این خبر که در حال حاضر میزان فروش بنزین جایگاه‌ها به یک سوم تقلیل یافته و فروش گازوئیل نیز به دلیل کاهش تردد کامیون‌ها و وسایل نقلیه بین شهری 50 تا 60 درصد کم شده است و با وجود اینکه که رقم کارمزد کارگران طی مدت 3 سال هیچ تغییری نداشته و همچنان 3 درصد بابت هر لیتر است. هراس از کاهش دستمزد و تعدیل این کارگران بالا گفت.

ناصر رئیسی‌فرد رییس انجمن شرکت‌های زنجیره‌ای توزیع فرآورده‌های نفتی در گفت‌وگو با خبرنگار اقتصادی ایلنا، درباره اخباری مبنی بر تعدیل نیرو در برخی جایگاه‌های عرضه سوخت اظهار داشت: «تا جایی که بنده اطلاع دارم با وجود سختی‌ها و شرایطی که اکنون داریم هیچ جایگاهی تعدیل نیرو نداشته است.» رییس انجمن شرکت‌های زنجیره‌ای توزیع فرآورده‌های نفتی درباره وضعیت بیمه کارگران نیز گفت: با قاطعیت نمی‌توانم بگویم همه کارگران بیمه هستند اما بر اساس قانون وقتی کارگری حتی بصورت موقت در جایگاهی استخدام می‌شود با توجه به مسائلی که بر یک جایگاه مترتب است که الزام دارند 24 ساعته کار کنند، بیمه می‌شود، مگر اینکه کارگر کمکی چند روزه باشد که فرصتی برای بیمه کردن نبوده است. وی تاکید کرد: تا جایی که بنده مطلع هستم کارگران مجموع جایگاه‌های سراسر کشور اعم از قراردادی کوتاه‌مدت و بلندمدت و کسانی که دائمی هستند، تماما تحت‌پوشش بیمه تامین اجتماعی هستند. رئیسی فرد درباره تخصیص بسته حمایتی به جایگاه‌های عرضه سوخت تصریح کرد: ما پیگیری کردیم و نامه‌های متعددی نوشتیم، اما متاسفانه یک نگاه جامعی در خصوص ارائه بسته حمایتی به جایگاه‌ها وجود نداشت. در حالی که بیشترین ضربه را در شرایط کرونا جایگاه‌داران متحمل شدند، تمامی وسایل ضدعفونی و بهداشتی کارگران و همچنین دستکش مراجعه کنندگان را با هزینه شخصی تهیه کردند، اما حتی برای پرداخت بیمه تامین اجتماعی که تمامی مشاغل مشمول استمهال شدند این مهلت به جایگاه داران داده نشد و بابت تاخیر یک ماهه جریمه هم در نظر گرفتند.

پیش از نیز گزارش شده بود که در سراسر کشور حدود ۱۰۰ هزار کارگر در جایگاه‌های سوخت اشتغال دارند و تعداد ۳ هزار و ۸۰۰ جایگاه سوخت بنزین و گازوئیل و همچنین تعداد ۳ هزار و ۳۰۰ مرکز عرضه سی ان جی در کل کشور در حال حاضر مشغول فعالیت هستند. با این‌حال برخی از پمپ‌بنزین‌ها نیاز مبرم به ماسک و لوزام بهداشتی دارند.

البته ولی‌اله محمودی (رئیس هیات امنای اتحادیه جایگاه‌داران سوخت کشور) از تجهیز جایگاه‌های سوخت خبر داده و گفته است: در حال حاضر از سوی صاحبان اماکن فروش علی رغم مشکلات نقدینگی و عدم همکاری وزارت نفت، ماسک و دستکش در اختیار کارکنان قرار گرفته، آموزش‌های لازم ارائه شده و جایگاه‌ها از انواع دستگاه‌های پوز ثابت، سیار و ای تی ام برخوردار هستند. وی در خصوص وضعیت ایمنی و رعایت دستورالعمل‌های بهداشتی در جایگاه‌های سوخت گفت: علاوه بر ارائه آموزش‌های لازم به متصدیان و اپراتورهای جایگاهداران، رعایت پروتکل بهداشتی در بهترین وضعیت ممکن قرار دارد به طوری که امکاناتی نظیر ماسک، عینک محافظ پزشکی، دستکش و لباس‌های مخصوص در اختیار جایگاه‌داران قرار گرفته است.

کرونا دیر یا زود بساط خود را از کشور جمع خواهد کرد اما ظاهرا معضلات کارگران جایگاه‌های سوخت، تنها به داشتن ماسک و ضد عفونی کننده خلاصه نمی‌شود و به نظر می‌رسد در صورت تغییر نکردن سیاست‌ها، همچنان باید منتظر گلایه‌های این کارگران بود.