موزه های ایران؛ قلب های تپنده در صنعت گردشگری

موزه ها در جوامع بشری، نقشی بدیع و ماندگار ایفا می کنند و رواج دهنده ناب ترین پدیده های فرهنگی اند؛ معدودترین مراکزی که حافظ یادگارهای نسل گذشته و در حقیقت فرزندان هنر و تاریخ هستند. هر یک از این اشیا در عین بی‌زبانی به هزار زبان سخن می‌گویند‌، شبیه به سندی زنده و معتبر که سال ها تاریخ را در سینه حمل کرده اند. روز جهانی موزه، مجال مناسبی است تا به اصلی‌ترین چالش‌های آن به شکل جدی‌تری پرداخته شود؛ چالش‌هایی که مهم‌ترین آن مربوط به بخش اعتبارات و بودجه است و تنها محدود به موزه‌های خصوصی یا دولتی یا حتی موزه‌های کوچک و بزرگ نمی‌شود. علاوه‌بر این چالش، چالش‌های دیگری نیز وجود دارد که موزه داران با آن دست و پنجه نرم می‌کنند. از عدم تجهیز موزه‌ها به سیستم تجهیزات الکترونیکی، کمبود اعتبارات، کمبود نیروی حفاظتی، کمبود خلاقیت گرفته تا نبود راهنما، نحوه چیدمان و ضعف نمایشی، فضا و معماری نامناسب داخلی موزه‌های ایران و… موزه‌ها را با مشکلات فراوانی روبه‌رو کرده که همچنان با وجود رشد کمی روز افزون آن ها، راهکاری برای حل معضل در نظر گرفته نشده‌است. از اواخر سال 98 نیز تیر خلاص کرونا، احوال موزه های کشور را ناخوش تر از پیش کرده است.

جستجو برای رسیدن به گردش مالی پنهان موزه ها

جستجو برای آخرین جدول گردش مالی منتشر شده از موزه های کشور به شش سال پیش باز می گردد که با بازدید 68 میلیون نفر از موزه های کشور، چیزی حدود 40 میلیارد تومان عاید آن ها شده بود، مبلغی که به خزانه دولت واریز شد تا به طور متناسب میان تمام موزه های کشور پخش شود. این آمار، سه سال بعد یعنی در سال 96، به 19 میلیون و 764 هزار و 419 بازدید کننده تقلیل یافت که 18 میلیون نفر از آن ها ایرانی و بیش از 1 میلیون نفر از آن ها خارجی بودند. در سال 97 نیز میزان بازدید به بیش از 21 میلیون نفر رسید که از این تعداد باز هم حدود 1 میلیون نفر خارجی بودند. اگر میانگین قیمت بلیت را در سال 97، 4 هزار تومان در نظر بگیریم، موزه های کشور در این سال بیش از 85 میلیارد تومان درآمد کسب کرده اند. میزان بازدید از موزه های کشور در سال 98 تا هنگام نگارش این گزارش نامعلوم است، اما اگر میانگین بازدید در سال های گذشته را در نظر بگیریم، می توان گفت که موزه های ایران سالانه 22 میلیون نفر بازدید کننده دارند. بررسی این رقم به همراه میانگین قیمت بلیت در سال 98 که 5 هزار تومان است، ما را به رقم حدودی 110 میلیارد تومان درآمد برای موزه های کشور در این سال می رساند. تمام این ارقام برآوردی نسبت به سال های گذشته است. در این میان، تخت جمشید، پاسارگاد، حافظیه و پس از آن ها مجمعه سعدآباد، نیاوران، گلستان و موزه ملی به ترتیب پربازدیدترین موزه‌های کشور طی پنج سال اخیر بودند. از طرفی رقم بودجه ورودی موزه ها در سال 98، 110 میلیارد تومان پیش بینی شده بود که تا حد زیادی با رقم برآورد شده هم خوانی دارد. همچنین براساس آن چه مدیر کل امور موزه ها در مصاحبه با صدای میراث مطرح کرد، برآورد وزارت میراث‌فرهنگی از درآمدهای 256 موزه و محوطه تاریخی وابسته به این وزارتخانه در سال 99 حدود 240 میلیارد تومان بود که تاکنون 80 میلیارد تومان از این درآمد تنها ظرف 3 ماه به دلیل انتشار کرونا در ایران از دست رفته است.

کرونا تیر خلاص را به موزه ها زد

با این حال شیوع کرونا و تعطیلی گسترده موزه ها به ویژه در بازه زمانی طلایی قبل از عید و فصل بهار، این خواب خوش موزه ها را به کابوس بدل کرد چراکه طبق برآورد مطرح شده از سوی مسئولان میراث، پیش‌بینی می‌شود حدود ۱۵۰ میلیارد تومان درآمد حاصل از بلیت فروشی از ۷۰۸ موزه فعال در کشور تا پایان فصل بهار از دست برود. این میزان زیان به گفته محمدرضا کارگر، مدیر کل امور موزه ها، تا کنون به 80 میلیارد تومان رسیده است. به این ترتیب 256 موزه متعلق به وزارت میراث‌فرهنگی، 258 موزه متعلق به سایر نهادها و دستگاه های دولتی، 159 موزه متعلق به اشخاص حقیقی و بخش خصوصی و 35 موزه نیز که با مشارکت وزارت میراث‌فرهنگی راه‌اندازی شده است، درآمد خود را از اسفندماه سال گذشته تاکنون و به دلیل شیوع کرونا در کشور بطور کامل از دست دادند. البته بازدید آنلاین از موزه ها برای تسکین بر بحران اقتصادی ان ها اجرا شد اما چندان نتوانست موثر واقع شود. حالا هم که هم زمان با روز جهانی موزه، برخی از موزه های کشور به صورت محدود و با رعایت کامل پروتکل بهداشتی در حال بازگشایی هستند می توان امید داشت تا این کابوس تلخ برای موزه ها ادامه دار نباشد. البته صنعت گردشگری به دلیل حوادث گسترده در کشور و شیوع گسترده کرونا در سطح ایران و جهان، احتمالا با بحران عمیق بازدید کننده خارجی مواجه خواهد شد که باید دید راه کار مسئولان برای برون رفت از این بحران چه خواهد بود.