درآمدهای پایدار شهرداری؛ تعبیر وارونه یک لغت...!

می گویند شهر جان دارد و هزینه. میزبانی از میلیون ها انسان نیز نیازمند درآمد زایی است؛ این ابتدایی ترین بهانه مدیران شهری برای ساختن منابع درآمد از تمام ابعاد شهر است! در طول تاریخ شهرداری تهران، این منابع سیال بودند، از درآمدهای پایداری چون کمک های دولتی و عوارض شهری گرفته تا درآمدهای مسموم و ناپایداری چون تراکم فروشی یا همان شهرفروشی. البته به گواه همان تاریخ، در دوره هایی نیز این درآمدهای شهری صرف هر چه شد جز شهر…!

هرچند طبق ادعای بیشتر متولیان شهری، رویکرد این حوزه، تا حد امکان دور شدن از درآمدهای مسموم چون فروش تراکم بود، اما سایه ساختمان های عبوس و تو در تو بر سر شهر گواه این است، که انگار هیچ چیز و هیچ کس مهم تر از نیاز شهرداری ها، به فروش تراکم برای تأمین منابع مالی اداره شهر نیست.

شهرداری سازمان خود اتکایی است که در درآمد و هزینه ، مستقل از دولت است. برای تأمین نیازهای مالی شهرداری ها جز تراکم فروشی، راه دیگری نیز دارند و آن راه دستیابی به درآمدهای پایدار است؛ یعنی همان عوارض شهری که نقش تعیین کننده‌ای در نحوه مدیریتِ مدیران شهری دارند. اما درآمدهای پایدار چیست و چرا شهرداری ها چندان به آن امید ندارند؟

از سال ۱۳۶۴ بود که با تصویب قانون «خودکفایی شهرداری‌های کشور» ، کمک‌های دولتی به شهرداری‌های کشور آرام آرام متوقف شد، این اصلی ترین دلیل شهرداری ها برای تامین درآمد از طریق شهرفروشی بود که از دهه هفتاد زمزمه های آن آغاز شد. با این حال برای حفظ ظاهر، درآمدهای پایدار (که نقطه آغاز آن سال ۱۳۴۷ بود) با تغییراتی که در دهه ۱۳۸۰ در آن ایجاد شد، تحت عنوان چهار قبض (نوسازی، خدمات پسماند مسکونی و غیرمسکونی، کسب و پیشه) از همان سال تاکنون میان شهروندان تهرانی توزیع می‌شود. بر اساس تعریف، این نوع درآمد نباید تأثیری از متغییرات اقتصادی بگیرند و شرایط بازار و آب و هوا و هر متغیر دیگری، روی آن ها اثر بگذارد. درحال حاضر درآمدهایی داریم که به دو بخش تقسیم می شوند؛ یکی عمومی هستند و دیگری عوارض محلی. عوارض محلی آن هایی هستند که متغیر هستند و شوراها و شهرداری ها و متناسب با مکان و جغرافیای محل تعیین می کنند. درآمدهایی که از این محل تأمین می شود ناپایدار هستند مثل ساخت و سازها. درآمدهای پایدار نیز عوارض نوسازی و عوارض پسماند و ارزش افزوده هستند که تابع شرایط اقتصادی در طول یک سال نبوده و همواره مردم مکلف به پرداخت آن هستند چیزی شبیه به قبض های آب و برق و امثال آن. کارشناسان شهری معتقدند که برای ساز و کار درست این نوع از درآمد زایی، باید فرهنگ عمومی را بالا برد چون مردم باید این عوارض را پرداخت کنند اما شاید بهتر باشد قبل از شانه خالی کردن و بازی در زمین مردم، به این نکته نیز توجه کرد که مردم می خواهند بدانند، عوارض و هزینه هایی که می پردازند، دقیقا و به طور شفاف صرف چه فعلی در شهر می شود!

تازه‌ترین آمار از عملکرد بودجه سال ۱۳۹۸ شهرداری تهران در بخش درآمدهای پایدار نشان می‌دهد، این نهاد از فروردین ۱۳۹۸ تا ۳۰ بهمن ۱۳۹۸، در بخش‌های نوسازی و خودروهای سواری بیشترین درآمد را داشت. بر اساس اطلاعاتی که سایت «شفاف» منتشر کرده، شهرداری تهران در بخش عوارض بر پروانه کسب و پیشه و حق صدور پروانه، حدود ۷۸ میلیارد درآمد داشت. همچنین این نهاد ، در سال ۱۳۹۸ در حوزه عوارض بر اماکن عمومی مانند هتل‌ها، مسافرخانه‌ها، ۱۴ میلیارد و ۶۷۱ میلیون تومان درآمد کسب کرد. در بخش عوارض پیشه وران موسسات درمانی نیز شهرداری تهران از اول فروردین تا ۳۰ بهمن ۱۳۹۸، توانست سه میلیارد و ۶۲۰ میلیون تومان درآمد کسب کند. همچنین یک میلیارد و ۸۱۵ میلیون تومان، درآمدی است که شهرداری از محل عوارض شماره‌گذاری سالیانه موتور سیکلت و سایر وسائل نقلیه (عوارض نخستین مرتبه شماره‌گذاری) کسب کرد. آن طور که در سایت شفاف آمده است، شهرداری در بخش عوارض سالیانه خودروهای سواری (عوارض سالیانه اتومبیل) ۲۵۰ میلیارد و ۵۳۳ میلیون تومان، از محل عوارض سالیانه خودروهای سواری (عوارض وانت بار) ۶ میلیارد و ۲۵۴ میلیون میلیون تومان، در بخش بهای خدمات، مدیریت پسماند (مسکونی) ۱۲۲ میلیارد و ۱۶۷ میلیون و از محل بهای خدمات مدیریت پسماند (تجاری و اداری) کسب و پیشه ۸۹ میلیارد و ۵۲۰ میلیون تومان درآمد کسب کرده است. سایت شفاف وابسته به شهرداری است و شاید بهتر باشد در راستای همین شفاف سازی، هزینه هایی که این نهاد از همین درآمدهای پایدار، صرف شهر می کند نیز منتشر شود.

بهانه کمبود اعتبار شهرداری از بدو تا پایان سال گذشته به قوت خود باقی ماند و بعد از آن نیز بحران کرونا و اولویت پیش گیری و بررسی ابعاد این بیماری در جامعه، آرام آرام اخبار عرصه عمومی و انعکاس برخی تصمیم‌گیری‌های مهم حاکمیتی به تبعیت از شرایط بحرانی حاضر را میان اخبار مربوط به کرونا گم کرد. یکی از این موضوعات حل نشده، تصویب نامتعارف بودجه سال ۹۹ شهرداری تهران بود؛ تصمیمی که اجرایی شدن آن به واقع تاثیر بسیاری در آینده پیش روی تهران خواهد گذاشت. طبق گزارشی که دنیای اقتصاد منتشر کرده است، منابع مصوب بودجه شهرداری در سال ۹۹ با افزایشی بیش از ۶۰ درصدی نسبت به بودجه مصوب سال ۹۸، به رقم بی‌سابقه ۳۰ هزار و ۵۰۰ میلیارد تومان رسیده که از حیث تحقق‌پذیری با چالشی بسیار جدی روبه‌روست. از یک‌سو تحقق منابع درآمدی سال ۹۸ براساس گزارش‌های تهیه شده توسط معاونت مالی و اقتصاد شهری شهرداری تهران پیش از مواجهه کشور با بحران کرونا، حاکی از آن است که منابع بودجه شهرداری در سال‌جاری در خوش‌بینانه‌ترین حالت تا سقف ۹۵ درصد از بودجه مصوب ۱۸ هزار و ۸۰۰ میلیارد تومانی محقق خواهد شد. این در شرایطی است که در دی ماه سال‌ گذشته متمم بودجه ۵۳۰۰ میلیارد تومانی نیز به بودجه ۹۸ افزوده شد و شهرداری تهران عملا با کسری بودجه حدودا ۶ هزار میلیارد تومانی سال را به پایان برد. حال به تمام این سطرها بحران کرونا را اضافه می کنیم، تعطیلی مجتمع‌های فرهنگی و ورزشی شهرداری ، کاهش۶۰ درصدی استفاده از حمل‌ونقل عمومی و نیز افت شدید تقاضای صدور پروانه ساختمانی در تهران به‌دلیل مقابله با شیوع کرونا از اوایل اسفند، تحقق منابع درآمد شهرداری را برای سال جاری با چالش جدی مواجه کرده است.

تصویر تهران بدون روتوش

با این که شهرداری تقریبا از تمام ظرفیت های شهری به صورت پیدا و پنهان برای درآمدزایی استفاده می کند، اما حالِ شهر تهران کماکان خوب نیست. آسمان غبارآلود و کدر، خیابان های پرهیاهو و ترافیک سنگین، وضعیت نامناسب حمل‌ونقل عمومی، عبور و مرور اتوبوس‌های فرسوده و واگن‌های قدیمی و ناچیز مترو، اوضاع نا به سامان تبلیغات و خدمات شهری، جای خالی یک برنامه مدون و کاربردی از جمله توسعه شهری ، فعالیت‌های عمرانی و… همه بخشی از تصویر تهران بدون رتوش حداقل در دو سال گذشته است؛ کلانشهری که در دوران فرسایش نیز هنوز به فردا امیدوار است…