۵۰۰ روز مقاومت در تنگستان

این روزها درست در میانه موج دوم کرونا، چند نقطه کشور صحنه برپایی اعتراضاتی است که این بار نه پیوند مستقیمی با نان و دستمزد دارد و نه مطالبات صنفی و رفاهی. حالا دغدغه محیط زیست، عاملی شده تا از شمال تا جنوب، مردم را با ماسک و فاصله گذاری با وجود تمام خطرات ناشی از شیوع کرونا، به خیابان‌ها بکشاند تا برای حفاظت از یک منفعت عمومی، لب به اعتراض بگشایند. از جنگل‌های آق مشهد در شمال کشور تا پویش ملی مخالفت با وقف دماوند و حالا داغ شدن خبری از مقاومت ۵۰۰ روزه اهالی دشتی و تنگستان بوشهر در برابر فعالیت یک معدن.

قریب به ۵۰۰ روز مقاومت

مردم شهرستان‌های دشتی و تنگستان در استان بوشهر روز پنجشنبه در اعتراض به فعالیت دوباره معدن سنگ مرمریت در کنار عمارت تاریخی شیرینه و بزرگ‌ترین چشمه آب شیرین منطقه تجمع کردند و خواهان توقف فعالیت این معدن شدند. نکته قابل توجه اما استمرار خیره کننده در برپایی این اعتراض‌هاست. به گزارش ایلنا، حالا طول این مقاومت به نزدیک به ۵۰۰ روز رسیده است. فعالان محلی در تجمع اعتراضی خود تاکید داشتند که این ناحیه «سند تاریخی منطقه» و اصلی‌ترین آبشخور حیواناتی چون میش و بز است و درصورت خشک شدن این چشمه‌ها حیوانات به آب شیرین دسترسی نخواهند داشت.

این اعتراضات در نوبت‌های قبلی، اگر چه باعث توقف موقت فعالیت‌های این معدن شده بود اما دور جدید اعتراضات زمانی آغاز شد که در ۲۴ اردیبهشت ۹۹ و یک روز پس از آنکه هیاتی از استانداری کرمان برای راه‌اندازی معدن استخراج سنگ وارد محل شدند و مردم محلی مانع از ورود آن‌ها و اجرایی کردن برنامه‌‌شان شدند، باغ اطراف عمارت شیرینه طعمه حریق عمدی شد و نگرانی‌ها درباره حفاظت از این منطقه را افزایش داد.

اما بد نیست تا برای آگاهی از اصلی‌ترین محورهای این اعتراض، نگاهی به نامه امضا شده اهالی منطقه به سازمان بازرسی کل کشور بیندازیم. این فعالان در نامه‌ای به سازمان بازرسی دلایل اعتراض خود را این‌گونه بیان کردند: «اداره کل میراث فرهنگی و گردشگری استان بوشهر طی نامه‌ای به تاریخ (۱۸/۲/۹۸) اعلام نموده که راه دسترسی این‌معدن در حریم درجه یک عمارت ثبت شده ملی است و موجب خسارت به بنا گشته و عبور وسایل معدن کاری از این مسیر ممنوع است در نتیجه باید مجوز معدن ابطال می‌شده است، منابع آب استان مدعی است که هیچ استعلامی پیرامون مجوز بهره‌برداری و معدن‌کاوی از او صورت نگرفته و این در حالی است که معدن در محل بزرگ‌ترین آبخوان استان و در محل چاه‌های بهره‌برداریست. محل معدن در منطقه حفاظت شده است و محیط‌زیست استان‌ نسبت به این واگذاری معترض است. محل واگذاری معدن در هیات دولت به عنوان منطقه گردشگری بنگه - شیرینه ثبت شده و این معدن تضییع حقوق عامه است. اکنون معدن کار با نصب تابلو، اعلام ممنوعیت ورود به مهم‌ترین‌ مسیر گردشگری شهرستان را نموده و این امر به معنی تضییع حقوق تمام شهروندان این سرزمین است. ادامه فعالیت‌ معدن به معنی نابودی تنگ تکو و آبشخورهای حیات‌ وحش در دامنه غربی منطقه حفاظت شده بیرمی است.»

در انتهای این نامه اعتراضی، مردم خواهان ابطال این پروانه تخریب و برخورد با مسببین این شرایط شده و گفته‌اند برای احقاق حق حاضرند روزها و هفته‌ها در آفتاب گرم جنوب و در دمای بالای ۵۰ در‌جه بنشینند و بخوابند.

پیشینه اعتراضات

منطقه حفاظت شده کوه بیرمی دشتی با ۱۹۵۰ متر ارتفاع بلند‌ترین و زیباترین کوه‌های استان بوشهر و جنوب کشور است که زیستگاه ۲۰ گونه از پستانداران حیات وحش و ۹۵ گونه پرنده و ۱۹ گونه خزنده، چهار گونه ماهی و چهار گونه دوزیست است که در فاصله پنج کیلومتری شهر خورموج مرکز شهرستان دشتی و ۹۵ کیلومتری جنوب بوشهر واقع است.

یکی از گره‌های اصلی اعتراض اما مربوط به تصمیم شورای عالی حفاظت محیط‌زیست بود که بر اساس آن، در سال ۹۵ ارتقای زیستگاه کوه بیرمی (خاییز) به منطقه حفاظت‌شده را تصویت کرده است. به گزارش ایلنا، در سال ۹۶ حسین دلشب، مدیرکل سابق حفاظت محیط زیست استان بوشهر این منطقه را زیستگاه بزرگ‌ترین گربه‌سانان ایران، پلنگ ایرانی خوانده و اذعان داشته بود .

خبرگزاری ایسنا نیز گزارش داده که حالا نگرانی اصلی بابت تخریب عمارت شیرینه است که مردم معتقدند معدن سنگی در همسایگی‌اش همه معادلات تنگه بیرمی و تاریخ این محوطه را تهدید می‌کند. تا همین دو سال قبل خبرها فقط از نبود جاده آسفالته و هموار برای رسیدن به عمارت «شیرینه» در پنج کیلومتری شرق شهر خورموج در دامنه کوه بیرمی دشستانِ بوشهر گله داشتند، اما به نظر می‌رسد حالا باید به همان جاده ناهموار و خاکی قناعت کرد و به فکر راه چاره‌ای بود براس حضور غول آسای ماشین‌هایِ سنگینِ معدن سنگ در چند متری این بنای تاریخی و تنگه بیرمی تا با خاک یکسان شود،

عمارتِ شیرینه در پنج کیلومتری شرق شهر خورموج و در دامنه کوه بیرمی را«محمدخان دشتی» - حاکم، شاعر و فاضل - قرن نوزده بیش از۱۰۰ سال پیش در نزدیکی تنگه بیرمی ساخت، منطقه‌ای که از چند سال قبل با تصویب هیات دولت به عنوان منطقه نمونه گردشگری معرفی شد، اما به نظر می‌رسد اداره صنایع و معادن استان بوشهر هنوز هیچ اطلاعی از این همه برنامه‌ریزی برای این منطقه ندارد.

اما درست یک سال قبل، در تیر ماه سال ۹۸ فرماندار دشتی گفت: «با دستور استاندار بوشهر عملیات اکتشاف و راه دسترسی به معدن مرمریت در تنگه بیرمی دشتی تا تشکیل شورای عالی معدن استان بوشهر و کارشناسی مجدد متوقف شد.» عبدالله نادری، در تجمع فعالان حفاظت محیط زیست دشتی تاکید کرد: «من از حسن نیت و صداقت اعضای پویش نجات بیرمی اطلاع کامل دارم و دغدغه‌های آنان برای حفظ محیط زیست و میراث طبیعی منطقه قابل ستایش است.» او همچنین وعده داد که اطمینان می‌دهم تا حصول نتیجه نهایی در خدمت فعالان، دوست داران و تشکل‌های محیط زیست شهرستان دشتی باشیم و برای تحقق حقوق قانونی آنان تلاش می‌کنیم.

حجت‌الاسلام مصلح، امام جمعه شهر خورموج نیز در آن زمان با بیان اینکه کوه بیرمی در حفاظت زیست محیطی از ظرفیت بالایی است تاکید کرد: «توجه جدی مسئولان به رفع دغدغه‌های محیط زیستی و فرهنگی اعضای پویش بیرمی و تسریع در تعیین تکلیف معدن سنگ مرمریت در تنگ بیرمی بلندترین قله استان بوشهر و از قله‌های سیمرغ کوهنوردی کشور است.»

رئیس دادگستری دشتی نیز با اشاره به پیگیری‌های انجام شده برای تحقق مطالبات فعالان زیست محیطی خاطر نشان کرد: «به دنبال تماس تلفنی مدیرکل حفاظت محیط زیست استان بوشهر موضوع تجمع دوستداران محیط زیست در عمارت شیرینه با دادستان و بازپرس دادگاه در میان گذاشته شد و راهکارهای حقوقی و کیفری موضوع مطرح و پیرامون آن بحث و بررسی شد.»اما وجود این وعده‌ها و واکنش‌های مقامات، دور تازه اعتراض‌های اهالی منطقه، از چند ماه پیش با فعالیت دوباره معدن، به اوج خود رسیده است.

مخاطرات زیست محیطی معدن

پیش از این، حسن باغبانی، سخنگوی پویش نجات بیرمی و فعالِ زیست محیطی استان بوشهر درباره مخاطرات زیست محیطی فعالیت این معدن، به ایسنا گفته بود: «با توجه به قرار گرفتن آن در منطقه حفاظت شده محیط زیست، برای نخستین بار در همان زمان کار متوقف شد، اما به دلیل پشتیبانی برخی از متولیان شهری از فعالیت این معدن، آن‌ها توانستند بار دیگر کار خود را در این منطقه ادامه دهند.» او درباره اهمیت عمارت شیرینه نیز تاکید کرد: «عمارت شیرینه فقط یک عمارت نیست بلکه مهم‌ترین دوران بلوغ فکری و ادبیات منطقه دشتی و تنگستان را نیز در خود دارد، به همین دلیل این عمارت جایگاهی تاریخی برای مردم دشتی دارد.» عضو پویش مردمی نجات بیرمی با اشاره به حجمِ بالای تخریب‌ها بعد از گذشتِ ۱۷ روز از آغاز کار معدن، بیان می‌کند: «این اتفاقات باعث می‌شود تا مردم دشتستان خود جلو بروند و درخواست پایان دادن به کار را داشته باشند، در نتیجه آن‌ها با تحصنِ پنج روزه در این محوطه اعلام می‌کنند که تا زمانی که کار تمام نشده و جلوی پروژه گرفته نشود، تحصن به پایان نمی‌رسد.»

۱۰ روز پیش نیز، فرهاد قلی نژاد، مدیرکل حفاظت محیط زیست استان بوشهر در این باره به ایسنا گفته بود: « اعتراض ما در حال حاضر این است که اگر این معدن جدید است باید استعلام شود و مطالعات زیست محیطی آن انجام شود و اگر معدن قدیمی است، باز هم طبق قانون معادن باید از سازمان محیط زیست استعلام شود، موضوع بررسی شود و اگر خطری برای منطقه و سایر کاربری ها از جمله گردشگری، منابع آب، بحث جانوران و حیات وحش و گیاهان نداشته باشد آن زمان مجوز زیست محیطی این معدن صادر شود.»این روزها و در شرایطی که منطق ساخت و ساز و مالکیت چه در قالب برنامه‌های توسعه و چه در قالب نهاد وقف، به جان منابع طبیعی و تاریخی کشور افتاده و صدای اعتراضات از گوشه و کنار کشور بالا گرفته است، حال باید منتظر ماند و دید مقاومت ۵۰۰ روزه اهالی تنگستان بوشهر برای صیانت از میراث فرهنگی و طبیعی خود در برابر دست اندازی‌های اقتصادی در قالب معدن به کجا خواهد رسید؟