تاثیر حملات آمریکا در عراق بر مذاکرات وین

تونی سوزوکا، نیک وادامز

مترجم: مونس نظری

جو بایدن، رئیس‌جمهوری ایالات‌متحده، عصر یکشنبه به وقت واشنگتن، دستور حمله به «مراکز عملیاتی و ذخیره‌سازی سلاح در دو مکان در سوریه و یک‌مکان در عراق» را صادر کرد. به گفته‌ جان کربی، سخنگوی پنتاگون این هدف‌ها، محل استقرار شبه‌نظامیان مورد حمایت ایران بوده‌اند.

این حملات می‌توانند عاملی برای سنجش رئیس‌جمهوری جدید ایران نیز باشند؛ رئیس‌جمهوری که به نظر سخت‌گیرتر از حسن روحانی، رئیس‌جمهوری پیشین، می‌نماید. با این‌حال به نظر می‌رسد بازار جهانی نفت تمایل به نا‌دیده‌گرفتن این تنش‌های نظامی داشته و معاملات کماکان با نزدیک‌ترین فاصله به بالاترین سطح قیمت نفت دو‌سال اخیر انجام می‌شوند. معامله‌گر‌ها، بیشتر تمرکزشان را روی نشست اوپک‌پلاس قرار داده‌اند. معاملات نفت خام در بازار نیویورک، با نرخ رشد یک‌درصدیِ روز جمعه، نزدیک به ۷۴دلار به ازای هر بشکه انجام می‌شوند.

حتی پیش از این حملات نظامی هم گفتگوهای غیر‌مستقیم در وین (با هدف انطباق ایالات‌متحده و ایران و احیای توافق هسته‌ای ۲۰۱۵) داشت به تعویق می‌افتاد. یکی از دلایل کندی این مذاکرات در اوایل ماه جاری، انتخابات ریاست‌جمهوری در ایران بود؛ مکثی که انتظار می‌رفت تا اوایل ماه جولای کش پیدا کند. سریع نمی‌شود فهمید آیا این حملات با هدف به تعویق‌انداختن دوباره‌ جلسات بوده یا نه. چون این اولین‌باری نیست که دولت بایدن چنین اقدامی انجام می‌دهد. اولین اقدام نظامی او به عنوان رئیس‌جمهوری، در ماه فوریه اتفاق افتاد: حملات هوایی به پایگاه‌های گروه‌های مورد حمایت ایران، در شرق سوریه، در پاسخ به حملاتی انجام شد که به تأسیسات موشکیِ مورد استفاده‌ ایالات‌متحده در عراق صورت گرفته بود؛ حملاتی که منجر به کشته‌شدن پیمان‌کاری شد که با ائتلاف تحت رهبری ایالات‌متحده کار می‌کرد.

محاسبات ابراهیم رئیسی، رئیس‌جمهوری منتخب ایران، هر چه که باشد، باید گفت که در مقام قدرت تحریک‌کنندگی، حملات اخیر را به هیچ‌وجه نمی‌توان با حادثه‌ی ترور سردار قاسم سلیمانی، که به دستور دونالد ترامپ در اوایل سال ۲۰۲۰، در خارج از فرودگاه بغداد انجام شد، مقایسه کرد. اقدام آن زمان دونالد ترامپ وحشت زیادی ایجاد کرده بود؛ ترس از آغاز مجدد فعالیت‌های گروه‌های مورد حمایت ایران و یا حتی جنگی گسترده‌تر بین ایران و ایالات‌متحده. حالا خطر بزرگ‌تر، برمی‌گردد به جدول زمانی مذاکرات هسته‌ای. حتی پیش از آخرین تنش‌های نظامی هم، ایران مهلت خود را برای تمدید پیمان موقت نظارت اتمی با بازرسان بین‌الملل از دست داده بود. تعللی که احتمال حذف اطلاعات حساس غنی‌سازی و پیچیده‌تر‌شدن مذاکرات در وین را افزایش می‌داد.

بازرسی‌ها

دولت تهران هنوز به ناظران اطلاع نداده که توافق‌نامه را تمدید می‌کند یا نه. قرار بود تصمیم خود را پس از منقضی‌شدن پیمان در نیمه‌شب پنجشنبه اتخاذ کند. ایران پیش از موافقت با تمدید پیمان _‌که به حفظ اطلاعات ویدئویی و غنی‌سازیِ گرفته‌شده از تأسیسات این کشور می‌انجامید‌_ ماه گذشته اجازه داده بود ۲۴ساعت از زمان مقرر بگذرد.

در آغاز، بازرسی‌های سرزده‌ی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، محور اصلی توافق مهم ایران با قدرت‌های جهانی در سال ۲۰۱۵ محسوب می‌شد. اقدامی که فی‌نفسه فعالیت‌های هسته‌ای ایران را به تعویق می‌انداخت. ابراهیم رئیسی، با وجود اینکه هنوز چند‌هفته‌ای تا روی کار‌آمدن قانونی‌اش مانده، خواستار پایان‌دادن به تحریم‌های ایالات‌متحده علیه کشورش شده و از واشنگتن خواسته بود نرم و سازگار به توافق هسته‌ای برگردد. مقامات امریکایی می‌گویند این ایران است که سطح غنی‌سازی خود را به سطحی بالاتری از توافق فی‌مابین رسانده است، و همین کشور باید اولین قدم را برای بازگشت به الزامات مقرر بردارد.

حملات ایالات‌متحده به طور موقت می‌تواند منتقدان را خاموش کند _‌خصوصاً جمهوری‌خواهان را، که تلاش‌های دولت بایدن برای دست‌یابی به توافق جدید با ایران را نوعی سرسپردگی به این کشور می‌دانستند؛ ایرانی که دونالد ترامپ سال‌ها سعی کرده بود تحت فشار قرارش بدهد.

آنتونی بلینکن، وزیر امور خارجه‌ی ایالات‌متحده که در ایتالیا به سر می‌برد، احتمالاً پس از ملاقات با مقامات این کشور، با پرسش‌هایی در مورد اقدامات ایالات‌متحده و پیامدهای بالقوه‌ آن مواجه خواهد‌شد. بلینکن، در ملاقات آخر هسته‌اش با ییر لاپید، وزیر امور خارجه‌ی اسرائیل، اعلام کرده بود که کشورش در مورد مذاکرات وین «کاملاً جدی» است.