ردِ مافیای زعفران به کجا می‌رسد؟

شاید روزگاری پیش‌ازاین، اضافه‌کردن پسوند مافیا، کنار اسم اجناس و یا اشخاص دور از واقعیت به نظر می‌رسید؛ حال یا موارد علنی اندک بود، یا ردپای آنان در شهر رو نشده بود و یا بیم آن می‌رفت که گوینده به «نشر اکاذیب»، «تشویش اذهان عمومی» متهم شود. اما حال آنقدر از سینما و کنسرت و کنکور و باغات تا سیمان و عسل و واکسن و حتی موی انسان مافیا معرفی‌مان کردند که می‌توان پشت هر چیز ردی از آن را یافت. بله! دامنه گستردگی فعالیت مافیا همین‌قدر وسیع و بی‌ربط به هم است. آن ها همان گروهی هستند که برای پول‌سازی در پشت پرده تشکیل می‌شوند اما شاید به‌عنوان افرادی نام‌آشنا در مناصب و جایگاه‌های مختلف آن ها را هم سو با خود ببینیم و از اصل ماجرا بی‌خبر باشیم! با این تعاریف، پس چندان عجیب به نظر نمی‌رسد که به شما اعلام کنیم طلای سرخ نیز مافیا دارد؛ مافیایی که پوسته آن در قامت دلال، با کشاورزان طرف حساب می‌شوند و این طلای سرخ (زعفران) را با نصف قیمت خریداری کرده و دوبرابر در بازار می‌فروشند. این تازه شروع قصه پرفرازونشیب مافیای زعفران در ایران است.

دلالان طرف حساب کشاورزان زعفران

بازار زعفران طبق آخرین داده‌ها حدود ٧۰۰ میلیارد تومان گردش مالی دارد. پس طبیعتاً می‌تواند جامعه هدف بسیاری از سرمایه‌گذاران خرد و کلان باشد. بااین‌حال به نظر می‌رسد فرصت برای جولان دلالان بیش از بقیه است. به‌این‌ترتیب که زعفران با قیمتی که توسط دلالان و مافیا از کشاورزان خریداری می‌شود زیر ٨ میلیون تومان است، این در حالی است که قیمت زعفران در بازار کیلویی بیش از ۱٨ و نیم‌میلیون تومان است که مابه‌التفاوت این رقم یعنی ۱۰ میلیون تومان در هر کیلو به جیب دلال می‌رود! این فقط یک ادعا نیست بلکه اذعان مدیرعامل سازمان مرکزی تعاون روستایی است؛ به گفته او قیمت هر کیلو زعفران در بازار دبی ٢ هزار یورو و در بازارهای اروپا ۴ هزار دلار است. اما زعفران ایران چگونه در کشورهای دیگر معامله می‌شود؟

زعفران ایران با برند کشورهای دیگر صادر می‌شود!

آن‌طور که نایب‌رئیس انجمن زعفران خراسان جنوبی می‌گوید، زعفران ایران وارد کشورهای دیگر شده و از آن جا با برند آن کشورها صادر می‌شود. جست‌وجوها در همین راستا نشان می‌دهد که حدود ۳۰ تن از زعفران ایران به افغانستان می‌رود و از آن جا با نام این کشور به کشورهای دیگر صادر می‌شود. همچنین طبق گزارش ایسنا، بیشترین میزان صادرات زعفران به کشورهای هنگ‌کنگ، چین، امارات، افغانستان و اسپانیا است. از طرفی زعفران از ایران به هنگ‌کنگ نیز صادرشده و از آن جا به صورت غیرقانونی وارد چین می‌شود. (به دلیل تعرفه سنگین ورود زعفران به چین و کم شدن سود مافیایی که یک سر آن در چین است). بله شاید باورتان نشود اما ردپای چین در ایران حتی در مافیای زعفران نیز پیدا می‌شود! احتمالاً این روند به‌ویژه در دوران کرونا سبب شد در سایه کاهش صادرات، بورس پناهگاه برخی شود ...

کاهش صادرات، ورود به بورس و بازار داخلی

زعفران پس از برداشت، از سوی عده‌ای در مقادیر بسیار بالا خریداری و در انبارها دپو می‌شود. طبیعتاً خریدار وقتی در این حجم زعفران می‌خرد پس به دنبال سود است. قطعاً این افراد زعفران را خود در دست نمی‌گیرند و در بازار نمی‌فروشند تا شناسایی شوند بلکه شبکه‌های دلالی مرتبط با خود را دارند که هم واسطه‌فروش در بازار داخلی هستند و هم نمایندگان کشور‌های خارجی. در این مجال وقتی تقاضا برای زعفران زیاد شود پس ممکن است قیمت زعفران بالا برود. نتیجه چیست؟ همان زعفرانی که تعهد صادراتی داشته از طریق بورس و بازار سنتی به بازار داخلی عرضه می‌شود. روندی که به گمان بسیاری در کاهش صادرات زعفران نقش داشت.

افشاگری برای پافشاری بر انحصار؟

تقریباً برای همه روشن است که قطب اصلی تولید زعفران در ایران تربت حیدریه و زاوه است. در واقع می‌توان گفت تقریباً انحصار تولید زعفران در اختیار کشاورزان ایرانی این دو منطقه و انحصار فروش داخلی آن نیز در مشهد است. هرچند رسانه‌های خراسانی و همچنین نماینده تربت‌حیدریه در مجلس که اخیراً نیز دست به افشاگری درباره مافیای زعفران زده (در ادامه به آن خواهیم پرداخت)، معتقدند این تنها انحصار در دنیاست که نفعی برای انحصارگر نداشته و سهم کشاورزان ایرانی از تولید و فروش این طلای سرخ ناچیز است. به نظر می‌رسد این انحصار در فروش و سودآوری این محصول جا خوش کرده است که گویا در اختیار کشورهای دیگری از جمله اسپانیا است.

در بازی مافیایی راه افتاده یار می‌فروشید؟

بااین‌حال محسن زنگنه، نماینده مردم تربت‌حیدریه، زاوه و مه ولات که از نقش نداشتن کافیِ انحصارگران تولید زعفران در سرمایه حاصل از آن ناراحت است اعلام کرده که بیشتر اعضای شورای ملی زعفران در دولت قبل، کسانی بودند که محل درآمدشان از محل صادرات زعفران بود. او اذعان کرد که ردپای این افراد را در همه قسمت‌های جهاد کشاورزی، در کمیسیون گیاهان دارویی، در اتاق تعاون یا در اتاق بازرگانی دولت پیش می‌توان یافت. احتمالاً اظهارات این نماینده را با تیتر «سر مافیای زعفران در پاستور و دم آن در بازار رضای مشهد» در رسانه‌هایی چون فارس خوانده‌اید. حال‌آنکه ایشان در نظر داشتند مدارک خود دال بر دست‌داشتن دولت روحانی در مافیای زعفران را رو کرده و از محمود واعظی شکایت کند. البته سخنان زنگنه اولین اتهام علیه واعظی نبود چراکه دیگر  نمایندگان مجلس نیز هم‌زمان با او مواضعی داشتند که از نظرشان افشاگرانه بوده است. مثلاً ناصر موسوی لارگانی در توئیتر مدعی قرارداد میلیاردی فولاد مبارکه با همسر واعظی شده بود. قراردادی که البته ایرنا تاکید دارد بین دانشگاه آزاد تهران غرب و فولاد مبارکه امضا شده است و همسر واعظی این قرارداد را به دلیل آن امضا کرده که ریاست این دانشگاه را بر عهده دارد.

این افشاگری‌ها ناخودآگاه ذهن را به پایان دولت احمدی‌نژاد و برخوردهای قضایی با رحیم مشایی و حمید بقایی می‌برد. افشاگری‌هایی که در نطفه نشان از یک تسویه‌حساب سیاسی داشت. در بهتر است زنگنه مدارکی که از آن حرف می‌زند را بدون دخل و تصرف به نفع یا ضرر کسی در اختیار رسانه‌ها قرار دهد. اگر یک سر این مافیا در بازار رضای مشهد است پس جدا از اهالی دولت دوازدهم، قطع به‌یقین نام افراد شناخته شده دیگری از مشهد نیز باید در این افشاگری افشا شود. البته اگر این نماینده بخواهد در بازی مافیایی راه افتاده، یار فروشی کند...!