دیوارِ کوتاه تئاتر در اعمال محدودیت های کرونایی!

٨۴ میلیارد بودجه در دست های خالی تئاتری ها!

«از سال ٨٧ تا ٩٣ حدود ۱٣ میلیارد تومان و تا سال ٩٧، با اضافه شدن جریمه، ٢٧ میلیارد تومان بدهی مالیاتی داشتیم. اوضاع به‌قدری بد بود که قصد بستن حساب‌های انجمن هنرهای نمایشی را داشتند»، «بودجه تئاتر کل کشور، ۸۴ میلیارد تومان است، اما پولی که به اداره کل هنرهای نمایشی اختصاص پیدا می‌کند، فقط بین ۱۸ میلیارد تا ۲۴ میلیارد تومان است»، «۹ میلیارد تومانی که از بودجه نمایش به بنیاد رودکی برای تولید تئاتر اختصاص داده شده، در اختیار من نیست من فقط ارقام را می‌دانم»؛ این سطرها مهم ترین اظهارات قادر آشنا، مدیر کل هنرهای نمایشی درباره وضعیت تئاتر کشور طی این ماه هاست، اظهاراتی که به فاصله ای کوتاه پس از تجمع اعتراضی اهالی تئاتر مقابل مجلس صورت گرفت. اظهارات هولناکی که نشان می دهد مشکل اهالی تئاتر افزایش بودجه نیست بلکه این موضوع که بودجه تئاتر، کجا و چگونه خرج شود، معضل اصلی است؛ معضلی که مصداق بارز آن همین ۹ میلیارد تومان بودجه بنیاد رودکی است که ظلمی آشکار به خانواده تئاتر تلقی می شود، چرا که این بنیاد، خودش توانایی درآمدزایی دارد و حجم تولید تئاترش اصلا در این حد و اندازه نیست! از طرفی حال که برخلاف اهالی سینما و تلویزیون که کم و بیش فعالیت می کنند، تئاتری‌ها به دلیل حجم خسارت وارده هنوز هم  قدم های کوچک برای فعالیت بر می دارند و حتی بسیاری از تماشاخانه های خصوصی علنا ورشکست و تعطیل شده اند.

قصه پرغصه تماشاخانه های خصوصی

یکی از بخش هایی که بیشترین آسیب را از دوران تعطیلی اجباری کشید، تماشاخانه‌های خصوصی بودند؛سالن‌هایی با اجاره‌های قابل توجه که در غیاب درآمدزایی از نمایش، به مالکان زمین بدهکار شده و خواستار کمک فوری اداره کل هنرهای نمایشی به عنوان نماینده دولت در حوزه تئاتر شده بودند. در اسفند ۹۸، بیش از ۱۶ تماشاخانه که حتی عضویت در کانون تماشاخانه های ایران را دارا بودند، تعطیل شدند. در همان روزها، در گفت و گویی که در ایلنا منتشر شد، از ضرر بیش از ۲ میلیارد و ۶۰۰ میلیون تومانی لغو اجرا در ۱۶ تماشاخانه خصوصی تهران تنها در ماه اسفند نوشته شد؛ رقمی که تاکنون دستِ کم پنج برابر شده است! در این شرایط اهالی تئاتر در حالی از اداره کل هنرهای نمایشی تقاضای کمک داشتند که طلب های بسیاری از آن ها از سال ۹۷ هنوز وصول نشده بود! حال و در سایه وعده ها برای امداد به معیشت هنرمندان نمایشی، حدود ۲۵ هزار نفر از اهالی تئاتر بیکار شده اند!

تئاتر مساله مسوولان نیست!

«حمیدرضا نعیمی»، نمایشنامه نویس، بازیگر و کارگردان تئاتر که بیانیه اهالی هنرهای نمایشی را به نمایندگی از آن ها در مقابل مجلس قرائت کرد، درباره مصائب اهالی نمایش طی دورانِ کرونا، به «فراز» می‌گوید: «تنها هنری که بعد از شیوع ویروس کرونا با تعطیلی مطلق مواجه شد، هنر تئاتر بود. خانواده تئاتر در تمام این یک سال و اندی، به هیچ وجه نتوانستند از طریق فعالیت تئاتر حتی یک ریال کسب درآمد داشته باشند. متاسفانه این موضوع هیچ اهمیتی برای مسوولان ما چه در دولت و چه در مجلس نداشته و ندارد. مدیران تئاتر با وزارت بهداشت وقت و ستاد ملی مبارزه با کرونا جلساتی داشتند و سعی کردند وخامت اوضاع خانواده تئاتر را برای آن ها تشریح کنند. ضمن اینکه تئاتر شرایط متفاوت تری از سینما و موسیقی دارد. چرا که موسیقی و سینما بعد از این دوران توانستند برای عرضه محصولات فرهنگی خود راه های مناسبی را به صورت اینترنتی محیا کنند. حتی بنا بر آمار، میزان دانلود موسیقی و فروش آن از طریق مجازی ۵ برابر اعلام شد اما هنر تئاتر، هنر ویژه ای است که نمی توان به اجرای آنلاین آن نگاه عام داشت. چرا که از ماهیت تئاتر دور است. مدیوم تئاتر مدیوم تصویر نیست و نیاز به ارتباطی دو سویه از طرف گروه اجرا و تماشاگر دارد. وقتی یک سوی این ارتباط دچار اشکال شود چیزی به نام تئاتر یا هنر زنده نمایش وجود نخواهد داشت.»

نعیمی درباره تعطیلی ممتد مراکز فرهنگی طی ورود پیک های تازه کرونا به کشور ادامه می‌دهد : «با تجمعاتی که در شهریور و مهر انجام شد ، طبعا باید منتظر ورود پیک های تازه کرونا به کشور و اعمال تعطیلی و محدودیت های تازه باشیم؛ روندی که کوتاه ترین دیوارِ آن، حوزه فرهنگ و هنر به ویژه تعطیلی سالن های سینما و تماشاخانه هاست. اما از آن جا که ما اعتقاد داریم تماشاگر تئاتر تماشاگر فرهیخته‌ای است که اهل دانش، اندیشه و مطالعه است و با تماشاگران عام که فقط تلویزیون تماشا می‌کنند تفاوت دارد، باور داریم که این تماشاگر در رعایت پروتکل‌ها و اصول بهداشتی از دیگر اقشار در جامعه پایبند‌تر و حساس تر است، پس اگر تئاترها در تمام این مدت باز می بودند، قطعا کمترین احساس خطر از سوی تماشاگر و گروه اجرایی تئاتر وجود داست اما متاسفانه بدون هیچ گونه شناخت و تخصصی از همان روزهای اول ستاد ملی مبارزه با کرونا تئاتر و سینما را در گروه پرخطر ۴ قرار داد و با هر پیک کرونا اولین مراکزی که با تعطیلی مواجه می شدند سالن تئاتر و سینما بودند. اکنون با وجود انطباق پذیری مردم با ویروس کرونا و اینکه یاد گرفته‌اند با رعایت اصول بهداشتی به نوعی به کار و زندگی روزمره خود بازگردند، شایسته است مسئولان، تئاتر و سینما را از گروه ۴ خارج و به گروه های اول و دوم انتقال دهند تا این خانواده بزرگ پس از حدود دو سال تعطیلی بتواند به تولید محصول فرهنگی بپردازند. قطعا تولید هنر می تواند روزهایی سرشار از امید زندگی و شادی را برای مردم بحران زده، عصبی و بیمار جامعه مان رقم بزند».

حال باید دید همزمان با سرعت گرفتن روند واکسیناسیون در کشور، آیا آفتاب نیمه جان پاییز روی خوشی به اهالی تئاتر نشان می دهد یا کماکان سرمای استخوان سوز بقای آن ها تهدید خواهد کرد...