فراز و فرود نرخ تورم در استان ها

نرخ تورم، شاخصی برای نمایش قدرت خرید

نرخ تورم، شاخصی برای نمایش ارزش پول و قدرت خرید است که در یک بازه زمانی مورد محاسبه قرار می‌گیرد. نرخ تورم، برابر است با تغییرات نسبی در شاخص قیمت که معمولا شاخص قیمت مصرف‌کننده (CPI) است. نرخ تورم ممکن است از طریق محاسبه قیمت هفتگی، ماهانه و سالانه برای یک سبد کالای پایه حاصل شود. این سبد که به عنوان سبد پایه و شاخص کالا شناخته می‌شود، هر چند سال یک بار مورد بازنگری قرار می‌گیرد.

براساس استانداردهای جهانی، مرجع تعیین سبد کالای پایه و همچنین محاسبه و اعلام نرخ تورم، بانک مرکزی هر کشور است. اداره آمارهای اقتصادی در بانک مرکزی ایران مسئول تهیه شاخص نرخ تورم و مصادیق سبد کالا است. از سال ۱٣٣٨ تعیین اقلام این سبد کالا آغاز شده و آخرین بار در سال ۱٣٨٣ بازنگری روی آن صورت گرفته است. به این ترتیب در سبد کالای پایه ٣۵٩ قلم کالا و خدمات در ٧۵ شهر منتخب کشور مورد بررسی قرار گرفت و به ۱٢ گروه کالایی تقسیم شد. شاخص بهای کالاها و خدمات مصرف کننده، معیاری برای سنجش تغییرات قیمت کالاها و خدماتی است که توسط خانوارها به مصرف می‌رسد. از این شاخص به عنوان معیاری برای اندازه‌گیری سطح کلی قیمت‌ کالا و خدمات استفاده شده و یکی از بهترین معیارها برای نمایش تغییر قدرت خرید پول داخلی هر  کشور محسوب می‌شود.

به گفته مرکز آمار ایران دست‌کم در ۸ استان ایران نرخ تورم روندی صعودی داشته و از مرز ۵۰ درصد گذشته است. تورم کالاهای خوراکی نیز حدود ۶۰ درصد بوده است. تورم در استان‌های کرمانشاه، کردستان، چهارمحال و بختیاری، کهگیلویه و بویراحمد، ایلام، آذربایجان‌شرقی، خراسان‌شمالی و زنجان میزان ۵۰ درصد را پشت سر گذاشته است. در استان‌های قم و تهران نرخ تورم در پایان سه‌ماهه دوم سال جاری حدود ۴۱ درصد بوده است. مرکز آمار یادآور می‌شود که تفاوت نرخ تورم در استان قم  با کمترین میزان و استان ایلام با بیشترین میزان حدود ۸/ ۱۱ درصد بوده است.

دستور عاجل رئیس جمهور برای کنترل تورم به کجا رسید

طبق پیش‌بینی مرکز آمار ایران نرخ تورم تا پایان امروز که آخرین روز مهر است، نیمی از استان‌های کشور را با تورم بالای ۵۰ درصد مواجه کرده است. اما آنچه در این آمار جلب توجه می‌کند نرخ تورم در مناطق روستایی دست‌کم ۱۷ استان است که میزان نرخ تورم در آنجا نیز بالای ۵۰ درصد است. نرخ تورم نقطه به نقطه در استان آذربایجان غربی با بالاترین نرخ بیش از ۵۳ درصد و کمترین میزان در استان همدان با حدود ۴۰ درصد بوده است. در این راستا رئیس جمهور، پس از افزایش قیمت‌کالاها و بالا رفتن نرخ تورم از بانک مرکزی خواست با اتخاذ سیاست‌های پولی جلوی رشد نقدینگی و نرخ تورم را بگیرد. اما به گفته کارشناسان افزایش نرخ تورم با توجه کاهش تولید و نا‌کارآمدی در توزیع کالاهای ضروری ناممکن است.

نرخ تورم برای مواد خوراکی و مسکن

در گزارش مرکز آمار نرخ تورم سالانه مواد خوراکی و آشامیدنی و دخانیات در پایان سه ماهه دوم بالغ بر ۵۹/۵ درصد شد. بنا به همین آمار نرخ تورم کالاهای خوراکی و آشامیدنی در استان‌های اصفهان، چهارمحال و بختیاری، یزد، آذربایجان شرقی، گلستان، هرمزگان، کردستان، آذربایجان غربی، خراسان رضوی، ایلام، خراسان شمالی، البرز، کرمانشاه، لرستان و فارس بیش از ۶۰ درصد بوده است. این در حالی است که سطح دستمزدها تغییری نکرده و خانوارهای آسیب‌پذیر به شدت از شرایط اقتصادی رنج می‌برند.

تناقض در آمار و حقیقت

نرخ تورم استان ها در یک نگاه

مرکز آمار به‌صورت رسمی اعلام کرده است بیشترین نرخ تورم ماهانه خانوارهای کشور در ماه آبان مربوط به استان ایلام با ٨.٨ درصد افزایش و کمترین نرخ تورم ماهانه مربوط به استان تهران با ٣.٢ درصد افزایش است. بر اساس این گزارش، در آبان ماه ۹۹ عدد شاخص کل برای خانوارهای کشور به ۲۷۵ رسید که نسبت به ماه قبل ٥.٢ درصد افزایش نشان می‌دهد. درصد تغییر شاخص کل نسبت به ماه مشابه سال قبل یا همان تورم نقطه به نقطه برای خانوارهای کشور ٤٦.٤ درصد بوده است. از سوی دیگر بیشترین نرخ تورم نقطه به نقطه مربوط به استان کرمانشاه ۵۴.۵ درصد و کمترین آن مربوط به استان قم ۴۲.۹ درصد است. در این میان نرخ تورم دوازده ماهه منتهی به آبان ماه برای خانوارهای کشور به عدد ۲۹درصد رسید که بیشترین نرخ تورم دوازده ماهه مربوط به استان هرمزگان ۳۴.۲ درصد و کمترین آن مربوط به استان آذربایجان غربی ۲۵.۴ درصد است.

علت پیشی گرفتن استان ها در نرخ تورم چیست؟

در پاسخ به این سوال باید گفت که تفاوت نرخ تورم در استان‌ها به جهت جمعیت و موقعیتی که استان‌ها دارند، طبیعی است. وقتی در استانی مانند ایلام نرخ تورم افزایش پیدا می‌کند به نظر می‌رسد که این امر به علت صادرات باشد. آن طور که ایرنا می نویسد، از آن جا که امکان صادرات از  شهرهای مرزی در قیاس با سایر شهرها فراهم‌تر است، تورم آن استان بیشتر می‌شود. نمونه آن صادرات دام است. فردی که با مرز فاصله زیادی دارد زمانی که نرخ ارز افزایش پیدا می‌کند صادرات برای او سخت است هر چند که تمایل به صادرات دارد، ولی در شهرهای مرزی با رشد قیمت ارز، تقاضا برای صادرات بیشتر می‌شود. زمانی که صادرات از شهرهای مرزی افزایش پیدا می‌کند، طبیعی است که قیمت کالاها سیر صعودی به خود بگیرد و تورم در آن مناطق بیشتر شود. هر زمان صادرات بیشتر شود افزایش نرخ تورم در شهرهای مرزی سریع‌تر نمایان می‌شود و این امر در مورد کالاهای تولیدی شهرهای مرزی بیشتر است، در این راستا رشد صادرات یکی از عوامل افزایش قیمت است. از طرفی با پیش بینی ها نسبت به افزایش قیمت ارز تا پایان سال، طبیعی است که در شهرهای مرزی نرخ تورم بالا برود، قیمت دلار به کالا تغییری نکرده است اما ارزش ریال در برابر دلار کاهش داشته است به این جهت بروز تورم در اقلام مختلف طبیعی است.