آمریکای پریشان و ایران بلاتکلیف؛ ممکن است پایان برجام باشد

اسرائیل که از برنامه هسته‌ای ایران به عنوان یک تهدید وجودی نام می‌برد، از این هراس دارد که تمرکز سیاست خارجی بایدن روی چین و عزمش برای چرخش تمرکز امنیتی آمریکا به آسیا، باعث شود که اسرائیل تنها بماند. همزمان نگرانی متحدان خلیج فارسی آمریکا درباره جنگ‌های نیابتی و تهدیدهای سایبری ایران بیشتر می‌شود.

نبرد بر سر برنامه هسته‌ای می‌تواند پیامدهای بسیاری برای کشورها و منطقه به همراه داشته باشد. با کمرنگ شدن امیدها برای احیای توافق هسته‌ای، ایران روی یک توافق محدودتر پافشاری خواهد کرد. ایران برای رسیدن به این دستاورد، درجه غنی سازی اورانیوم را افزایش خواهد داد، از سانتریفیوژهای پیشرفته بیشتری استفاده خواهد کرد و تکنیک‌های تبدیل اورانیوم به فلز را که در ساخت بمب هسته ای کاربرد دارد، مورد آزمایش قرار خواهد داد. در حالی که دولت بایدن با متحدانش برای اعمال فشار اقتصادی بیشتر علیه تهران تلاش می‌کند، ممکن است ایران بار دیگر به جهان گوشزد کند که توانایی حمله به شناورها در خلیج فارس را دارد.

همچنین این ریسک در داخل ایران وجود دارد که ادامه تنگنای اقتصادی باعث برانگیختن اعتراضات ضددولتی شود و اگر ابراهیم رئیسی، رئیس جمهوری این کشور باور نداشته باشد که برای حل این مشکل باید امتیازات هسته‌ای را واگذار کند، ممکن است در منازعات خاورمیانه‌ای پرشماری که ایران مستقیم و غیرمستقیم در آنها مشارکت دارد، پیامدهای وخیمی به ویژه در عراق و یمن ایجاد شود.

هراس از حملات آمریکا و اسرائیل در داخل ایران که دولت رئیسی نمی‌تواند پاسخ کارآمدی به آنان بدهد مانع عبور ایران از خط قرمز نهایی، یعنی ساخت بمب هسته‌ای، خواهد شد. همچنین احتمال تکرار حملات جسورانه مانند حمله ۲۰۱۹علیه زیرساخت‌های نفتی عربستان سعودی از سوی ایران، دست‌کم در حال حاضر، وجود ندارد. اما رئیس جمهوری تندروی ایران گزینه‌های زیادی دارد که می‌تواندبا بکارگیری آنها بار دیگر هشدارهای امنیتی را افزایش دهد و برای بالا بردن قیمت‌های نفت – که در حال حاضر به اندازه کافی بالاهستند – فشار مضاعفی اعمال کند.

همچنین این ریسک وجود دارد که اسرائیل تصمیم بگیرد که باید برای متوقف کردن ایران، با یا بدون تایید واشنگتن، از اقدام نظامی استفاده کند. احتمال قوی‌تر این است که اسرائیل بخواهد در سایت‌های هسته‌ای و نظامی ایران خرابکاری کند که این هم اقدام خطرناکی است و انتقام‌جویی ایران، به ویژه در فضای سایبری، را به همراه خواهد داشت. بدسنجی از سوی هر یک از طرفین بهمنازعه‌ای فزاینده خواهد انجامید.

روسای جمهوری ایران و آمریکا، هر دو بازی ضعیفی دارند و این باعث می‌شود ازسرگیری توافقی که بیشترین منافع را برای هر دو طرفداد، بسیار دشوار شود.