آب زاینده رود پارسال کجا رفت؟

به استناد اطلاعات بدست آمده از وزارت نیرو در سال آبی 1399-1400 مجموعا 747 میلیون متر مکعب آب در سد زاینده رود وارد شده و آماده حرکت از این سد به سمت 3 قطعه پایانی رودخانه بوده است.

این میزان در مهر ماه سال 1400 معادل 16 میلیون متر مکعب و در آبان ماه این سال نیز 28 میلیون متر مکعب بوده است. به عبارت دیگر از مهرماه سال 1399 تا انتهای آبان سال 1400، ورودی آب به ابتدای قطعه 2 سد زاینده رود معادل 791 میلیون متر مکعب برآورد می‌شود.

علاوه بر این، میزان خروجی آب از سد زاینده رود در ابتدای قطعه 2 رودخانه، در سال آبی 1399-1400 717 میلیون متر مکعب آب رهاسازی شده است. این آمار در مهرماه و آبان‌ماه سال 1400 به ترتیب 51 میلیون متر مکعب و 41 میلیون متر مکعب بوده است. این یعنی در مدت زمان مهر سال 1399 تا انتهای آبان سال 1400 مجموعت 809 میلیون متر مکعب آب از سد زاینده رود رهاسازی شده است.

از میزان آب خروجی سد بخش قابل توجهی به مسئله آب تامین آب شرب اختصاص دارد. این مسئله به این معنا نیست که سهم کشاورزی از تخصیص آب سد کمتر از مسئله شرب است، در حقیقت میزان آب پشت سد به اندازه‌ای نیست که قادر به تامین آب کشاورزی منطقه باشد و با توجه به اهمیت آب شرب همواره اولویت تخصیص آب با تامین آب شرب خواهد بود.

بر این اساس از مهرماه سال 1399 تا انتهای آبان ماه سال 1400، 369 میلیون متر مکعب از آب سد زاینده رود پس از طی طریق از قطعات 2، 3 و 4 زمینه تامین آب شرب استان اصفهان و بخش کاشان را مهیا کرده‌اند.

علاوه بر این، 76 میلیون متر مکعب از آب سد زاینده رود نیز زمینه تامین آب شرب در استان یزد را مهیا کرده است. بر این اساس، 445میلیون متر مکعب آب معادل 55 درصد از کل خروجی سد زاینده رود از مهرماه سال 1399 تا انتهای آبان سال 1400 زمینه تامین آب شرب 2 استان کشور را فراهم کرده است.

لازم به تاکید است، بر اساس آمار شرکت آب و فاضلاب کشور، میزان هدر رفت آب در 2 استان یزد و اصفهان به ترتیب 11 درصد و 10 درصد برآورد می‌شود که در بین سایر استان‌های کشور جزء کمترین آمارهای هدر رفته به حساب می‌آید.

بر این اساس  از 445 میلیون متر مکعب آب برای تامین نیاز شرب 2 استان اصفهان و یزد، نزدیک به 45 میلیون متر مکعب آب در قالب آمار هدر رفته ظاهری و هدر رفت واقعی تلقی می‌شود که با اقداماتی نظیر، مقابله رفع فرسودگی شبکه قابل استفاده است.

به استناد آمار ارائه شده از سوی وزارت نیرو از مهرماه سال 1399 تا انتهای آبان ماه سال 1400، معادل 171.8 میلیون متر مکعب معادل 21 درصد از خروجی سد زاینده رود در بازه زمانی مذکور به کشاورزی استان چهارمحال و بختیاری و اصفهان اختصاص پیدا کرده است.

علاوه بر این سهم کشاورزان اصفهانی در پایین دست سد چم آسمان در بازه زمانی یاد شده معادل 62 میلیون متر مکعب بوده است. لازم به ذکر است بر اساس آمار، تخصیص آب کشاورزی برای این منطقه واقع در قطعه 4 زاینده رود از مهر ماه سال 1400 به صفر رسیده است.

با توجه به این تجمیع آمار، 233.8 میلیون متر مکعب آب از سد زاینده رود از مهر سال 1399 تا انتهای آبان سال 1400 به بخش کشاورزی 2 استان چهارمحال و بختیاری و اصفهان اختصاص پیدا کرده است.

به طور کلی در بازه زمانی یاد شده، میزان تخصیص آب کشاورزی از سد زاینده رود معادل 29 درصد از آب خروجی سد زاینده رود به کشاورزی 2 استان چهارمحال و بختیاری و اصفهان تخصیص داده شده است.

لازم به تاکید است، بخش قابل توجهی از این آب به خصوص در قطعه 2 و قطعه 3 رودخانه با انشعابات غیر مجاز صرف کشت‌های غیر متعارف می‌شود. مسئله‌ای که به دلیل رها بودن آب در این مسیر اتفاق افتاده و در سال‌های اخیر با کم آبی شدت گرفته است.

یکی از پرتکرارترین موارد مطرح شده، نقش صنایع اصفهان در بحران شکل‌گیری بحران آب زاینده رود است. بر اساس آمار وزارت نیرو، میزان آب اختصاص یافته برای حوزه صنایع اصفهان از مهرماه سال 1399 تا آبان‌ماه سال 1400 معادل 56 میلیون متر مکعب برابر 6 درصد آبی خروجی از سد زاینده رود در این بازه زمانی بوده است.

هرچند استقرار صنایع در استان اصفهان با وجود بحران‌های آب گسترده همواره محل بحث و گفتگو است، باید از این زاویه نیز به مسئله نگاه کرد، جابه‌جایی این صنایع از اصفهان به سایر استان‌های پرآب از جمله استان هرمزگان، تا چه اندازه زمینه حل بحران زاینده رود را مهیا می‌کند.

بر این اساس به نظر می‌رسد، جابه جایی این صنایع از اصفهان از منظر حل مسئله آب، تنها 6 درصد آب به سایر مصارف آب اضافه می‌کند. بر این اساس به نظر می‌رسد، خروج صنایع آب بر نمی‌تواند تاثیر شگرفی بر حل مسئله مناقشات آبی اصفهان داشته باشد.

علاوه به تخصیص آب شرب، بخش صنعت و کشاروزی در حوضه آبریز زاینده رود به استناد آمار وزارت نیرو از مهرماه سال 1399 تا آبان ماه سال 1400، نزدیک به 39 میلیون متر مکعب آب زاینده رود به محیط زیست تعلق گرفته است. علاوه بر این در بازه زمانی مذکور، 32.6 میلیون متر مکعب آب نیز در مسیر حوضه آبریز تبخیر شده است.