مصائب جنگ اوکراین برای «ایران کوچک»

«ملیکا عبدلویوا»، خدمتکاری خانگی در مسکو هر ماه بین ۱۰ تا ۲۰هزار روبل روسی (حدود ۹۴ تا ۱۸۸ دلار) به خانه‌اش در تاجیکستان می‌فرستد تا از دو پسر نوجوانش که با خواهرش در دوشنبه زندگی می کنند حمایت کند.

تا چند روز پیش، وجوه ارسالی «عبدلویوا» معادل حدود ۱۵۰۰ تا ۳هزار سامانی تاجیکستان بود. اما با سقوط ارزش روبل روسیه پس از یورش به اوکراین، فرزندان این مادر حدود دوسوم مبلغ همیشگی را دریافت می‌کند.

«عبدلویوا» برای حمایت از خانواده‌اش در یکی از جمهوری‌های شوروی سابق، چاره‌ای جز اضافه‌کاری ندارد. کشوری با ۹.۵ میلیون جمعیت و در همسایگی افغانستان، ازبکستان، قرقیزستان و چین. او به «الجزیره» گفته: «حالا من باید شغل پاره‌وقت دیگری نیز پیدا کنم چون پولی که به خانه می‌فرستم برای فرزندان نوجوانم کافی نیست. آن‌ها باید خوب غذا بخورند و به وسایل مدرسه نیاز دارند.»

تحریم‌های این‌ روزهای غرب علیه روسیه، معیشت تاجیکستان را تحت تأثیر قرار داده است. کشوری که وجوه ارسالی به آن از روسیه، بیش از یک‌چارم تولید ناخالص داخلی‌اش را تشکیل می‌دهد. با کاهش بیش از ۳۰درصدی ارزش پول روسیه در هفته گذشته حواله‌های ارسالی کارگران مهاجر تاجیک، یک‌شبه یک‌سوم ارزش خود را از دست داده‌اند. عبدلویوا می‌گوید: «من برای تمام موارد ضروری پول پس انداز خواهم کرد. امیدوارم کارفرماهایم به من رحم کرده و به من کمک کنند.»

امامعلی سعیدزاد، کارگر تاجیک در مسکو

از زمان صدور فرمان «عملیات ویژه نظامی» در اوکراین توسط ولادیمیر پوتین تعداد زیادی از کارگران تاجیک در روسیه بیکار شده‌اند. «امامعلی سعیدزاد»، کارگر یک واحد ساخت‌وساز و بعدها پیک شرکت «یاندکس» روسیه بود. دو روز پس از آغاز درگیری‌ها و پس طی مسیر دشواری برای یافتن شغلی ثابت در مسکو، ناامید به تاجیکستان برگشت. او به الجزیره گفته: «ماندن در روسیه بی‌فایده بود. شرکت‌های روسی در حال تعدیل نیرو هستند و کاری وجود ندارد. من نیز تصمیم گرفتم به خانه برگردم». «سعید‌زاد» که ماهانه حدود ۳۵ تا ۴۵هزار روبل درآمد داشت نان‌آور اصلی خانواده‌ای پرجمعیت است. پدر، مادر، همسر و دختربچه ۷ماهه‌اش، همه چشم‌به‌راه روبل‌های ارسالی او از مسکو بودند: «حالا در زادگاهم بیکار هستم. به خانه برگشته‌ام و می‌بینم وضعیت اینجا بدتر از گذشته است. پروازهای روسیه از ابتدای ماه مارس لغو شده و یا به تعویق افتاده‌است.»

وجوه ارسالی از روسیه راه نجاتی برای خانواده‌ها در تاجیکستان است. یکی از فقیرترین جمهوری‌های آسیای مرکزی با میانگین حقوق ماهانه کمتر از ۲۵۰ دلار و سرانه تولید ناخالص داخلی کمتر از نصف بنگلادش. پس از جنگ داخلی تاجیکستان که در پی فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی آغاز شد، شهروندان تاجیک به طور دسته جمعی برای کار به روسیه مهاجرت کرده و وجوهی را به زادگاهشان ارسال کردند. کاری که برای بازیابی اقتصادی تاجیکستان حیاتی بود.

سرویس مهاجرتی فدرال روسیه تخمین زده که بیش از یک میلیون مهاجر تاجیک در این کشور مشغول به کار هستند. وزارت کار تاجیکستان چنین تخمین‌هایی را کم‌اهمیت دانسته و اعلام کرده که سالانه حدود نیم میلیون تاجیک در جستجوی کار به روسیه می‌روند. بر اساس یک نظرسنجی که در سال ۲۰۱۹ توسط موسسه تحقیقاتی زیر نظر بانک ملی تاجیکستان انجام شد، زندگی حدود ۷۰درصد از خانواده‌های تاجیک به وجوه‌ ارسالی از روسیه وابسته‌اند و ۳۰درصد باقیمانده، به کمک بستگان‌شان و درآمد خود متکی هستند. بر اساس گزارش بانک مرکزی روسیه، تنها در سال ۲۰۱۹، کارگران مهاجر بیش از ۲.۵ میلیارد دلار به تاجیکستان ارسال کردند.

بر اساس گزارش بانک مرکزی روسیه، حواله های ارسالی از روسیه به تاجیکستان در ۹ماهه اول سال ۲۰۲۱ به ۱.۳ میلیارد دلار کاهش یافته که در مقایسه با مدت مشابه در سال ۲۰۱۹، شاهد کاهش حدود ۵۰درصدی بوده‌است. این کاهش در نتیجه همه‌گیری کووید-۱۹ و تشدید قوانین مهاجرت رخ داده‌است. با استناد به داده‌های بانک جهانی، وجوه ارسالی به تاجیکستان در سال ۲۰۲۱، با وجود همه این کاهش‌ها حدود ۲۸درصد از تولید ناخالص داخلی این کشور را تشکیل داد.

برای بیشتر خانوارهای تاجیک که به پول‌های ارسالی از خارج متکی هستند، روبل ضعیف‌تر به معنی پول کمتر برای غذا و سایر نیازهای اولیه است. در حالی که نرخ رسمی دلار نسبتا ثابت مانده، این نرخ در بازار سیاه در حال صعود است و همین زنگ خطر بحران اقتصادی و افزایش قیمت مواد غذایی و سوخت را در کشور به صدا در آورده است.

فاضلجان فتح‌الله‌اف، اقتصاددان تاجیک 

«فاضلجان فتح‌الله‌اف»، اقتصاددان تاجیک به الجزیره گفته: «ارزیابی تأثیر تحریم‌ها در حال حاضر دشوار است؛ زیرا بیشتر خانوارها آخرین وجوه خود را پیش از آغاز جنگ دریافت کرده‌اند.» او اما پیش‌بینی کرده که این وضعیت در هفته‌های آینده به‌طور چشم‌گیری بدتر خواهد شد. چرا که با گذر زمان، تعداد بیشتری از مهاجران شغل خود را از دست داده و شاهد کاهش درآمدشان خواهند بود: «تاجیکستان از فقر و افزایش شدید بیکاری رنج خواهد برد. کشور می تواند انتظار تعطیلی کسب‌وکارها را در بخش‌هایی مثل خرده‌فروشی و صنایع سبک داشته باشد که در نهایت به کسری درآمدهای مالیاتی و کاهش بودجه منجر خواهد شد.»

این اقتصاددان در ادامه با اشاره به بدهی‌های دولت تاجیکستان گفته: «کل بدهی خارجی تاجیکستان بیش از ۳ میلیارد دلار است. اگر اقتصاد روسیه سقوط کند، کشور ما نیز شاهد بحران خواهد بود. ما نمی‌توانیم این بدهی‌ها را پرداخت کنیم. تنها راهی که می‌توانیم پیامدهای بحران را در تاجیکستان به حداقل برسانیم، پذیرش سیستم روبل در تاجیکستان با پیوستن به اتحادیه گمرکی اوراسیا و تجارت به روبل است.»

سایر جمهوری‌های آسیای مرکزی نیز برای پیامدهای اقتصادی بحران اوکراین آماده می‌شوند. بر اساس گزارش «مهاجرت و توسعه» بانک جهانی، قرقیزستان در همسایگی تاجیکستان، یکی از بیشترین سرانه‌های دریافت حواله را در جهان دارد. انتقال پول به قرقیزستان در سال گذشته ۳۰درصد از تولید ناخالص داخلی این کشور را تشکیل داده‌است. در همین حال، ازبکستان بیشترین تعداد کارگران مهاجر را روسیه دارد.

برای «عبدلویوا» اما، آینده تاریک به نظر می‌رسد: «من خودم را گم کرده‌ام. اعتماد به نفسم را از دست داده ام. زیرا بدترین سناریو هنوز اتفاق نیفتاده‌است. امروز، ۱۰هزار روبل معادل با کمتر از ۱۰۰ دلار است. باید چکار کنم؟» تنها امید او، پایان هرچه سریع‌تر جنگ است.