دلیل توقف مذاکرات احیای برجام در ایستگاه پایانی چیست؟

گره کار کجاست؟

گره کار در این موضوع است که دونالد ترامپ، رئیس جمهور سابق آمریکا پس از خروج از برجام، با وضع حدود ۱۵۴۰ تحریم جدید و گره زدن تحریم های هسته‌ای ایران به مواردی چون ادعای حمایت تهران از تروریسم، نقض حقوق بشر، حمایت از گروه‌های شبه نظامی‌در منطقه و همچنین توسعه برنامه موشکی تلاش کرده بود تا عملا امکان دستیابی به توافقی جدید برای رئیس جمهور بعدی آمریکا را به امری غیرقابل دسترس تبدیل کند چرا که از مجموع تحریم های مذکور بیش از ۴۰۰ مورد آن اساسا ارتباطی به برجام ندارد؛ مقامات سابق آمریکا در تلاش بودند تا با گره زدن تمامی تحریم ها به یکدیگر اساسا امکان لغو آنها را منوط به نشستن ایران پای میز مذاکرات فعالیت های منطقه‌ای، برنامه‌های موشکی و ادعای نقض حقوق بشر کنند. مثلا تحریم سپاه پاسداران موضوعی است که به جهت فعالیت های منطقه‌ای این نهاد صورت گرفته است اما دولت ترامپ با گره زدن  تحریم‌های آن اعم از اشخاص و شرکت های وابسته به موضوع برجام، تلاش کرده است تا جایی که امکان دارد از لغو آن جلوگیری کند. البته گفته می شود، واشنگتن از تهران خواسته است تا علاوه بر نشستن پای میز مذاکرات فعالیت‌های منطقه‌ای، اجرای طرح اقدام متقابل در واکنش به ترور سردار قاسم سلیمانی را هم مسکوت گذاشته و از تلافی جویی نسبت به مقامات دولت وقت آمریکا و دیگر مشارکت کنندگان در این طرح ترور چشم پوشی کند. براساس برخی اخبار، درخواست برای نشستن پای میز مذاکرات منطقه ای در زمان مذاکرات سیدعباس عراقچی، مذاکره کننده ارشد دولت روحانی هم مطرح شده بود و ایران تلویحا پذیرفته بود که پس از احیای برجام، در قالب پروسه ای پای میز مذاکرات منطقه ای با غرب هم بنشیند. البته به نظر می رسد کشورهای غربی نیز پذیرفته بودند که به صورت سلسله مراتبی یعنی در ابتدا سربازها، پس از آن شرکت های زیرمجموعه و در نهایت هم کلیت مجموعه و نام سپاه پاسداران را از لیست FTO (لیست تروریستی وزارت خارجه آمریکا) خارج کنند. یعنی پس از احیای برجام، ایران طی مذاکراتی به برخی از پرسش ها پاسخ دهد که با پایان عمر دولت یازدهم و آمدن سید ابراهیم رئیسی به پاستوراین موضوع هم از دستور کار تیم مذاکره کننده ایران به سرپرستی علی باقری خارج شد. البته همانطور که اشاره شد مجموعه ای از مشکلات، موجب بروز وضعیت فعلی مذاکرات احیای برجام شده است اما یکی از گره های اصلی، عدم لغو تحریم های سپاه و ارتباط دادن آن با ادعای فعالیت های تروریستی منطقه ای ایران، ( حمایت از گروه‌های جهادی است) باشد.

در هر صورت به نظر می رسد که با گذشت چند ماه از آغاز مذاکرات احیای برجام در دولت سیزدهم و آگاهی تیم مذاکره کننده ایران نسبت به میزان مانور تهران در پروسه این مذاکرات، برخی از موضوعات دیگر از درجه اهمیت سابق شان خارج شده باشند. در 9 آبان ماه سال گذشته، مقاله ای در صبح صادق، رسانه رسمی‌سپاه پاسداران منتشر شد که شروط ایران برای دستیابی به توافق را "لغو مؤثر همه تحریم‌های ظالمانه، تضمین اجرای تمام و کمال تعهدات غربی‌ها، عدم تکرار بی‌عهدی‌های آنها در خروج از برجام و راستی‌آزمایی لغو تحریم‌ها ...  عنوان شده بود." اما به مرور زمان و اظهارات برخی از مقامات واشنگتن مبنی براینکه امکان ارائه تضمین اساسا برای دولت مستقر در کاخ سفید امکانپذیر نیست ( به جهت بار حقوقی که می تواند برای دولت بعدی آمریکا داشته باشد) ایران نیز دیگر مصر به اجرای آن نباشد. اما در هر صورت شواهد و قرائن هم حاکی از این موضوع است که تهران هنوز آمادگی برای نشستن پای میز مذاکرات فعالیت های منطقه ای خود را ندارد. آنچنانکه حسین امیرعبدالهیان می گوید:"برای رسیدن به یک توافق خوب، قوی و پایدار آماده‌ایم؛ اما نه به قیمت عبور از خط قرمز جمهوری اسلامی ایران."