تحریم زغال‌سنگ روسی؛ بازی رسانه‌ای اتحادیه اروپا

کمیسیون اروپا ممنوعیت واردات ۴میلیارد یورویی (۴.۳ میلیارد دلاری) زغال سنگ روسیه را به عنوان بخشی از بسته پنجم تحریم‌ها پیشنهاد کرد. تحریم‌هایی که از ابتدا، با منظور توقف ماشین جنگی «ولادیمیر پوتین» در اوکراین طراحی شدند. پیشنهادهای دیگری در جلسه کمیسیون مطرح شد که واردات فناوری روسیه به ارزش ۱۰میلیارد یورو (۱۰.۹ میلیارد دلار) را هدف می‌گیرند.

اواخر ماه فوریه، درست از زمان ورود تانک‌های پوتین به اوکراین، اعمال تحریم‌های تنبیهی اروپا و غرب علیه اقتصاد روسیه آغاز شد. بخش انرژی این کشور اما، تا امروز از تحریم‌ها مصون مانده‌است. تصاویر غیرنظامیان غیرمسلح که تیرخورده و درمانده در امتداد جاده‌های «بوچا» رها شده بودند، کشورهای غربی را وادار به تغییر رویه کرده است. حالا، نفت و گاز روسیه می‌تواند هدف بعدی باشد.

«اورزولا فن در لاین»، رییس کمیسیون اروپا روز چهارشنبه به قانون‌گذاران اتحادیه اروپا گفت که دور پنجم تحریم‌ها، «آخرین» بسته تحریمی نخواهد بود. او گفت: «ما زغال سنگ را ممنوع کرده‌ایم. اما حال باید تحریم نفت روسیه را نیز بررسی کنیم». «چارلز میشل»، که ریاست جلسات رهبران اتحادیه اروپا را بر عهده دارد، در توییتی گفت: « دیر یا زود، تدابیری در مورد نفت و حتی گاز روسیه نیز مورد نیاز خواهد بود.»

تحریم زغال سنگ روسیه، برخی از کشورهای اروپایی را متضرر خواهد کرد. اما زغال‌سنگ، یکی از ساده‌ترین منابع انرژی برای «استفاده نکردن» است و بسیاری از کشورهای جهان، سال‌هاست برای حذف آن از زنجیره انرژی تلاش می‌کنند. اما پرسش اصلی این است: بعد از آن چه اتفاقی می‌افتد؟

چقدر زغال سنگ روسیه به اروپا می‌رود؟

بر اساس گزارش آژانس بین‌المللی انرژی، روسیه، پس از استرالیا و اندونزی، سومین صادرکننده بزرگ زغال‌سنگ جهان در سال ۲۰۲۰ و اروپا نیز با فاصله بسیار از خریداران دیگر، بزرگترین مشتری روسیه بود. داده‌های آژانس بین المللی انرژی نشان می‌دهد که این قاره در آن سال ۵۷میلیون تن زغال سنگ سخت از روسیه خریداری کرده است. بنا به گزارش «یورواستات»، این میزان، بیش از ۵۰درصد زغال سنگ مورد نیاز اروپا در آن سال بود. اما اتحادیه اروپا پیش از این‌ها نیز، از کثیف‌ترین سوخت فسیلی جهان گریزان بود.

بر اساس تحلیل اندیشکده انرژی «امبر»، میزان برق تولیدشده توسط زغال سنگ در سال های اخیر به طور پیوسته در سراسر بلوک کاهش یافته و بین سال های ۲۰۱۷ تا ۲۰۱۹ نیز شاهد کاهش ۲۹درصدی بوده‌است. علی‌رغم افزایش جزیی مصرف زغال‌سنگ اروپا در سال گذشته(در پی افزایش بی‌سابقه قیمت گاز)، آژانس بین‌المللی انرژی پیش‌بینی می‌کند که تقاضای اروپا برای زغال سنگ «کاهش پایدار» خود را از سر بگیرد. حتی پیش از یورش روسیه به اوکراین نیز، انتظار می‌رفت کل واردات زغال‌سنگ اروپا تا سال ۲۰۲۴، حدود ۶درصد کاهش یابد.

در این بین اما، سایر کشورها می توانند برای خرید زغال سنگ روسیه وارد عمل شوند. آژانس بین‌المللی انرژی پیش‌بینی کرده که واردات زغال سنگ هند در سال ۲۰۲۴، حدود ۴درصد و واردات آسیای جنوب شرقی بیش از ۶درصد افزایش یابد. این آژانس در گزارش ماه دسامبر اعلام کرد که روسیه پیش از این نیز، در پی تحریم واردات زغال‌سنگ استرالیا توسط دولت «شی جین پینگ»، از افزایش صادرات به چین سود برده است.

ممنوعیت اتحادیه اروپا چه تاثیری بر قیمت زغال سنگ خواهد داشت؟

با این حال، کاهش در عرضه زغال‌سنگ، می‌تواند برای کشورهایی مثل لهستان و آلمان که همچنان از این سوخت برای تولید برق خود استفاده می کنند، دردسرساز باشد. بر اساس تحلیل آژانس بین المللی انرژی، کاهش عرضه همراه با افزایش تقاضا در چین در ماه اکتبر ۲۰۲۱، موجب افزایش قیمت جهانی زغال‌سنگ به بالاترین سطح خود در طول تاریخ شد. براساس داده‌های سرویس‌های اطلاعاتی مستقل کالا، معاملات آتی زغال‌سنگ «روتردام»(معیار قیمت‌های زغال‌سنگ اروپا) روز دوشنبه با ۲۵۷دلار به ازای هر تن بسته شد. این در حالی است که آخرین بار با قیمت ۲۹۵ دلار معامله شد.

اقدام اتحادیه اروپا برای تحریم زغال سنگ روسی

«متیو جونز»، تحلیل‌گر ارشد انرژی و کربن اتحادیه اروپا به سرویس اقتصادی «سی‌ان‌ان» گفت: تحریم زغال‌سنگ وضعیت تنگاتنگ تامین آن در اروپا را حتی سخت‌تر می کند و به تقلایی برای یافتن منابع جایگزین زغال‌سنگ منجر می شود.» با این حال، «هنینگ گلویستاین»، مدیر انرژی، آب و هوا و منابع گروه اوراسیا، فکر می‌کند که کشورهای اتحادیه اروپا می‌توانند در برابر این شوک مقاومت کنند. این اندیشکده همچنین روز سه‌شنبه اعلام کرد که خرید زغال سنگ از استرالیا می‌تواند آثار این ضربه را کاهش دهد.

چه چیزی برای تحریم باقی می‌ماند؟

در آخرین دور تحریم‌های اروپا، اثری از تحریم‌های نفت و گاز روسیه به چشم نمی‌خورد. بر اساس گزارش یورواستات، اروپا در سال ۲۰۲۰، حدود ۲۶درصد از نفت خام و ۴۶درصد از گاز خود را از روسیه وارد کرده است. تحریم نفتی روسیه اما به عنوان پیشنهادی روی میز است. «اورزولا فن در لاین»، رئیس کمیسیون اروپا در بیانیه‌ روز سه‌شنبه گفت که اتحادیه در حال بررسی تحریم‌های باقی‌مانده، از جمله واردات نفت است.

در حال حاضر، ایالات متحده از ذخایر استراتژیک نفت خود استفاده کرده و ۱۸۰ میلیون بشکه نفت به بازار جهانی تزریق کرده است تا کمکی برای کاهش قیمت بنزین و مقابله با کاهش عرضه نفت روسیه باشد. آژانس بین‌المللی انرژی نیز در نشست اضطراری هفته گذشته با آزادسازی نفت اضافیه کشورهای عضو اتحادیه موافقت کرد.

گاز طبیعی روسیه اما همچنان دور‌ترین هدف تحریم‌ها است. اختلافات بین کشورهای اروپایی وابسته به انرژی روسیه و آن‌هایی که برای ضربه زدن به قلب اقتصاد روسیه عجله دارند، تحریم گازی این کشور را تا امروز به امری غیر ممکن بدل کرده‌است. رهبران اتحادیه اروپا متعهد شده اند که تا پایان سال جاری، مصرف گاز روسیه را تا ۶۶درصد کاهش داده و تا سال ۲۰۲۷ وابستگی این اتحادیه به انرژی روسیه را به طور کامل قطع کنند.

یک کشور اما، پا را فراتر از اتحادیه گذاشته‌است. «اینگریدا شیمونیته»، نخست وزیر لیتوانی روز یکشنبه در توییتی گفت: «از این به بعد، لیتوانی یک سانتی متر مکعب گاز سمی روسیه مصرف را نخواهد کرد». همراه ساختن کشورهای متکی به انرژی روسیه، مثل آلمان و مجارستان، چالش برانگیزتر خواهد بود. اما به گفته «گلوشتاین»، بی میلی اروپا به تحریم نفت و گاز روسیه، چیزی به جز «پیشگیری از ضرر» است. او گفت: «اتحادیه اروپا مشتاق است که بتواند با پیشروی روسیه در اوکراین، به تشدید واکنش‌های خود ادامه دهد. اگر بروکسل همین حالا، حداکثر تحریم‌ها را اعمال می‌کند، چگونه به تشدید بیشتر تنش‌ها از سوی مسکو واکنش نشان می‌دهد؟» گلویشتاین در ادامه گفته که هدف قرار دادن نفت و گاز روسیه با خطر نتیجه معکوس همراه است.