روسیه، گاز دو کشور اروپایی را قطع کرد، سومی کدام است؟

تا همین اواخر به نظر می‌رسید بازی پوکر انرژی که میان اروپا و روسیه در حال انجام است، در عین خطرناک بودن، تحت کنترل می‌باشد. نفت و گاز از معدود بخش‌هایی بودند که اروپا را هدف تحریم نگرفته بودند. روسیه، تدارکات را تداوم بخشیده بود. اروپا در حال بررسی ممنوعیت واردات انرژی بود که ناگهان روسیه در اواخر ماه مارس خواستار آن شد که  کشورهای «غیر‎دوست» از تاریخی به بعد هزینه تحویل گاز را (به جای یورو یا دلار) به روبل پرداخت کنند؛ و در غیر این صورت از موهبت داشتن آن بی‌بهره خواهند ماند. اما هر یک از طرفین تصور می‌کردند که طرف مقابل‌شان جرأت ورود به تمام حوزه‌ها را ندارد. اروپا، ۴۰ درصد گاز خود را از روسیه وارد می‌کند... که به نوبه خود می‌شود سودی در حدود ۴۰۰ میلیون یورو (۴۲۲ میلیون دلار) در روز.

با این حال، در ۲۷ آوریل روسیه به تنش‌ها شدت بیشتری بخشید. گاز‎پروم، که یک غول انرژی دولتی است، با از دست رفتن مهلت‌هایی که روسیه برای پرداخت به روبل تعیین کرده بود، ارسال گاز به بلغارستان و لهستان را متوقف کرد. اتحادیه‌ی اروپا در تلاش است پاسخی در‎خور به این اقدام داشته باشد. قیمت گاز اروپا بر اثر این خبر یک‌پنجم افزایش پیدا کرد... گر‎چه از آن زمان تاکنون اندک‌کاهشی داشته است.

تأثیر فوری آخرین اقدام روسیه، که اتحادیه اروپا آن را «نقض قرارداد» توصیف کرده است، دامنه‌اش چندان گسترده نیست. واردات لهستان (۱۰ میلیارد متر‎مکعب در سال) و بلغارستان (۳ میلیارد متر‎مکعب) تنها ۸ درصد از کل واردات اتحادیه اروپا را تشکیل می‌دهند. قرارداد لهستان با روسیه قرار بوده در ماه دسامبر به پایان برسد... بنابر‎این، در‎آمدی که روسیه از نقض این قرارداد از دست می‌دهد، مقدار هنگفتی نیست (اندک است). شی نان از شرکت مشاوره ریستاد انرژی می‌گوید: «گر‎چه بلغارستان و لهستان هر دو برای بخش عمده‌ی واردات گازی‌شان متکی به روسیه بودند، اما این امکان وجود دارد که بتوانند با این محدودیت کنار بیایند.» لهستان باید در ماه اکتبر دریافت گاز از نروژ را آغاز کند. ترمینال‌های گاز‎رسانی می‌توانند به واردات بیشتر گاز مایع (LNG) کمک کنند. انتظار می‌رود که بلغارستان در اواخر سال جاری واردات گاز آذربایجان را از طریق یونان آغاز کند.

دقیق معلوم نیست که کدام کشور قرار است در رتبه بعدی این محرومیت قرار گیرد. مهلت‌های روسیه برای پرداخت به روبل، تا حدی انعکاس جزئیات قراردادهایی است که عمومی نیستند. اما منابع بررسی‌شده توسط اکونومیست احتمال سقوط در ماه می را می‌دهند. مخاطرات زیادی وجود دارد. اروپا در حال حاضر نیاز مبرمی به گاز ندارد: با افزایش دما، مصرف این گونه‌ی انرژی نیز رو به کاهش می‌رود. اما سهام این بلوک، تنها ۳۳ درصد از ظرفیت ذخیره‌سازی است. کمیسیون اروپا از کشور‎های عضو در‎خواست کرده اطمینان حاصل کنند که امکانات ایشان تا ماه نوامبر ۸۰ درصد پر شده باشد... که این به معنای افزایش تقاضا در آینده است.

با این حال روسیه اگر دست واردکنندگان بزرگ انرژی را از منابع خویش کوتاه کند، خود را از مقدار نقدینگی‌ای که برای تأمین مالی جنگی طولانی و پر‎هزینه نیاز دارد، محروم کرده است. پس اول بساط کدام‌شان بر‎چیده خواهد شد (نخست کدام‌یک مجبور می‌شوند بار‎و‌‎بندیل‌شان را جمع کنند)؟ اکثر خریداران اروپایی از پرداخت مستقیم به روبل اجتناب کرده‌اند. اما مسکو برای سازش پیشنهادی دارد. خریداران، دو حساب در گاز‎پروم بنک (وام‌دهنده‌ای که تحت تحریم نیست) باز می‌کنند. آنها یورو را به حساب اول می‌پردازند و از بانک می‌خواهند که مبلغ را به روبل تبدیل کند و آن را به حساب دوم واریز نماید... که پس از گذران این مراحل مبلغ مورد نظر به گاز‎پروم منتقل می‌شود.

بسیاری از کشور‎های اروپایی از این طرح خوش‌شان نمی‌آید... چون معتقدند این روش سر تعظیم فرود آوردن در برابر قلدری‌های روسیه است و خطر ایجاد دردسر‎های قانونی را به دنبال دارد. ایشان به سه گروه تقسیم خواهند شد: یکی شامل بلژیک و بریتانیا و اسپانیا می‌شود که به طور مستقیم گاز کمی از روسیه وارد می‌کنند و یا هیچ گازی وارد نمی‌کنند. و امکان دارد حتی از مصالحه امتناع کنند. گروه دیگر شامل خریداران بزرگی نظیر آلمان و ایتالیا است که برای جای‌گزینی سریع واردات با مشکل مواجه خواهند شد؛ این گروه ممکن است به این معامله تن بدهند. دسته‌ی سوم شامل کشورهایی می‌شود که تا حدی وابسته به روسیه‌اند و همین‌طور ممکن است قرار‎دادهایی داشته باشند که به زودی منقضی می‌شوند.

حتی این وضعیت نیز می‌تواند عدم اطمینان ایجاد کند. قطع‌شدن برق یک‌کشور می‌تواند اثراتی مخرب بر کشورهایی دیگر داشته باشد... مثلاً در مواردی که کشور مزبور مسیر ترانزیتی گاز به نقاطی دیگر باشد. همچنین که مشخص نیست که چه گروه‌هایی (کشورهایی) حاضر به سازش با روسیه خواهند شد؛ و یا اینکه آیا احتمال دارد که روسیه در هر حال مسیر گازی خود را به کشورها مسدود نماید؟

مثلاً اگر گاز کشور آلمان قطع شود، بازارهای گاز در حالت کلی دچار مشکل خواهند شد. قیمت‌های اروپایی حالا شش‌برابر بالاتر از یک‌سال پیش است. آنها قله‌های اوج تازه‌ای پیدا کرده و LNG بیشتری از دیگر‎نقاط جهان جذب خواهد شد و همین امر نیز به نوبه خود به افزایش قیمت‌ها در جاهایی دیگر خواهد انجامید. جک شارپلز، از مؤسسه مطالعات انرژی آکسفورد (که یک اندیشکده است)، اعتقاد دارد که قطع کامل گاز روسیه به اروپا ممکن است به رکود جهانی بینجامد. بازی پوکر روسیه ترسناک‌تر می‌شود... تا حدی که حتی تماشاچیان نیز ممکن است پیراهن‌های خود را از دست بدهند.

#روزنامه اینترنتی فراز #سایت فراز