به گزارش خبرگزاری رویترز، رییس آژانس بین‌المللی انرژی گفت: روسیه به دنبال تقویت اهرم سیاسی خود در بحران اوکراین است و اروپا باید هم اکنون خود را برای هر اقدامی از سوی روسیه آماده کند». «فاتح بیرول»، مدیر اجرایی آژانس بین‌المللی انرژی روز چهارشنبه در بیانیه‌ای گفت: «روسیه به یافتن مسایل مختلف در اینجا و آنجا ادامه می‌دهد و به دنبال بهانه‌هایی برای کاهش هرچه بیشتر تحویل گاز به اروپا و شاید حتی قطع کامل آن است. من این موضوع را رد نمی‌کنم. این همان دلیلی است که باید اروپا را به تنظیم برنامه‌های اضطراری سوق دهد». او در ادامه گفته که از نظر آژانس بین المللی انرژی، «قطع کامل صادرات»، محتمل‌ترین سناریوی موجود نیست.

اتحادیه اروپا، نفت و زغال‌سنگ روسیه را تحریم کرده‌است. به دلیل وابستگی شدیدش به عرضه گاز از مسکو، از تحریم گاز روسیه خودداری کرده‌است. آژانس بین المللی انرژی در گزارشی اعلام کرد که قرار است امسال ۲.۴ تریلیون دلار در بخش انرژی سرمایه‌گذاری شود که شامل هزینه‌هایی بی‌سابقه در انرژی‌های تجدیدپذیر خواهد بود. در همین گزارش اما آمده که آژانس در رفع شکاف عرضه و مقابله با تغییرات آب و هوایی کوتاهی کرده است.

نزاعی که به جنگ گازی ختم شد

یورش روسیه به اوکراین، در کنار تمام تبعاتی که هر جنگی ممکن است داشته باشد، بحران‌های فرعی بسیاری را به جهان تحمیل کرد. بحران غذا، در صدر همه مشکلات، کمبود گندم، نان، روغن و دیگر غلات را به مشکلات جاری در دنیا اضافه کرد. گرانی مواد غذایی، تورم کم‌سابقه و بی‌ثباتی‌های سیاسی و اجتماعی در چندین کشور، از تبعاتی بود که جنگ اوکراین در پی داشت. مشکل بزرگ دیگر اما، بحران انرژی است. روسیه به عنوان یکی از بزرگترین صادرکنندگان نفت و گاز به اروپا، پس از یورش به مرزهای اوکراین، مورد هدف تحریم‌های بی‌سابقه غرب قرار گرفت.

همه چیز از تحریم دسترسی مسکو به سیستم «سوئیفت» آغاز شد. بانک‌های روسی برای مدتی از دسترسی به تراکنش‌های بین‌المللی محروم شدند. با پیشروی ارتش پوتین در خاک اوکراین اما، تحریم‌ها به عرصه نفت و گاز کشیده‌شد. کلید ماجرا در نیاز شدید اروپا به گاز روسیه است. تحریم‌های نفت و گاز از طرفی به نشانی از اعتراض به جرایم حقوق بشری پوتین لازم‌الاجرا بود و از طرفی، به نظام انرژی اروپا آسیب جدی وارد می‌کرد.

همین جنگ انرژی، اروپا را به انتخاب جایگزینی برای نفت و گاز روس‌ها واداشته است. رقبای دیرین روسیه نیز از فرصت استفاده کرده و پس از مدت‌ها، مجالی برای عرض اندام پیدا کرده‌اند. اسراییل برای آغاز بهره‌برداری از میدان گازی «کاریش»، با دشمن دیرینه‌اش «لبنان» سر میز مذاکره نشسته‌ و مذاکرات غیر مستقیم ایران و غرب در دوحه نیز می‌تواند فرصتی برای افزایش بهره‌وری از مخازن گازی مشترک ایران و قطر در خلیج‌فارس باشد.

لبنان و اسراییل بر سر میدان مورد مناقشه چانه‌زنی می‌کنند

در این بین، اروپا به عنوان مصرف‌کننده وابسته انرژی در جهان، سخت به دنبال یافتن جایگزینی برای گاز مسکو است. این درحالی است که جایگزینی موقت با دیگر سوخت‌های فسیلی، می‌تواند به تعهدات اقلیمی کشورهای عضو اتحادیه اروپا لطمه جدی وارد کند.

دو چشم انداز از آینده

در گزارش روز چهارشنبه سرمایه‌گذاری سالانه آژانس بین‌المللی انرژی آمده که این سرمایه‌گذاری با افزایش ۸درصدی نسبت به سال قبل، در بحبوحه همه‌گیری کووید۱۹، شامل افزایش چشم‌گیر در بخش برق و تلاش‌هایی برای تقویت بهره‌وری انرژی است. سرمایه‌گذاری در نفت و گاز، علاوه بر لطمه به همه این تلاش‌ها برای دستیابی به اهداف اقلیمی، نمی‌تواند تقاضای روزافزون بازار را برآورده کند. در نهایت، سیستم‌های انرژی باید به سمت فناوری‌های پاک‌ تغییر مسیر بدهند.

سرمایه‌گذاری‌های هنگفت در بخش نفت و گاز، امروز بین دو چشم‌انداز آینده گیر افتاده‌اند. برای محدود کردن گرمایش جهانی تا ۱.۵  درجه سانتی‌گراد بسیار زیاد است و برای تامین تقاضای فزاینده حتی کافی هم نیست. این در حالی است که دولت‌های در تنظیم سیاست‌های کنترل اقلیمی با مشکل مواجه شده‌اند و و نتوانستند به تعهدات خود در این زمینه عمل کنند.

اهداف بلندپروازانه اقلیمی؟

در همین حال، یکی از مقامات اتحادیه اروپا گفت که بدنه اتحادیه به طور موقت به مصرف زغال‌سنگ روی می‌آورد تا با کاهش جریان گاز روسیه، بدون آسیب به اهداف بلندمدت اقلیمی مقابله کند. از سویی دیگر، با کاهش جریان گاز خط لوله «نورد استریم ۱» به ۴۰درصد از ظرفیت حقیقی، رهبران اروپایی روسیه را تحت فشار قرار داده‌اند.

یک مقام ارشد کمیسیون اروپا گفته که با توجه به اقدامات ولادیمیر پوتین، اروپا به طور موقت سوخت‌های فسیلی با گاز روسیه جایگزین خواهد کرد. «الینا بردرام»، سرپرست امور بین‌الملل و امور مالی اقلیم در کمیسیون اروپا، به مجمع انرژی آفریقا در بروکسل گفت: «تهاجم غیرقانونی روسیه به اوکراین منجر به یک وضعیت اضطراری در اتحادیه اروپا شده است. با اقداماتی که از سوی دولت پوتین در خصوص کاهش ناگهانی جریان گاز به اروپا مشاهده می‌کنیم، اقدامات بسیار مهمی را در برنامه داریم. البته که همه این اقدامات موقتی هستند». او گفت که این اقدامات در اسرع وقت متوقف خواهند شد؛ زیرا اتحادیه اروپا در پایبندی به اهداف آب و هوایی خود مصمم است.

باردرام که ریاست هیات کمیسیون اروپا را در مذاکرات اقلیمی پاریس در سال ۲۰۱۵ بر عهده داشت، گفت: «اهداف ۲۰۳۰ و ۲۰۵۰ اتحادیه اروپا کاملا دست نخورده باقی می مانند. در حالی که ممکن است به طور موقت استفاده از زغال سنگ را افزایش دهیم، مسیر بلندمدت به جای خود باقی است.»